Кіріспе

1914 жылы Джеймс Джойс жинағындағы қысқа әңгімелер – Джеймс Джойс жазған он бес қысқа әңгімеден тұратын жинақ, алғаш рет 1914 жылы жарық көрді. Ол 20 ғасырдың басындағы Дублин және оның төңірегіндегі ирланд орта тап өмірін натуралистік тұрғыдан бейнелейді. Бұл әңгімелер ирланд ұлтшылдығының өрбу кезеңінде жазылды, ұлттық сананы және мақсатты іздеу күшті болды; тарих пен мәдениеттің тоғысқан жерінде Ирландия түрлі идеялар мен ықпалдардың әсеріне түсті. Джойс ирланд ұлтшылдығын, католицизмді және Ирландиядағы британ үкімшілігін жалпы ұжымдық параличтың себебі деп есептеді. Ол «Дублиндерді» ирландтарға көрсетілген «жақсы жылтыратылған айна» және олардың «рухани босатылуға жасаған алғашқы қадамы» деп санады. Джойстың эпіфания (жан ашу) тұжырымдамасы кейіпкердің өзін-өзі түсіну немесе жарық көру сәтінде көрінеді. Жинақтағы алғашқы үш әңгіме бала кейіпкерлердің баяндауында, ал келесі әңгімелер үшінші жақта жазылған және Джойстың жинақты «балалық шақ, жасөспірімдік, ересектік және қоғамдық өмір» деп бөлуіне сәйкес, жасы ұлғайған адамдардың өмірі мен алаңдауларына арналған. «Дублиндер» романының көптеген кейіпкерлері кейін Джойстың «Улисс» романында екінші дәрежелі рөлдерде пайда болды.

Жариялану тарихы

1905 жылы Джойс алғаш рет қолжазбасын баспаға жібергеннен бастап, 1914 жылы кітап жарық көргенге дейін (15 маусымда) Джойс кітапты 18 рет 15 баспаға ұсынды. Грант Ричардстың лондондық баспасы 1905 жылы оны басып шығаруға келісті. Бірақ, баспагерлердің бірі ("Екі батыр" әңгімесін) басудан бас тартты, сосын Ричардс баспагерлер басқа да бірнеше бөлімдерді басудан бас тартады деп мәлімдеп, Джойске оларды алып тастауға талап қойды. Наразылық білдірген Джойс сұралған өзгерістердің бір бөлігіне келісті, бірақ Ричардс бәрібір келісімнен бас тартты. Содан кейін Джойс қолжазбаны басқа баспагерлерге қайта жіберді, үш жылдан соң (1909) Дублиндегі Maunsel & Roberts баспасы оған жауап берді. Ұқсас дау туындады, және Maunsel да жинақты жариялаудан бас тартты, тіпті Джойсты баспа шығындары үшін сотқа берумен қорқытты. Джойс баспа шығындарын өзі төлеуге дайын екенін ұсынды, егер парақтар оған берілсе және ол жұмысты басқа жерде аяқтап, кітапты таратуға рұқсат алса, бірақ ол баспаханаға келгенде, олар парақтарды беруден бас тартты және келесі күні оларды өртеп жіберді. Бірақ Джойс бір данасын сақтап қалды, оны ол "ашкөздікпен" алған еді. Ол қолжазбаны басқа баспагерлерге ұсынуды жалғастырды, және 1914 жылы Грант Ричардс кітапты қайтадан басып шығаруға келісті, Маунселден сақталған беттік нұсқаларын көшірме ретінде пайдаланды.

