Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1999 жылы жарық көрген Терри Пратчеттің "Диск әлемі" романы. "Бесінші піл" - британдық жазушы Терри Пратчеттің 1999 жылы жарық көрген "Диск әлемі" сериясының 24-ші кітабы. Онда "клакс" деп аталатын, қашықтыққа сигнал беруге арналған семафор жүйесі таныстырылады.
1999 Discworld novel by Terry Pratchett
The Fifth Elephant is a 1999 fantasy novel by British writer Terry Pratchett, the 24th book in the Discworld series. It introduces the clacks, a long distance semaphore system.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Анк Морпорк қалалық күзеті кеңейіп жатыр; қазірде жол қозғалысы бөлімі бар, онда иконограф техникасымен жасалған жол қозғалысы камералары және дөңгелектерді қысып алу тобы қолданылады, ал офицерлер арасындағы байланыс үшін құлақтар құлақтармен алмастырыла бастады. Күзет сонымен қатар Анк Морпорк жәндіктер нан мұражайынан Сконь-оф-Стонның көшірмесін (нағыз Сконь-оф-Стонның пародиісі) ұрлағанын және алдын алу құралдарын ойлап тапқан Уоллес Сонкиді өлтіргенін тергеп жатыр. Анк Морпорк қалалық күзетінің қолбасшысы және Анх герцогы Сэмюэл Ваймс, май импортын арттыру үшін келіссөздер жүргізу мақсатымен, Төменгі патшаның тәж кию рәсімінен пайдаланып, шалғай Убервальд айманына елші ретінде жіберіледі. (Аңыз бойынша, Убервальдта жер астындағы май қоймалары көп, себебі Диск әлемінің бесінші қолдаушысы – тарихи тұрғыдан алғандағы сылбыр фил сонда қалған.) Убервальд – Дискідегі жәндіктердің дәстүрлі мекені. Прогрессивті Рис Риссонның Төменгі патша болып сайлануы әртүрлі жәндік кландары арасындағы бөліністер мен Анк Морпорктың Дискідегі ең ірі жәндік қаласы ретіндегі ықпалының артуының нәтижесінде болды. Жергілікті қасқырлардың тобы бұл мүмкіндікті пайдаланып, қазірдің өзінде терең бөлінген жәндік қоғамын тұрақсыздандыруға тырысады. Олар қатаң күзетілетін үңгірден нағыз Тас шоғын ұрлап, дәстүршіл және прогрессивті жәндіктер арасында азаматтық соғыс тудырып, елді қасқырлардың феодалдық басшылығымен оқшаулауға себепші болады. Ваймс елші ретінде жергілікті вампирлердің, қасқырлардың және жәндіктердің басшыларымен кездесіп, жоспарланған төңкерісті тергеуді бастайды. Осы арада Анк Морпоркқа оралған Ангуа, қасқыр және ескі досы Гэвиннің ескертуімен өзінің қасқыр ағасы Вольфгангтың қастандықтардың басшысы екенін біледі және оны тоқтату үшін Убервальдқа барады. Нәтижесінде, Каррот та Күзетті тастап, оны ел бойына қуып, сөйлейтін иті Гасподты оның иісін іздеуге шақырады. Бұл Лорд Ветинариге тым ауыр жүктелген, қабілетсіз полковникті капитан қызметіне тағайындауды қалдырады. Капитан ретінде Колон барған сайын қатаң және параноикалық болып, басқа күзетшілерді төмендету, жұмыстан шығару немесе айыппұл салу арқылы жазалайды, көбінесе ұсақ немесе ойдан шығарылған бұзушылықтар үшін. Ол сондай-ақ "қызметкерге ұқсайтын" қыңырлықпен әрекет ете бастайды және тролльдер мен жәндік офицерлер туралы түршіл пікірлер айтады (Вимсті еліктеп, бірақ офицерлер арасында бірдей құрметке ие бола алмады), бұл көптеген күзетшілердің уақытының көп бөлігін қарауылдауға