Кіріспе
1000 метрге тең ұзындық өлшемі. Километр (СИ символы: км; /ˈkɪləmiːtər/ немесе /ˈkɪlɒmətər/), американдық және филиппин ағылшын тілдерінде километр деп жазылады, Халықаралық жүйеде (СИ) ұзындық бірлігі болып табылады, ол мың метрге тең (кило – 1000-ды білдіретін СИ префиксі). Әлемнің көп бөлігінде құрлықтағы географиялық орындар арасындағы қашықтықты көрсету үшін осы өлшем бірлігі таңдалады; АҚШ және Ұлыбритания ерекше жағдайлар болып табылады, онда статуттық миля қолданылады. Километрді белгілеу үшін km аббревиатурасы жиі қолданылады. BIPM Km аббревиатурасын қолдануды ұсынбайды. АҚШ, Ұлыбритания және Канада әскерилерінде километрді «клик» деп атайды.
The kilometre (SI symbol: km; '/k//ɪ//l//ə//m//iː//t//ər/ or /k//ɪ/'/l//ɒ//m//ə//t//ər/), spelt kilometer in American English and Philippine English, is a unit of length in the International System of Units (SI), equal to one thousand metres (kilo being the SI prefix for 1000). It is the preferred measurement unit to express distances between geographical places on land in most of the world; notable exceptions are the United States and the United Kingdom where the statute mile is used. The abbreviation km is commonly used to represent kilometre. The abbreviation Km is not recommended by the BIPM. A slang term for the kilometre in the US, UK, and Canadian militaries is klick.
Тарих
1790 жылы 8 мамырда француз Ұлттық құрылтайшы жиналысы Француз ғылым академиясына жаңа өлшеу жүйесін әзірлеуді тапсырды. 1793 жылдың тамызында француз Ұлттық конвенциясы метрді Француз Республикасындағы жалғыз ұзындық өлшеу жүйесі ретінде бекітті, ол орбиталық полюстерден (солтүстік немесе оңтүстік) экваторға дейінгі арақашықтықтың миллиондық бөлігіне негізделген, бұл шынымен халықаралық принципте құрылған бірлік болды. Километрдің алғашқы атауы "Миллер" еді. Метр 1799 жылы ресми түрде анықталғанымен, күнделікті қолдануда "километрге" қарағанда мириаметр (10000 метр) көбірек таралды. "Мириаметр" термині Девелидің "Physique d'Emile: ou, Principes de la science de la nature" (1802 жылы жарық көрген) кітабының мәтінінде бірнеше рет кездеседі, ал километр термині тек қосымшада айтылған. 1835 жылы жарық көрген француз карталарында мириаметрлер мен "lieues de Poste" (пошта лигалары, шамамен 4288 метр) көрсетілген. Голландтар 1817 жылы километрді қабылдап, оған жергілікті "mijl" атауын берді. Тек 1867 жылы "километр" термині Нидерландыда 1000 метрді білдіретін жалғыз ресми өлшем бірлігі ретінде мойындалды. 1842 және 1848 жылдардағы екі неміс оқулығы километрдің Еуропадағы қолданылуын көрсетеді: километр Нидерланды мен Италияда, ал мириаметр Францияда қолданылған. 1935 жылы Халықаралық салмақтар мен өлшемдер комитеті (CIPM) "мирия" префиксін және онымен бірге "мириаметрді" ресми түрде жойды, ал километр осы өлшемдегі ұзындықтың танылған бірлігі ретінде қалды.
Милиметрлік есептер
Кейбір спорт түрлерінде 1000 (бір шақырым) жарыстар ірі жарыстарда (мысалы, Олимпиада ойындары) өткізіледі. Кейбір дисциплиналарда әлем рекордтары тіркелгенмен, бір километрлік жарыстар аздық құрайды. +1 км түрлі спорттық пәндер бойынша әлем рекордтарыДисциплина атауыУақыт (мин:сек)Орналасқан жеріКүніЕскермелер Жүгіру (Е)Ноа Нгені2:11.96Риети, Италия5 қыркүйек 1999Олимпиадалық емесЖүгіру (Ә)Светлана Мастеркова2:28.98Брюссель23 тамыз 1996Олимпиадалық емесШанамен сырғу (Е)Павел Кулижников1:05.69Солтүстік Лейк-Сити15 ақпан 2020Шанамен сырғу (Ә)Бриттани Боу1:11.61Солтүстік Лейк-Сити9 наурыз 2019Велотрек (Е)Франсуа Первис56.303Агуаскалиентес, Мексика7 желтоқсан 2013Велотрек (Ә)1000 метрге ресми әйелдер арасындағы рекорд жоқ.