Өлеңдер

"Қыз бауырлар" – Діни қызметкер Әке Флинн қайтыс болғаннан кейін, оған жақын болған жас бала оның жайлы жағымсыз әңгімелер естиді. "Кездесу" – Мектептен қашқан екі оқушы орта жастағы адал еркекке кездеседі. "Арабия" – Бір жігіт досының әпкесіне ғашық болады, бірақ Арабия базарынан оған лайықты сыйлық алуға тырысып, сәтсіздікке ұшырайды. "Эвелин" – Жас әйел Ирландиядан теңізшімен қашуды ойластырып, шешім қабылдауға дайын тұрады. "Жарыстан кейін" – Колледж студенті Джимми Дойл бай достарының арасында өз орнын табуға тырысады. "Екі жауынгер" – Ленехан Дублин қаласында уақыт өткізу үшін серуендеп, досы Корлидің қызметші қызды алдап ақша алуға тырысып жатыр ма дегенді күтеді. "Пансионат" – Миссис Муни қызы Полиді пансионат иесі Доранмен үйлендіруге мүмкіндік жасайды. "Шағын бұлт" – Кішкентай Чендлер Лондонда журналист болып кеткен ескі досы Игнатиус Галлахермен кешкі ас ішіп, өзінің әдеби армандарына жаңаша көзқараспен қарайды. "Қарсыластар" – Алкогольге тәуелді жазушы Фаррингтон ашуын сыраханаларда және ұлы Томға шашады. "Қыш" – Үлкен Магдалина кір жуу залындағы асханада жұмыс істейтін Мария, бала кезінде күтім көрген ер адаммен және оның отбасымен Хэллоуинді тойлайды. "Ауыр жағдай" – Мистер Даффи досы Миссис Синиконың қылықтарын қабылдамайды, ал төрт жылдан кейін оны жалғыздық пен өлімге итергенін түсінеді. "Комитет бөлмесіндегі Айви күні" – Кішігірім саясаткер үшін жұмыс істейтін бірнеше ақы төленген науқан жетекшілері Чарльз Стюарт Парнелл туралы естеліктерді талқылайды. "Ана" – Миссис Керни қызы Кэтлиннің Ирландияның қайта жандануында мақтан тұтуы үшін, оған нашар жоспарланған концерттер сериясында аккомпаниатор болуға жағдай жасайды, бірақ оның күш-жігері нәтижесіз аяқталады. "Инабат" – Мистер Кернан барда баспалдақтан құлап, есінен таяды, сондықтан оның достары оны реформа жасауға көмектесу үшін католиктік орталыққа баруға көндіруге тырысады. "Өлгендер" – Оның әпкелері мен туыстары ұйымдастырған мерекелік кештен кейін Габриэль Конройдың әйелі Гретта оған жастық шағындағы жігіті туралы айтады, содан кейін ол өмір мен өлім және адамдар арасындағы байланыс туралы түсінікке келеді. (Бұл әңгіме 15-16000 сөзден тұрады және повесть ретінде жіктеледі.) Джойстің бір сыншысы әр атаудың мағынасын зерттеді.

Стиль

Бірінші және үшінші тұлғадан баяндаудан басқа, «Дублиндіктер» еркін тікелей айтуды және баяндаушының көзқарасын өзгертуді қолданады. Жинақ хронологиялық тәртіппен дамиды, жастық шақ туралы әңгімелермен басталып, «Өлілер» шығармасында аяқталады. Жойстың өзінің авторлық өшіру үшін қолданған терминімен айтқанда, оның барлық туындыларында «көрінбейтіндік» сақталады деуге болады. Ол «көрген-естігендеріне» ешқандай түсінік бермей, «ұқыпты қарапайымдықпен» жазды. «Дублиндіктерді» одан кейінгі екі романың алғы сөзі ретінде қарастыруға болады, және олар сияқты, ол «автордың пікірі араласуға жол бермейтіндей өткір бейнелеуге ұмтылды». Джойстың модернистік стилі диалог үшін тырнақшалардың орнына тирелерді қолдануды білдірді. Ол оларды басылған мәтінде пайдалануды сұрады, бірақ одан бас тартты. «Дублиндіктер» Джойстің тырнақшаларды қолданған жалғыз туындысы болды, бірақ қазіргі кезде барлық сындық және көптеген танымал басылымдарда тирелер қолданылады. Адамгершіліксіз баяндау Джойстің «Дублиндіктерде» көзге көрінбейтінін білдірмейді. Мұнда Джойстің өмірбаяндық элементтері және ол Дублиннің шегінен шықпағандағы мүмкін болатын нұсқалары бар. Оның есінде қалған Дублин жолдардың атаулары, ғимараттар және кәсіпорындар сияқты нақты географиялық ерекшеліктерде қайта жандандырылған. Джойс кейіпкерлері мен орындарының шындыққа негізделгенін ашық мойындады. (Осы ерекшеліктерге байланысты, кемінде бір потенциалды баспагер, Maunsel and Company кітабын жарықтан шығарудан бас тартты, сотқа шақырылу қаупінен қорқып). Эзра Паунд қажетті өзгерістермен «осы әңгімелерді кез келген қала туралы қайта айтуға болады» деп, Джойс «барлық қалалар үшін нәрсені сол қалпында береді» деп, «ерекшеліктердің астындағы жалпы элементке жетеді» деп мәлімдеді. Джойс жинақты «эпиклетилер сериясы» деп атады, нан мен шараптың Христиан дініндегі денеге және қанға айналуына сілтеме жасады. Ол «қиял – есте қалғандардың қайта жасалуы» дегенге көбінесе келісетінін айтты. Бірақ ол евхаристияны метафора ретінде пайдаланды, суретшіні «мәңгілік қиялдың діни қызметшісі ретінде сипаттап, тәжірибеден алынған күнделікті нанды мәңгілік өмірдің жарқыраған денесіне айналдырады». Стивен Героның «эпифания» ұғымы «күрт рухани көрініс» деп анықталды. Ол «Дублиндіктердегі» бес әңгімеде оқиғаның соңында кейіпкердің өзін-өзі тануы түрінде баяндау құралы ретінде қолданылды. Бір сыншы бұл тұжырымдама жалпы баяндау стратегиясының негізі болып табылады деп болжайды, «Дублиннің әдеттегі нәрселері [параличтің] бейнесі немесе символына айналады». Кейінгі сыншы «эпифания» терминінен аулақ болғанмен, бірақ ұғымды емес, «Дублиндіктерде шіркеу мен мемлекеттің параличтің агенттері ретінде қалай көрінетінін» егжей-тегжейлі зерттеді. Мұндай «көріністер» көптеген. Джойстың кейінірек жазған туындыларынан бұл әңгімелерді бірден ерекшелендіретін нәрсе – олардың айқын қарапайымдығы мен түсініктілігі. Кейбір сыншылар оңай қорытындыға келді. Бұл әңгімелер реалистік немесе натуралистік деп қарастырылды немесе олар символистік деп белгіленді. «Эпифания» термині символдың синонимі ретінде қабылданды. Әңгімелердің элементтерін немесе олардың толықтығын сын тұрғысынан талдау қиындық тудырды. «Дублиндіктер» кез келген заманауи әдеби туындыдан гөрі көбірек қайшылықты түсіндірулерге себеп болды. «Дублиндіктер» бірегей, кез келген жіктемеге төтеп бере алмайды және мүмкін, ешбір түсіндірме де толық бола алмайды делінеді. Біз тек бір нәрсеге сенімді бола аламыз: ол өзінің құқығымен «шедевр» және «Джойстің пісіп-жетілген туындыларының модернистік құрылымына маңызды қадам».

