Жалпыға ортақ денсаулық сақтау жүйесі

Кіріспе

Елдің немесе аймақтың барлық тұрғындарына немесе азаматтарына денсаулық сақтауға қол жеткізуді қамтамасыз ететін жүйе.

Жалпыға бірдей денсаулық сақтау (сондай-ақ, жалпыға бірдей денсаулық сақтандыру, жалпыға бірдей қамту немесе жалпыға бірдей көмек деп те аталады) – белгілі бір елде немесе аймақтағы барлық тұрғындардың денсаулық сақтау жүйесіне қол жеткізуіне кепілдік беретін жүйе. Ол әдетте барлық тұрғындарға немесе өздігінен төлей алмайтындарға денсаулық сақтау қызметтерін немесе оларды алу құралдарын ұсыну арқылы ұйымдастырылады, соңғы мақсаты – денсаулық сақтау көрсеткіштерін жақсарту. Жалпыға бірдей денсаулық сақтау барлық жағдайды және барлық адамды қамтуды білдірмейді – тек барлық адамның қажетті уақытта және қажетті жерде қаржылық қиындықсыз денсаулық сақтауға қол жеткізуі мүмкін екенін білдіреді. Кейбір жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйелері мемлекеттік қаржыландырылады, ал басқалары барлық азаматтардың жеке медициналық сақтандыру сатып алуын талап етеді. Жалпыға бірдей денсаулық сақтау үш маңызды өлшеммен анықталады: кім қамтылған, қандай қызметтер қамтылған және шығынның қанша пайызы өтелген. Дүниежүзілік денсаулық ұйымының (ДДҰ) сол кездегі бас директоры Маргарет Чан жалпыға бірдей денсаулық сақтауды «халық денсаулығы ұсына алатын ең қуатты тұжырымдама» деп сипаттады, себебі ол «қызметтерді біріктіріп, оларды жан-жақты және үйлесімді түрде ұсынады». Жалпыға бірдей денсаулық сақтаудың мақсаттарының бірі – адамдардың денсаулығының ең жоғары деңгейін қамтамасыз ету үшін тең мүмкіндіктер беретін қорғау жүйесін құру. Сынаушылар жалпыға бірдей денсаулық сақтау күту мерзімін ұзартуға және денсаулық сақтау сапасын нашарлауға әкеледі дейді. Сондықтан, жалпыға бірдей денсаулық сақтауды (ЖДС) Жалпыға бірдей даму мақсаттарына (ЖДМ) қосу ДДҰ-ның қайталап растауымен байланысты болуы мүмкін.

Тарих

Жалпыға бірдей денсаулық сақтаудың басталу жылы. Елдер: 1975, 1967, 1957, 1945, 1958, 1966, 1980, 1973, 1972, 1974, 1941, 1983, 1993, 1990, 1977, 1995, 1978, 1938, 1950, 1973, 1966, 1938, 1912, 1979, 1993, 1972, 1988, 1986, 1955, 1994, 1995, 2003, 1971, 1948.

