Кіріспе

Ирландиялық суретші (1871–1957)

Күміс медаль – 1924 жылғы Жазғы Олимпиада, Париж 1924]]

Джек Батлер Йейтс RHA (29 тамыз 1871 – 28 наурыз 1957) – ирландиялық суретші және Олимпиада жүлдегері. У. Б. Йейтс оның інісі болған. Батлердің ерте шығармашылық стилі иллюстратор стилінде болды; ол 1906 жылдан бастап майлы бояулармен тұрақты жұмыс істеді. Оның алғашқы суреттері – пейзаждар мен тұлғалардың қарапайым лирикалық бейнелері, көбінесе Ирландияның батысынан, әсіресе оның бала кезіндегі Слайго үйінен. Йейтстің туындыларында романтизм элементтері кездеседі. Кейін ол экспрессионизм стилін қабылдады.

Өмірбаян

Ейтс Лондонда дүниеге келді. Ол ирланд суретшісі Джон Батлер Йейтстің кіші ұлы және 1923 жылы әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алған В. Б. Йейтстің інісі. Ол 1887 жылы ата-анасының үйіне Слигодан Лондонға оралғанға дейін өскен. Ол «барлық салаларда қолмен сурет салу, практикалық геометрия және перспектива, керамика және плитка бояу, декоративтік мақсаттағы дизайн – қабырға қағаздары, жиһаз, металл өңдеу, витраж сияқты» білім алды. 1894 жылы ол Мэри Коттенхэмге үйленді, ол да Англияда туған және одан екі жас үлкен еді. 1911 жылғы Ирландия халық санағы бойынша Уиклоуда тұрған. Шамамен 1920 жылдан бастап ол күшті экспрессионист суретшіге айналды, иллюстрациядан Символизмге көшті. Ол ирланд республикалық қозғалысына жақтас болған, бірақ саяси белсенділік танытпады. Дегенмен, ол «суретші өзі сурет салатын жер мен өмірдің бір бөлігі болуы керек» деп сенді, ал оның модернист және экспрессионист ретіндегі көркемдік дамуы 20 ғасырдың қазіргі Дублинін қалыптастыруға көмектесті, ішінара ирландтық тақырыптарды бейнелеу арқылы, сондай-ақ жеке адамның жалғыздығы және адамзаттың жалпы қиындықтары сияқты жалпы тақырыптарды көрсете отырып. Сэмюэл Беккет «Ейтс біздің заманымыздың ұлыларының бірі, өйткені ол өмірдің мәнсіз жағдайына жарық әкеледі, тек ұлылар ғана осылай жарық әкелуге батылады» деп жазды. Марксистік сыншы және жазушы Джон Бергер де Ейтске өзгеше көзқараспен құрмет көрсетіп, суретшіні «болашақты сезіне білетін, біз білетіннен өзгеше әлемнің мүмкіндігін білетін» «үлкен суретші» деп атады. Оның сүйікті тақырыптары ирланд пейзажы, жылқылар, цирк және көшпенді актерлер болды. Оның ерте суреттері мен сызбалары сызық пен түстің сергектілігімен, ал кейінгі туындылары жиі қалың жағылған бояумен ерекшеленеді. Ол көбінесе қылқаламды қолданбай, бояуды әртүрлі тәсілдермен жағар еді және түстің экспрессивті күшіне қызығушылық танытар еді. 20 ғасырдың ең маңызды ирланд суретшісі (және 1 миллион фунттан астамға сатылған алғашқы суретші) болғанына қарамастан, ол шәкірт алмады және ешкімге жұмыс істеуін көруге рұқсат бермеді, сондықтан ол ерекше тұлға болып қала береді. Оған стиль жағынан ең жақын суретші – оның досы, австриялық суретші Оскар Кокошка. 1943 жылы ол Виктор Уоддингтонды өзінің жалғыз дилері және бизнес-менеджері ретінде қабылдады. Уоддингтон оның мансабы мен беделіне үлкен үлес қосты. Сурет салудан басқа, Йейтс театр мен әдебиетке де қызығушылық танытты. Ол Сэмюэл Бекеттің жақын досы болды. Ол Абби театры үшін декорациялар жасады, сондай-ақ оның үш пьесасы да сонда қойылды. Оның әдеби туындыларына «Күңкіл гүл», «Амаранттар» (Беккет жоғары бағалаған), «Жарайды, мәңгілік романс», «Сендерге де» және «Бақытты өмір» кіреді. Йейтстің суреттері көбінесе поэтикалық және ойландыратын атаулармен аталады. 1916 жылы Корольдік Гиберния академиясының мүшесі болып сайланды. Ол 1957 жылы Дублинде қайтыс болды және Маунт Джером зиратында жерленді. Йейтс Ирландия еркін мемлекеті құрылғаннан кейін Олимпиада ойындарында Ирландияның алғашқы медаль иегері атанды. 1924 жылы Парижде өткен жазғы Олимпиада ойындарында «Лиффиде жүзу» атты суреті өнер және мәдениет саласында күміс медальді жеңіп алды. Бәйге жазбаларында сурет жай ғана «Жүзу» деп аталған.

Шығармалары

2010 жылдың қарашасында Йейтстің «Түнде қалаға кіретін атты» атты туындысы, 1948 жылы жазылған және бұрын жазушы Грэм Гринге тиесілі болған картинасы Лондондағы Кристи аукционында шамамен 350 000 фунт стерлингке сатылды. 1947 жылы жазылған «Бөлмеде ойлы отырған адам» атты кішкентай картинасы сол аукционда 66 000 фунт стерлингке сатылды. Оның «Тыныш ұйықта» (1955) картинасын 1993 жылы Дэвид Боуи 45 500 фунт стерлингке сатып алып, 2016 жылы аукционда 233 000 фунт стерлингке сатты. 1999 жылы «Жабайылар» картинасы Лондондағы Sotheby’s аукционында 1,2 миллион фунт стерлингтен астамға сатылды. Whyte’s Auctioneers компаниясы Йейтстің «Ревери» (1931) картинасы үшін әлемдік рекордтық бағаны сақтайды, ол 2019 жылдың қарашасында 1,4 миллион евроға сатылды. Слайгодағы The Model, The Niland Collection үйі Джек Б. Йейтстің ең жақсы және ең толық жинақталған туындыларының бірін сақтайды. Онда оның туындыларының тұрақты кураторлық көрмелері ұсынылады, атап айтқанда, 2011 жылы «The Outside», 2013 жылы «Enter the Clowns – The Circus as Metaphor», 2014 жылы «The Music has Come», 2018 жылы «Painted Universe», 2021 жылы «Salt Water Ballads».