Медиаға бейімделу

Хью Леонард алты әңгімені «Дублин 1» ретінде бейімдеді, ол 1963 жылы Дублиндегі Гейт театрында қойылды. 1987 жылы Джон Хьюстон ұлы Тони жазған сценарий бойынша және оның қызы Анжеликаның ханым Конрой рөлінде ойнаған «Өлілер» фильмін түсірді. 1998 жылдың қазан айында BBC Radio 4 телеарнасы әртүрлі авторлардың «Ауыр жағдай», «Жарыстан кейін», «Екі дос», «Пансион», «Шағын бұлт» және «Еліктеулер» драмаларын эфирге шығарды. Сериал 1994 жылы «Distant Music» деген атаумен алғаш рет көрсетілген «Өлілер» драмасымен аяқталды. Эфирде «Дублиндер» жинағынан басқа әңгімелердің де түнгі қысқартылған оқулары берілді, «Комитет бөлмесіндегі Айви күні» (Т. П. МакКенна оқыған екі бөлімнен) басталып, «Қыздар», «Кездесу», «Арабия», «Эвелин» және «Саз» (барлығы Барри МакГоверн оқыды) жалғасты. 1999 жылы Дэннис Кортни «Арабия» қысқаметражды фильмін түсіріп, режиссерлік етті. 2000 жылы Рихард Нельсон мен Шон Дейви жазған және Нельсон режиссерлік еткен «Өлілер» романының музыкалық бейімделуінің премьерасы өтті. 2012 жылдың сәуірінде Стивен Риа RTÉ Radio 1 арнасында «Өлілер» оқыды. 2014 жылдың ақпанында Стивен Риа BBC Radio 4 арнасында «Ұйықтағандағы кітап» аясында он бес әңгімені жиырма 13 минуттық бөліктерге бөліп оқыды. 2014 жылдың шілдесінде ирланд актері Карл Финнеган «Екі дос» әңгімесінің қазіргі заманғы нұсқасын қысқа фильм түрінде шығарды. Финнеган сценарийді Даррен Макгратпен бірге жазды, сондай-ақ фильмде Корли рөлін ойнады, режиссерлік етті және продюсерлік жасады. 2023 жылдың мамырында ирландтық халық музыкасы тобы Hibsen «Дублиндер» жинағынан шабыттанған «The Stern Task of Living» альбомын шығарды. Грайн Хант пен Джим Мерфи дуэтінің 15 тректен тұратын альбомы роман сюжеттерінің ретін сақтайды, әр ән оның атынан аталған әңгімеге негізделген.