Ұлттық медициналық сақтандыру жүйесіне алғашқы қадам 1883 жылы Германияда "Науқасқа қарсы сақтандыру туралы" заңмен жасалды. Өнеркәсіптік жұмыс берушілерге жалақысы төмен жұмыскерлерді жарақаттандыру және аурудан сақтандыруды қамтамасыз ету міндеті жүктелді, ал жүйе қызметкерлер мен жұмыс берушілер арқылы "науқас қажеттілік қоры" арқылы қаржыландырылып, басқарылды, ол жұмысшылардың жалақысынан және жұмыс берушілердің жарналарынан алынды. Бұл әлеуметтік медициналық сақтандыру моделі, пруссиялық канцлер Отто фон Бисмарктің құрметіне Бисмарк моделі деп аталды, қазіргі заманғы жалпыға бірдей қамқорлықтың алғашқы нысаны болды. Көп ұзамай басқа елдер де осы үрдіске қосылды. Ұлыбританияда 1911 жылғы Ұлттық сақтандыру туралы заң жалақылы жұмыскерлерге алғашқы медициналық көмек (бірақ мамандандырылған немесе ауруханалық көмек емес) көрсетуді қамтамасыз етті, бұл халықтың шамамен үштен бір бөлігін қамтыды. 1912 жылы Ресей империясы да ұқсас жүйе құрды, ал басқа да өнеркәсіптік дамыған елдер де одан үлгі алды. 1930 жылдары осыған ұқсас жүйелер Батыс және Орталық Еуропаның барлық елдерінде болды. Жапония 1927 жылы қызметкерлердің денсаулық сақтану туралы заңын енгізіп, 1935 және 1940 жылдары оны одан әрі кеңейтті. 1917 жылғы Революциядан кейін 1920 жылы Кеңес Одағында толыққанды мемлекеттік және орталықтандырылған денсаулық сақтау жүйесі құрылды. Алайда, бұл жүйе ауылдық тұрғындарды қамтымағандықтан, толыққанды әмбебап жүйе болған жоқ. Жаңа Зеландияда 1938 жылдан 1941 жылға дейін бірнеше кезеңде жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйесі құрылды. Австралияның Квинсленд штаты 1946 жылы тегін мемлекеттік ауруханалар жүйесін енгізді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін әлем бойынша жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйелері құрыла бастады. 1948 жылдың 5 шілдесінде Ұлыбританияда жалпыға бірдей Ұлттық денсаулық сақтау қызметі іске қосылды. Алғашқы жалпыға бірдей медициналық көмек скандинавия елдерінде енгізілді: Швеция (1955), Исландия (1956), Норвегия (1956), Дания (1961) және Финляндия (1964). 1961 жылы Жапонияда жалпыға бірдей медициналық сақтандыру енгізілді, ал Канадада 1962 жылы Саскачеван провинциясынан бастап, 1968 жылдан 1972 жылға дейін Канаданың қалған бөлігінде кезең-кезеңмен енгізілді. Мысырда 1952 жылғы революциядан кейін мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесі құрылды. Шығыс блогы елдерінде орталықтандырылған мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесі құрылды. 1969 жылы Кеңес Одағы ауылдық тұрғындарға жалпыға бірдей медициналық көмек көрсетуді кеңейтті. Кувейт пен Бахрейн өздерінің жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйелерін 1950 және 1957 жылдары (тәуелсіздікке дейін) енгізді. Бір төлеушілі медициналық көмек жүйесі Финляндияда (1972), Португалияда (1979), Кипрде (1980), Испанияда (1986) және Исландияда (1990) енгізілді. Швейцарияда 1994 жылы сақтандыруға негізделген жалпыға бірдей медициналық көмек жүйесі енгізілді. Сонымен қатар, Оңтүстік Корея (1989), Тайвань (1995), Сингапур (1993), Израиль (1995) және Таиланд (2001) сияқты кейбір Азия елдері де жалпы медициналық қамсыздандыруды енгізді. Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Ресей, сондай-ақ басқа тәуелсіз бұрынғы Кеңес республикалары мен Шығыс блогы елдері өзінің жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйесін сақтап, реформалады. 1990 жылдардан кейін Латын Америкасы, Кариб бассейні, Африка және Азия-Тынық мұхиты аймағындағы көптеген елдер, соның ішінде дамушы елдер, халықты жалпыға бірдей денсаулық сақтаумен қамту үшін шаралар қабылдады, оның ішінде әлемдегі ең үлкен жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйесіне ие Қытай және Бразилияның SUS, ол халықтың 80% -ына дейін қамтуын жақсартты. Үндістан салық төлеушілердің қаржысына құрылған орталықтандырылған жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйесін енгізді, бұл өлім-жітім деңгейін күрт төмендетуге және бүкіл ел бойынша денсаулық сақтау инфрақұрылымын жақсартуға көмектесті. 2012 жылғы зерттеуде осы елдердің жетістіктері талданды, оның ішінде Гана, Руанда, Нигерия, Мали, Кения, Индонезия, Филиппин және Вьетнам сияқты тоғыз елге назар аударылды. Қазіргі уақытта көптеген өнеркәсіптік дамыған елдер мен көптеген дамушы елдер мемлекеттік қаржыландырылатын денсаулық сақтаудың түрлі нысандарын қолданады, мақсаты – жалпыға бірдей қамту. Ұлттық медицина академиясы және басқалардың мәліметінше, АҚШ – жалпыға бірдей денсаулық сақтауды ұсынбайтын бай, өнеркәсіптік дамыған ел. Мемлекет тарапынан ұсынылатын денсаулық сақтаудың жалғыз нысандары – Medicare (қарт пациенттерге және мүгедектікке тап болғандарға), Medicaid (төмен кірісті адамдарға), Әскери денсаулық сақтау жүйесі (әскери қызметшілерге, резервке алынғандарға, зейнеткерлерге және олардың тәуелділеріне) және Үндістерге арналған денсаулық сақтау қызметі (федералды мойындалған американдық тайпаларының мүшелеріне).