жұмсауына әкеледі. Бірнеше офицерлер күзетті тастап, басқа Сто-Плейнс қалаларының күзетшілеріне қосылады, жақсы жалақы, жағдайлар мен мансап перспективалары үшін. Колонның басқаруындағы күзетшілердің саны екі үшін бірге азаяды. Анк Морпорк қалалық күзетшілері Тас шоғының көшірмесін тауып алды. Ол зақымданбаған, бірақ олар біреудің көшірмесін жасады деп күдіктенеді. Алайда, Колонның күзетшілерге жалақы төлеуден бас тартуына жауап ретінде (оның қалған құжаттарымен бірге жалақы тізімін өртеп жіберген), Колонның лагерь көмекшісі ретінде жоғарылатудан айырылған капрал Нобби Ноббс Күзетшілер гильдиясын өзімен бірге гильдия президенті ретінде наразылық білдіреді. Қарауылдың басқа мүшелері қосылып, Колонға қарсы наразылық білдіреді, бірақ ақырында ол Ноббиге, Констебль Визитке, зомби Констебль Рег Шуға және голем Констебль Дорфлға дейін азаяды. Қылмыстық қылмыстар төмендеп келеді, себебі қылмыстық ұйымдар (оның ішінде Гильдиялар) Ваймның оралуын күтеді. Убервальдта Ваймс өзінің іс-әрекетін нағыз Тас шоғының ұрлануы туралы бейресми тергеуді қамтиды. Ол тез арада жәндіктердің күзету жүйесі олар ойлағандай қауіпсіз емес екенін және Scone-ді әртүрлі жолдармен ұрлап кетуі мүмкін екенін анықтайды, бірақ кейіннен ол шын мәнінде ұрланбағанын, бірақ жойылғандығын және оның қалдықтары үңгірдің еденіндегі құммен араластыру арқылы жасырынғанын қорытындылайды. Төменгі патшаның өміріне жасалған әрекетінен кейін Ваймс жұлдыздар қамауға алады, бірақ Леди Марголотаның, Убервальдтың ең аға вампирінің көмегімен қашып құтылады. Қысқы ауылдың ормандарында оны қасқырлар қуады, ол қасқырлардан қашу керек "ойын" ойнауға мәжбүр етеді. Каррот пен Ангуа Вимсті кісі өлтірушілер тобынан құтқару үшін дәл уақытында келеді. Вимстің әйелі Ангуаның қасқыр отбасының сарайына әкелінді, сондықтан командир және оның жан-жағы оны құтқару үшін жолға шықты. Олар билікке құмар Вольфгангты жеңіп, Тас шоғын қалпына келтіре алады. Алайда, табылған Скоун шын мәнінде Анк Морпорк жасаған көшірме екені белгілі болады, бірақ ол Тас шоғының мерзімімен алмастырылатыны қабылданады. Ол Төменгі патшаның "Идея тексерушісінің" (кеңесшісі) Дидің оның ұрлануына және қастандыққа қатысқан рөлін мойндауына себеп болады, Анк Морпорк жәндіктерге әйел болуға рұхсат етілгеніне қызғанудан туған. Елшіліктерінде Леди Сибил Ваймске жүкті екенін айта алады, бірақ Морпорктар қайтадан Вольфгангтың шабуылына ұшырайды. Соңғы тұрақтап қалғанда, ол тұтқынға берілмейді және командир Ваймс оны Clacks шағылысымен өлтіреді. Төменгі патшаның регалиясы қайтарылғаннан кейін, тәж кию рәсімі ақыры өтеді, ал Ваймс Анк Морпоркқа май импортына артықшылықты бағалармен марапатталады, осылайша бастапқы миссиясын орындайды, және Төменгі патшадан сыйлықтар алады. Морпорк делегациясы кетіп бара жатқанда, Төменгі патша өзінің әйел екенін білдіреді. Кітап Каррот пен Ангуаның Анк Морпоркқа оралуымен, ал Ваймс пен Леди Сибилдің екінші бал айына шығуымен аяқталады. Каррот бұрынғы капитандық шеніне оралып, Колонды сержанттық міндеттеріне қайтарады және оған Ноббимен бірге қалған күзетшілерді жинауды бұйырады.
