Кіріспе
Әуе қозғалысы саласында әуе жылдамдығы – ұшақтың айналасындағы ауаға қатысты жылдамдығы.
Әуе қозғалысында әуе жылдамдығы – ұшақтың өтіп бара жатқан ауаға қатысты жылдамдығы (ол ауаның өзі желдің әсерінен жерге қатысты қозғалуы мүмкін). Ұшақтың нақты әуе жылдамдығын өлшеу қиын, бірақ көрсеткіштік әуе жылдамдығы және Мах саны сияқты әуе жылдамдығының басқа өлшемдері ұшақтың мүмкіндіктері мен шектеулері туралы пайдалы ақпарат береді. Әуе жылдамдығының жиі қолданылатын өлшемдері:
Ұшақтың аспаптар панеліндегі әуе жылдамдығын көрсету құрылғылары, дайындалған елге немесе әуе қозғалысы тарихының кезеңіне байланысты, түйіндермен, сағатына километрлермен немесе сағатына мильдермен көрсетілуі мүмкін. Биік ұшу кезінде әуе жылдамдығын хабарлау үшін кейде Мах саны қолданылады.
Көрсетілген әуе жылдамдығы
Көрсетілген әуе жылдамдығы (IAS) – аспаптық, орналасу және басқа да қателерге түзетілмеген әуе жылдамдығын көрсететін индикатордың (ASIR) көрсеткіші. Қазіргі EASA анықтамалары бойынша: Көрсетілген әуе жылдамдығы – әуе жылдамдығы жүйесінің қателіктеріне түзетілмеген, теңіз деңгейіндегі стандартты атмосфераның адиабатикалық сығылатын ағынын көрсету үшін калибрленген питот-статикалық әуе жылдамдығы көрсеткішінде ұшақтың жылдамдығы. Әуе жылдамдығын өлшегіш – қысымның емес, жылдамдықтың бірліктерімен көрсетілетін дифференциалдық қысым өлшегіші. Әуе жылдамдығы питот түтігінен алынатын соққы қысымы (немесе тұрақтандыру қысымы) мен статикалық қысым арасындағы айырмашылықтан шығарылады. Питот түтігі ұшақтың бағыты бойынша орнатылады; ал статикалық қысым көбінесе ұшақтың бір немесе екі жағындағы статикалық порттар арқылы анықталады. Кейде екі қысым көзі де питот-статикалық түтік деп аталатын бір зондқа біріктіріледі. Статикалық қысымды өлшеу қатеге ұшырауы мүмкін, себебі барлық жылдамдықтар мен кеңістіктік жағдайларда статикалық қысымды нақты анықтайтын статикалық порттарды орналастыру мүмкін емес. Бұл қателікті түзетуге позициялық қателік түзетуі (PEC) қолданылады, ол әртүрлі ұшақтар мен әуе жылдамдықтары үшін өзгеше болады. Егер ұшақ «үйлесімсіз» (uncoordinated) ұшу режимінде болса, 10% немесе одан да жоғары қателер жиі кездеседі.
Көрсеткіш жылдамдықты пайдалану
Көрсетілген әуе жылдамдығы, нақты әуе жылдамдығына қарағанда, қажетті қуатты және қол жетімді көтеру күшін анықтау үшін жақсы өлшем болып табылады. Сондықтан, IAS ұшақты рульдеу, ұшыру, көтерілу, түсу, жақындау және қону кезінде басқару үшін қолданылады. Ең жақсы көтерілу жылдамдығы, ең ұзақ қашықтыққа ұшу және ең ұзақ уақытқа ұшу үшін арналған мақсатты жылдамдықтар көрсетілген жылдамдық түрінде беріледі. Ұшақтың құрылымдық жылдамдық шегі, одан асып кеткенде панельдерге түсетін күштер тым жоғары болуы немесе қанаттың дірілдеуі мүмкін, көбінесе IAS арқылы көрсетіледі.
Шындық әуе жылдамдығы
Әуе кемесінің шынайы жылдамдығы (TAS; сондай-ақ KTAS, түйіндермен өлшенген шынайы жылдамдық) – әуе кемесінің ұшып бара жатқан ауаға қатысты жылдамдығы. Әуе кемесінің шынайы жылдамдығы және бағыты атмосфераға қатысты оның жылдамдығын анықтайды.
Авиация жылдамдығының нақты қолданылуы
Нақты ауа жылдамдығы – ұшақтың дұрыс навигациясы үшін маңызды ақпарат. Қозғалмалы ауа массасында ұшу кезінде, қажетті жердегі бағытты сақтау үшін, ұшқыш желдің жылдамдығын, желдің бағытын және нақты ауа жылдамдығын білуі керек. Жел үшбұрышын қараңыз. Нақты ауа жылдамдығы – ұшақтың ұшу қашықтығын есептеу үшін қолданылатын жылдамдық. Бұл жылдамдық ұшу жоспарында көрсетіледі және ұшуды жоспарлау кезінде, желдің әсерін ескерместен бұрын пайдаланылады.