The first move towards a national health insurance system was launched in Germany in 1883, with the Sickness Insurance Law. Industrial employers were mandated to provide injury and illness insurance for their low wage workers, and the system was funded and administered by employees and employers through "sick funds", which were drawn from deductions in workers' wages and from employers' contributions. This social health insurance model, named the Bismarck Model after Prussian Chancellor Otto von Bismarck, was the first form of universal care in modern times. Other countries soon began to follow suit. In the United Kingdom, the National Insurance Act 1911 provided coverage for primary care (but not specialist or hospital care) for wage earners, covering about one third of the population. The Russian Empire established a similar system in 1912, and other industrialized countries began following suit. By the 1930s, similar systems existed in virtually all of Western and Central Europe. Japan introduced an employee health insurance law in 1927, expanding further upon it in 1935 and 1940. Following the Russian Revolution of 1917, a fully public and centralized health care system was established in Soviet Russia in 1920. However, it was not a truly universal system at that point, as rural residents were not covered. In New Zealand, a universal health care system was created in a series of steps, from 1938 to 1941. In Australia, the state of Queensland introduced a free public hospital system in 1946. Following World War II, universal health care systems began to be set up around the world. On July 5, 1948, the United Kingdom launched its universal National Health Service. Universal health care was next introduced in the Nordic countries of Sweden (1955), Iceland (1956), Norway (1956), Denmark (1961) and Finland (1964). Universal health insurance was introduced in Japan in 1961, and in Canada through stages, starting with the province of Saskatchewan in 1962, followed by the rest of Canada from 1968 to 1972. A public healthcare system was introduced in Egypt following the Egyptian revolution of 1952. Centralized public healthcare systems were set up in the Eastern bloc countries. The Soviet Union extended universal health care to its rural residents in 1969. Kuwait and Bahrain introduced their universal healthcare systems in 1950 and 1957 respectively (prior to independence). Single payer healthcare systems were introduced in Finland (1972), Portugal (1979), Cyprus (1980), Spain (1986) and Iceland (1990). Switzerland introduced a universal healthcare system based on an insurance mandate in 1994. In addition, universal health coverage was introduced in some Asian countries, including South Korea (1989), Taiwan (1995), Singapore (1993), Israel (1995) and Thailand (2001). Following the collapse of the Soviet Union, Russia retained and reformed its universal health care system, as did other now independent former Soviet republics and Eastern bloc countries. Beyond the 1990s, many countries in Latin America, the Caribbean, Africa and the Asia Pacific region, including developing countries, took steps to bring their populations under universal health coverage, including China which has the largest universal health care system in the world and Brazil's SUS which improved coverage up to 80% of the population. India introduced a tax payer funded decentralised universal healthcare system that helped reduce mortality rates drastically and improved healthcare infrastructure across the country dramatically. A 2012 study examined progress being made by these countries, focusing on nine in particular: Ghana, Rwanda, Nigeria, Mali, Kenya, Indonesia, the Philippines and Vietnam. Currently, most industrialized countries and many developing countries operate some form of publicly funded health care with universal coverage as the goal. According to the National Academy of Medicine and others, the United States is the only wealthy, industrialized nation that does not provide universal health care. The only forms of government provided healthcare available are Medicare (for elderly patients as well as people with disabilities), Medicaid (for low income people), the Military Health System (active, reserve, and retired military personnel and dependants), and the Indian Health Service (members of federally recognized Native American tribes).