The Ankh Morpork City Watch is expanding; there is now a Traffic department with traffic cameras implemented using iconograph technomancy and a wheel clamping team, and the clacks is beginning to replace homing pigeons for communications between officers. The Watch is also investigating the theft of the replica Scone of Stone (a parody of the real life Stone of Scone) from the Ankh Morpork Dwarf Bread Museum and the murder of Wallace Sonky, the inventor of preventatives. Samuel Vimes, Commander of the Ankh Morpork City Watch and Duke of Ankh, is sent to the remote region of Überwald as an ambassador to take advantage of the coronation of the Low King of the Dwarves to negotiate for increased imports of fat. (Underground fat deposits are abundant in Überwald as a fifth Discworld supporting elephant impacted there in prehistoric times, according to legend.) Überwald is the traditional home of the Disc's dwarfs. The election of the progressive Rhys Rhysson as Low King resulted from split opposition amongst various dwarf clans and the growing influence of Ankh Morpork as the largest dwarf city on the Disc. A cabal of local werewolves seek to exploit this opportunity to destabilize the already deeply divided dwarf society. They instigate the apparent theft of the real Scone of Stone from its closely guarded cave, hoping to cause a civil war between traditionalist and progressive dwarfs and isolate the country under the werewolves' feudal leadership. In his official capacity as ambassador Vimes meets the leaders of the local vampires, werewolves and dwarfs, starting to investigate the planned putsch along the way. Meanwhile, back in Ankh Morpork, Angua, alerted by Gavin, a wolf and old friend, learns that her werewolf brother Wolfgang is the head of the conspiracy and sets out to Überwald to stop him. Consequently, Carrot also abandons the Watch and pursues her across the country, enlisting the talking dog Gaspode to follow her scent. This leaves Lord Vetinari to appoint an overburdened, incompetent Colon as acting captain. As captain, Colon becomes increasingly strict and paranoid, punishing other members of the Watch by demoting, firing or fining them, often for minor or imagined infractions. He also starts acting in a pretentious 'officer like' manner and makes a number of speciesist remarks about troll and dwarf officers (emulating Vimes but not having earned the same respect amongst the officers), leading to most Watchmen spending most of their time patrolling. Several officers leave the Watch to join those of the other Sto Plains cities for better pay, conditions and promotion prospects, with the number of Watchmen under Colon's command eventually dropping by two thirds. The Ankh Morpork City Watch recover the replica Scone of Stone. It is undamaged, but they suspect that someone has made a replica of the replica. However, in response to Colon's refusal to pay the Watchmen (having burnt the pay chitty along with the rest of the mounting paperwork), Corporal Nobby Nobbs, who lost out on promotion as Colon's aide de camp, sets up the Guild of Watchmen in protest with himself as Guild President. The other members of the Watch join and protest against Colon, but eventually it dwindles to just Nobby, Constable Visit, zombie Constable Reg Shoe and golem Constable Dorfl. Crime falls to an all time low, due to expectations by criminal organisations (Guilds included) of Vimes's imminent return. In Überwald, Vimes extends his activities to include an unofficial investigation into the theft of the real Scone of Stone. He rapidly determines that the dwarfs' system of guard on it is nothing like as secure as the dwarfs think it is and that the Scone could have been stolen in a number of different ways without too much difficulty, but nevertheless later concludes that it was not in fact stolen, but destroyed in situ and its remains concealed by mixing them with the sand on the floor of the cave. Following an attempt on the Low King designate's life, Vimes is wrongly imprisoned by the dwarfs but escapes with the help of Lady Margolota, Überwald's most senior vampire. In the forest of the wintry countryside he is tracked by the conspiring werewolves forced by Wolfgang into playing "the game" he must outrun the werewolves. Carrot and Angua arrive just in time to save Vimes from the murderous pack. Vimes' wife has been taken to the castle of Angua's werewolf family, so the commander and his entourage set out to save her. Managing to defeat the power hungry Wolfgang, they are also able to restore the Scone of Stone. However, it is revealed that the Scone recovered is in fact the Ankh Morpork made copy, but it is accepted as the Scone of Stone is periodically replaced. It is used to compel the Low King's 'Ideas Taster' (advisor) Dee to confess to his role in its theft and the assassination attempt, being driven by jealousy of Ankh Morporkian dwarves being allowed to be openly female. Back in their embassy, Lady Sybil finally manages to tell Vimes that she is pregnant, but the Morporkians are once more attacked by Wolfgang. In a final stand off, he resists arrest and is killed by Commander Vimes with a Clacks flare. With the Low King's regalia returned, the enthronement ceremony finally takes place, and Vimes is granted prime rates for fat imports to Ankh Morpork, thus fulfilling his original mission, and presented with gifts by the Low King. As the Morporkian delegation leaves, the Low King implies that he is in fact female. The book finishes with Carrot and Angua returning to Ankh Morpork whilst Vimes and Lady Sybil take a second honeymoon. Carrot takes back his old rank of captain, returning Colon to his duties as a sergeant and ordering him and Nobby to gather the rest of the Watch together.
