Кіріспе
Өсімдіктердің көбеюі – тұқымдар, кесінділер және өсімдіктердің басқа да бөліктерінен жаңа өсімдіктердің өсу процесі. Өсімдіктердің көбеюі адамның араласуымен немесе табиғи жолмен тұқымдардың таралуына қатысты болуы мүмкін. Көбейту әдетте өсімдіктердің өсу циклының бір қадамы ретінде жүзеге асырылады. Тұқымдар үшін – пісіп, тарағаннан кейін; вегетативтік бөліктер үшін – ажыратылғаннан немесе қырқылғаннан кейін; жыныссыз көбейетін өсімдіктер үшін, мысалы, клубника үшін – жаңа өсімдік қолданыстағы бөліктерден дамиды. Өсімдіктердің көбеюі төрт негізгі түрге бөлінеді: жыныстық, жыныссыз (вегетативтік), қабаттастыру және екпе. Күн сайын бау-бақша және ауыл шаруашылығында көптеген өсімдіктер көбейтіледі. Өсімдіктерді көбейту үшін көбінесе тұқымдар мен кесінділер қолданылады. Өсімдіктерді көбейтуді пайдалану медициналық өсімдіктерді өсіруде кеңінен таралды. Әлемде дәстүрлі медицинаны қолданушылар көп болғандықтан, дәрілік өсімдіктерді пайдалану өте маңызды. Бұл, сондай-ақ, өсімдіктер медицинасы қауымдастығының дами түсуімен байланысты. Өсімдіктерді көбейтуді пайдалану тағам өндірісінде де маңызды рөл атқарады. Әлемдегі тамақтану әдеттері жыл сайын өзгеретіндіктен, өндіріс көлемін арттыру қажеттігі туындайды. Өсімдіктердің көбеюі біздің тағамдық ресурстарымыз үшін маңызды.
Plant propagation is the process by which new plants grow from various sources, including seeds, cuttings, and other plant parts. Plant propagation can refer to both man made or natural dispersal of seeds. Propagation typically occurs as a step in the overall cycle of plant growth. For seeds, it happens after ripening and dispersal; for vegetative parts, it happens after detachment or pruning; for asexually reproducing plants, such as strawberry, it happens as the new plant develops from existing parts. Plant propagation can be divided into four basic types: sexual, asexual (vegetative), layering, and grafting. Countless plants are propagated each day in horticulture and agriculture. The materials commonly used for plant propagation are seeds and cuttings. The use of plant propagation has become increasingly more popular for medical plant breeding. Due to the large amount of the world that utilizes traditional medicine which includes the use of medicinal plants it has become very important to utilize the use of plant propagation. This also has to do with the herbal medicine community, which is becoming more popular. The use of plant propagation is also important in the production of food production. Taking into account the dietary change each year the world is constantly changing and needing more and more production to occur. Plant propagation has become an important role in our food sources.
Жыныстық көбею
Тұқымдар мен споралар көбею үшін қолданылуы мүмкін (мысалы, себу арқылы). Тұқымдар, әдетте, бір түр ішінде жыныстық көбею нәтижесінде пайда болады, себебі генетикалық рекомбинация жүзеге асып болады. Тұқымнан өсірілген өсімдіктің ата-анасынан өзгеше қасиеттері болуы мүмкін. Кейбір түрлер тұқымдарды шығару үшін ерекше жағдайларды талап етеді, мысалы, салқындату. Австралия өсімдіктерінің, сондай-ақ Оңтүстік Африка мен Американың батысындағы өсімдіктердің тұқымдарына өну үшін түтін немесе от қажет. Көптеген ағаштар сияқты кейбір өсімдік түрлері жетілгенге дейін тұқым бере алмайды, бұл көп жылдарға созылуы мүмкін. Тұқым алу қиын болуы мүмкін, ал кейбір өсімдіктер мүлде тұқым бермейді. Кейбір өсімдіктер (мысалы, генетикалық қолдану шектеу технологиясы арқылы өзгертілгендер) тұқым береді, бірақ олар өнімді тұқым болмайды. Мұндай жағдайларда, бұл өсімдіктердің, мысалы, құстар мен басқа жануарлар арқылы кездейсоқ таралуына жол бермеу үшін жасалады.
Жылытушы таратушы
Жылытумен өсіруші – тұқымдар мен кесінділердің өсуі үшін жылы және ылғалды ортаны сақтауға арналған бау-бақша құрылғысы. Олар көбінесе тұқымның сәтті өніп шығуы және кесінділердің тамыр жаюына көмектесетін төменнен жылу (белгілі бір температурада сақталады) және жоғары ылғалдылықты қамтамасыз етеді. Суық климатта олар қырыққабат және тәтті бұршақ сияқты, өсу үшін жылы ортаға (аталған өсімдіктер үшін шамамен 15°C) мұқтаж өсімдіктер үшін қолданылады. Егер қақпақтың ішкі бетінде тым көп конденсация пайда болса, бағбан ауа тетікшелерін ашып, температураны сәл реттей алады. Электр қуаты жоқ өсірушілер (көбінесе тұқым сақтайтын табақ және мөлдір пластик қақпақ) жылытумен өсірушіден әлдеқайда арзан, бірақ тұрақты реттелген жылу мен жылытумен өсіруші ұсынатын төменнен жылу болмағандықтан, көшеттердің өсуі баяу және нашар болады (тұқымның өнбеу қаупі артады).
Тұқым көбейту шұңқыры
Электрлік тұқым көбейту төсектері – бау-бақшада қолданылатын, металл тормен жабылған қыздырылатын резеңке төсектер. Бұл төсектер көшеттер отқа қауіпсіздікпен металл тордың үстіне қойылатындай етіп жасалған. Тағы бір мысал – көшеттерді жылытуға арналған төсек, бірнеше қабатты, берік, су өткізбейтін пластик материалдан жасалған, ішінде оқшауланған қыздыру орамдары орналасқан (еден астындағы жылыту жүйелеріне ұқсас, бірақ еденнің орнына резеңке төсек қолданылады). Тым суық болғанда бағбандар көшеттер мен төсектердің үстіне пластик жамылғы жабады, бұл шағын жылыжай құрайды. Тұрақты және болжамды жылу адамдарға қыс айларында көшеттерді өсіруге мүмкіндік береді, себебі ауа райы көбінесе көшеттердің табиғи түрде сыртта тіршілік етуіне қолайлы болмайды. Жарық жүйесімен үйлестірілгенде, осы төсектерді пайдаланып көптеген өсімдіктерді үй ішінде өсіруге болады. Бұл бағбан өсіре алатын өсімдіктердің ассортиментін кеңейтеді.