Қаржыландыру үлгілері

Көптеген елдерде жалпыға бірдей медициналық көмек алу үшін қаржыландырудың аралас моделі қолданылады. Жалпы салықтық түсімдер қаржыландырудың негізгі көзі болып табылады, бірақ көптеген елдерде ол белгілі бір төлемдермен (жеке тұлғадан немесе жұмыс берушіден алынуы мүмкін) немесе мемлекеттік жүйеге кірмейтін қызметтер үшін жеке төлемдермен (тікелей немесе міндетті емес сақтандыру арқылы) толықтырылады. Еуропалық жүйелердің көбі мемлекеттік және жеке үлестердің араласуы арқылы қаржыландырылады. Көптеген жалпыға бірдей медициналық көмек жүйелері негізінен салықтық түсімдер арқылы қаржыландырылады (Португалия және Жапония сияқты, сондай-ақ денсаулық сақтау жеке және мемлекеттік жарналар арқылы қаржыландырылатын көп төлеуші жүйесі қолданылады). Дегенмен, мемлекеттік емес қаржыландырудың көп бөлігі жұмыс берушілер мен жұмыскерлердің үкіметтік емес ауру қорына жасаған жарналарынан түседі. Жарналар міндетті және заңмен белгіленеді. Денсаулық сақтауды қаржыландыруда муниципалдық және ұлттық деңгей арасында да айырмашылық бар. Мысалы, денсаулық сақтаудың көп бөлігі муниципалитеттерден қаржыландырылады, ал мамандандырылған медициналық көмек муниципалитеттік кооперативтік кеңес немесе мемлекет сияқты ірі ұйымдармен қамтамасыз етіліп, қаржыландырылуы мүмкін, ал дәрі-дәрмектерді мемлекеттік орган төлейді. Колумбия университетінің Шерри А. Глидтің зерттеуі бойынша, жалпыға бірдей медициналық көмек жүйелері табысты қайта бөлуге бағытталған және денсаулық сақтауды қаржыландырудың прогрессивтілігінің жалпы табыс теңсіздігіне шектеулі әсері бар.

Міндетті сақтандыру

Бұл әдетте заң арқылы жүзеге асырылады, онда тұрғындар сақтандыру сатып алуға міндетті болады, бірақ кейде сақтандыруды үкімет ұсынады. Кейде стандартты қызметтерді ұсынатын бірнеше мемлекеттік және жеке қорлар болуы мүмкін (Германиядағыдай) немесе кейде тек бір ғана мемлекеттік қор (Канада провинцияларындағыдай) болады. Швейцариядағы денсаулық сақтау міндетті сақтандыру негізінде құрылған. Жеке сақтандыру мен әмбебап денсаулық сақтау бірге өмір сүретін кейбір еуропалық елдерде, мысалы Германияда, Бельгияда және Нидерландыда, кері таңдау мәселесі тәуекелді өтеу пулын пайдалану арқылы шешіледі, бұл қорлар арасындағы тәуекелдерді мүмкіндігінше теңестіреді. Яғни, дені сау және жас тұрғындар басымдылығы бар қор өтемақы пулына төлем жасайды, ал егде жасарған және дені сау емес тұрғындар басымдылығы бар қор пулынан қаражат алады. Осылайша, ауру қорлары баға бойынша бәсекелеседі және жоғары тәуекелге ұшыраған адамдарды шығарып тастаудың ешқандай артықшылығы жоқ, себебі олар тәуекелге сәйкес келетін төлемдер арқылы өтемақы алады. Қорлар өз клиенттерін таңдауға немесе сақтандырудан бас тартуға құқықсыз, бірақ олар негізінен баға және қызмет көрсету арқылы бәсекелеседі. Кейбір елдерде негізгі сақтандыру деңгейін үкімет белгілейді және оны өзгертуге болмайды. Бір кезде Ирландия Республикасында VHI жүйесінде «қауымдық бағалау» болған, ол тиімді түрде бір төлеуші немесе ортақ тәуекел пулы болған. Кейіннен үкімет VHI-ді бәсекеге ашты, бірақ өтемақы пулын қамтамасыз етпеді. Бұл шетелдік сақтандыру компанияларының Ирландия нарығына енуіне және салыстырмалы түрде сау сегменттерге әлдеқайда арзан денсаулық сақтандыру ұсынуына әкелді, бұл VHI есебінен олардың жоғары пайда табуына себеп болды. Кейіннен үкімет бірлескен бағалауды пулдық жүйе арқылы қайта енгізді және кем дегенде бір ірі сақтандыру компаниясы – BUPA ирланд нарығынан шығып кетті. Польшада адамдар жеке сақтандырумен қамтылған жағдайда да, орташа айлық жалақысының белгілі бір пайызын мемлекетке төлеуге міндетті. Еңбек шарты бойынша жұмыс істейтіндер жалақысының пайызын төлейді, ал кәсіпкерлер орташа ұлттық жалақыға негізделген белгілі бір соманы төлейді. Жұмыссыз адамдар еңбек бюросы арқылы сақтандырылады. Экономистер ұсынған потенциалды шешімдердің арасында әмбебап төлеу жүйесі және денсаулық сақтандырудың әмбебап болуын қамтамасыз етудің басқа да әдістері бар, мысалы, барлық азаматтардың сақтандыру сатып алуын міндеттеу немесе сақтандыру компанияларының жеке тұлғаларға сақтандырудан бас тартуға немесе жеке тұлғалар арасында бағаны өзгертуге мүмкіндік беруін шектеу.