Қабылдау
Бесінші піл 2000 жылы ең үздік роман үшін Locus сыйлығының финалисі атанды. SF Site сайтында Стивен Х. Сильвер оны Диск әлемімен таныс емес оқырмандар үшін «әлсіз бастама» деп бағалады және «қала күзеті туралы кітаптардың ең нашары болуы мүмкін» деді. Ол Кәдімгінің (Carrot) және Анх-Морпорктегі офицерлерге қатысты қосымша сюжеттердің Вимеске қатысты бөлімдерге қарағанда «көңілдірек» екенін айтты, бірақ бәрібір оның «жақсы роман» екенін және «жақсы жазылған детектив» екенін атап өтті. January Magazine журналы оны «( ) Carpe Jugulum-нан байрақ» және «( ) Jingo-ға ұқсас» деп тапты, сондай-ақ оның «күшті және алаңдатарлық аяқталуын» атап өтті. Kirkus Reviews оны «керемет дауысты» және «сатиралық, ашкөз, білімді, бейкүндеу, аяусыз және, ең бастысы, қызықты» деп мақтады, ал Publishers Weekly оны «сыр мен ойлап табудың қуатты хикаясы» және «жеңілдіктің салмақтылығы» деп сипаттады, ол «монархиядан фашизмге, сондай-ақ коммунизм мен капитализмге, мұнай байлығына және этникалық мәдениеттерге, орыс пьесаларына, көші-қонға, контрацептивтерге және евангелистік христиандыққа қарсы сын айтады».
The Fifth Elephant was a finalist for the 2000 Locus Award for Best Novel. At the SF Site, Steven H Silver judged it as "not, unfortunately, a good starting place" for readers unfamiliar with Discworld and said that it "may be the weakest of the books featuring the City Watch", with the subplots involving Carrot and the officers back in Ankh Morpork being "more entertaining than the portions dealing with Vimes," but emphasized that it is nonetheless "still a good novel" with a "well written mystery". January Magazine found it to be "richer than ( ) Carpe Jugulum" and "satisfyingly similar to ( ) Jingo, and noted its "violent and disturbing denouement". Kirkus Reviews lauded it as "gloriously uproarious" and "satirical, devious, knowing, irreverent, unsparing and, above all, funny," while Publishers Weekly commended it as an "exuberant tale of mystery and invention" and a "heavyweight of lightness", which "skewers everything from monarchy to fascism, as well as communism and capitalism, oil wealth and ethnic identities, Russian plays, immigration, condoms and evangelical Christianity."
Шығу тегі
2000 жылы берген сұхбатында Пратчет романның "алдыңғы романдарының" бір-екі сөйлемдерінен толыққандай романды тапқаннан шабыттанғанын айтты. Мысалы, Убервальд – зор империя құлап, көптеген саяси нақтылықтар жойылды, жаңа одақтар құрылды. Мен оны Диск әлемі картасына салғанда осының бәрінің қаншалықты байланысты екенін түсінбедім".
In a 2000 interview, Pratchett stated that the novel had been inspired by his "finding whole novels in throwaway lines [from earlier novels]. Take Uberwald a huge empire has crumbled, a lot of political certainties have gone, there are new alliances there are a lot of resonances there which I didn't realise existed when I put it on the Discworld map."