This is usually enforced via legislation requiring residents to purchase insurance, but sometimes the government provides the insurance. Sometimes there may be a choice of multiple public and private funds providing a standard service (as in Germany) or sometimes just a single public fund (as in the Canadian provinces). Healthcare in Switzerland is based on compulsory insurance. In some European countries where private insurance and universal health care coexist, such as Germany, Belgium and the Netherlands, the problem of adverse selection is overcome by using a risk compensation pool to equalize, as far as possible, the risks between funds. Thus, a fund with a predominantly healthy, younger population has to pay into a compensation pool and a fund with an older and predominantly less healthy population would receive funds from the pool. In this way, sickness funds compete on price and there is no advantage in eliminating people with higher risks because they are compensated for by means of risk adjusted capitation payments. Funds are not allowed to pick and choose their policyholders or deny coverage, but they compete mainly on price and service. In some countries, the basic coverage level is set by the government and cannot be modified. The Republic of Ireland at one time had a "community rating" system by VHI, effectively a single payer or common risk pool. The government later opened VHI to competition, but without a compensation pool. That resulted in foreign insurance companies entering the Irish market and offering much less expensive health insurance to relatively healthy segments of the market, which then made higher profits at VHI's expense. The government later reintroduced community rating by a pooling arrangement and at least one main major insurance company, BUPA, withdrew from the Irish market. In Poland, people are obliged to pay a percentage of the average monthly wage to the state, even if they are covered by private insurance. People working under a employment contract pay a percentage of their wage, while entrepreneurs pay a fixed rate, based on the average national wage. Unemployed people are insured by the labor office. Among the potential solutions posited by economists are single payer systems as well as other methods of ensuring that health insurance is universal, such as by requiring all citizens to purchase insurance or by limiting the ability of insurance companies to deny insurance to individuals or vary price between individuals.

Жалғыз төлеуші

Бір төлеушілі медициналық көмек жүйесі – бұл жеке сақтандыру компанияларының орнына, үкіметтің барлық медициналық көмек шығындарын төлейтін жүйе. Бір төлеушілі жүйелер денсаулық сақтау қызметтерін жеке ұйымдардан алу үшін келісімшарт жасауы немесе денсаулық сақтау ресурстарын және қызметкерлерін иеленуі және жұмысқа алуы мүмкін (мысалы, Англияда Денсаулық сақтау және әлеуметтік қамқорлау заңы күшіне енгенге дейін). Кейбір жағдайларда, Италия мен Испания сияқты елдерде, осы екі жағдай бір уақытта қатар жүруі мүмкін. Әлеуметтік медициналық сақтандыру моделі, 19 ғасырда Германияда алғашқы жалпыға бірдей медициналық көмек жүйесін енгізген канцлер Отто фон Бисмарктің құрметіне «Бисмарк моделі» деп те аталады. Қорлар әдетте белгілі бір көмек пакетін ұсыну үшін мемлекеттік және жеке провайдерлермен келісімшарт жасайды. Алдын алу және қоғамдық денсаулық сақтау қызметтерін осы қорлар ұсынуы немесе жауапкершілік Денсаулық сақтау министрлігіне толығымен жүктелуі мүмкін. Әлеуметтік медициналық сақтандыру аясында бірқатар функцияларды мемлекеттік емес немесе жартылай мемлекеттік ауру қорлары, ал кейбір жағдайларда жеке медициналық сақтандыру компаниялары орындайды. Әлеуметтік медициналық сақтандыру көптеген Батыс Еуропа елдерінде, сондай-ақ Шығыс Еуропа, Израиль және Жапонияда қолданылады.

Жеке сақтандыру

Жеке медициналық сақтандыруда сыйақылар жұмыс берушілер, қауымдастықтар, жеке тұлғалар мен отбасылардан тікелей сақтандыру компанияларына төленеді, олар өз мүшелері арасында тәуекелдерді біріктіреді. Жеке сақтандыруға коммерциялық ұйымдардың, коммерциялық емес компаниялардың және қоғамдық денсаулық сақтау сақтандырушыларының сататын полистері кіреді. Жалпы алғанда, жеке сақтандыру міндетті әлеуметтік сақтандыру бағдарламаларынан өзгеше, ерікті болып табылады. Кейбір елдерде барлық азаматтарға медициналық көмек көрсетуде жеке сақтандыру қымбат тұратын белгілі бір ауруларды қамтудан шығарып тастауы мүмкін, ал мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесі осы ауруларға көмек көрсете алады. Мысалы, Ұлыбританиядағы ең ірі жеке медициналық сақтандыру провайдері – BUPA, тіпті ең жоғары қамту саясатында да көптеген жалпы ерекшеліктер бар, олардың көпшілігі Ұлттық денсаулық сақтау қызметімен тұрақты түрде қамтамасыз етіледі. Негізгі сақтандыру жүйесінде бәсекелестікті реттейтін (бірақ бюджеттік шектеулерге бағынатын) Нидерландыда сақтандырушылар барлық тіркелгендер үшін негізгі пакетті қамтуға міндетті, бірақ қосымша жоспарларда қандай қосымша қызметтерді ұсынатынын өздері таңдай алады, және көпшілік адамдар осындай жоспарларға ие. Үндістанның Жоспарлау комиссиясы да елде барлық азаматтарға медициналық көмек көрсетуді қамтамасыз ету үшін сақтандыруды қолдануды ұсынды. Қазіргі уақытта барлық адамдардың қажетті денсаулық сақтау талаптарын қанағаттандыру үшін жалпы салық түсімдері пайдаланылуда.

Қоғамдық негіздегі медициналық сақтандыру

Қаржылық тәуекелді қорғау механизмдерінің әсері шектеулі болған жағдайда, жиі кездесетін жеке медициналық сақтандырудың бір түрі – қоғамдық денсаулық сақтандыру. Белгілі бір қоғамның жеке мүшелері медициналық көмек қажет болған кезде қолдана алатын ұжымдық денсаулық қорына жарна төлейді. Жарналар тәуекелге байланысты емес, және мұндай жоспарларды басқаруға қоғамдық қатысу әдетте жоғары болады. Қоғамдық денсаулық сақтандыру, әдетте, елдердің барлық азаматтарға медициналық қамсыздандыру жүйесіне көшуіне шектеулі көмек көрсетеді. Шақырулардың арасында ең кедей топтардың теңсіз қолжетімділігі және мүшелердің денсаулық сақтау қызметтерін пайдалануы тіркелгеннен кейін көбейеді. 2003 жылы Ұлыбританияның Ұлттық аудит кеңсесі он дамыған елдегі он түрлі денсаулық сақтау жүйесін – тоғыз әмбебап жүйені және бір әмбебап емес жүйені (АҚШ) – салыстыра отырып, олардың салыстырмалы шығындары мен денсаулық сақтаудың негізгі нәтижелерін халықаралық деңгейде талқылады. 2004 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы барлық азаматтарға медициналық қамсыздандыруды қамтитын 16 елдің халықаралық салыстыруын жариялады. Кейбір жағдайларда үкіметтің қатысуы денсаулық сақтау жүйесін тікелей басқаруды да қамтиды, бірақ көптеген елдер барлық азаматтарға медициналық қамсыздандыруды қамтамасыз ету үшін мемлекеттік-жекеменшік жүйелерін қолданады.

Денсаулық сақтаумен қамту туралы есептердің жалпы сипаттамасы

ДДСҰ мен Дүниежүзілік банктің 2023 жылғы есебі 2030 жылға қарай барлық адамға қолжетімді денсаулық сақтау (UHC) мақсатына 2015 жылдан бері ешқандай прогресс болмағанын көрсетеді. UHC қызмет көрсету индексі (SCI) 2019 жылдан 2021 жылға дейін 68 балда өзгеріссіз қалды. Әлемде 1 миллиардтан астам адамның қалтадан төленетін (OOP) денсаулық сақтау шығындары салдарынан қиын жағдайға түскені хабарланды. Сонымен қатар, 2019 жылы 2 миллиард адам денсаулық сақтауға байланысты қаржылық қиындықтарға тап болды, бұл салалардағы айырмашылықтар әлі де күшті. Есеп осы мәселелерді шешу үшін бірнеше стратегия ұсынады: маңызды денсаулық сақтау қызметтерін үдету, жұқпалы ауруларды басқаруға назар аударуды жалғастыру, денсаулық сақтау кадрларын және инфрақұрылымды жақсарту, медициналық көмекке қолжетімділіктің қаржылық кедергілерін жою, алдын ала төленетін және біріктірілген денсаулық сақтау қаржыландыруын арттыру, қалтадан төленетін шығыстарды шектеуге бағытталған саясатты қолдау, денсаулық сақтау жүйесін нығайту үшін алғашқы медициналық көмекке баса назар аудару және UHC-ға қол жеткізу үшін ынтымақтастықты күшейту қажет. Бұл шаралар 2023 жылға қарай денсаулық сақтаумен қамтуды қосымша 477 миллион адамға дейін арттыруға және 2030 жылға дейін тағы да бір миллиард адамды қамту жөніндегі жұмысты жалғастыруға бағытталған.

Сын-пікірлер мен қолдау

Жалпыға бірдей медициналық көмекке қарсылар оның күту мерзімін ұзартуына және медициналық көмектің сапасын төмендетуіне алып келетінін айтады. АҚШ-та жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйесін енгізуге қарсылар, мұның сау адамдардың дені сау емес адамдардың медициналық қызметтерін төлеуіне әкелетінін, бұл американдық құндылықтарға – жеке таңдау мен жеке жауапкершілікке қайшы келеді деп санайды; сондай-ақ, АҚШ үкіметінің қарызын арттыратын, енгізудің жоғары құнына байланысты денсаулық сақтау шығындарын ұлғайтады; американдық азаматтардың өміріне, денсаулық сақтау жүйесіне, медициналық сақтандыру саласына және жұмыс берушілердің қызметкерлеріне қандай медициналық сақтандыру ұсынуды өздері шешу құқығына артық араласу болып табылады. 2022 жылы PNAS журналында жарияланған зерттеуге сәйкес, жалғыз төлеушілі жалпыға бірдей денсаулық сақтау жүйесі 2020 жылы АҚШ-та COVID-19 пандемиясы кезінде 212 000 адамның өмірін сақтап, 100 миллиард доллардан астам медициналық шығындарды болдырмауы мүмкін еді.