Йонас Мекас: Авангардты киноның әкесі және литвалық-американдық суретшінің өмірі мен шығармашылығы
Jonas Mekas
Жонас Мекас (1922-2019) – литов-американдық авангард кино режиссері, ақын, суретші. «Американдық авангард киносының әкесі» деп аталады. Нью-Йоркте кино мұражайын құрған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литвалық-американдық режиссер (1922–2019)
Lithuanian American filmmaker (1922–2019)
Джонас Мекас (24 желтоқсан 1922 – 23 қаңтар 2019) – литвалық-американдық режиссер, ақын және суретші, оны «американдық авангард киносының әкесі» деп атайды. Мекастың туындылары әлемнің көптеген мұражайларында және фестивальдерінде көрсетілді. Мекас Нью-Йорк қаласында белсенді қызмет етті, онда ол Anthology Film Archives, The Film Makers' Cooperative және Film Culture журналын бірлесіп құрды. Сонымен қатар, ол The Village Voice газетінің алғашқы кино сыншысы болды. 1960 жылдары Мекас Жан Жене мен Джек Смиттің ЛГБТҚ тақырыбындағы фильмдерін қорғау үшін цензураға қарсы науқандар ұйымдастырды, бұл науқандарға Жан Пол Сартр, Симон де Бовуар, Норман Мейлер және Сюзан Сонтаг сияқты мәдени қайраткерлер қолдау көрсетті. Мекас көптеген белгілі суретшілер мен кинорежиссерлерге, оның ішінде Кен Джейкобс, Питер Богданович, Шантал Акерман, Ричард Форман, Джон Уотерс, Барбара Рубин, Йоко Оно және Мартин Скорсезеге кеңес беріп, қолдау көрсетті. Ол сыншылар Эндрю Саррис, Эми Таубин және Дж. Хоберманның шығармашылық жолын бастауға көмектесті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Мекас Литваның нацистік оккупациясы тұсындағы екі оңшыл, жақтас газеттің редакторы болды, оның маңыздылығы тарихшылар тарапынан талқыланып келеді.
Jonas Mekas (; December 24, 1922 – January 23, 2019) was a Lithuanian American filmmaker, poet, and artist who has been called "the godfather of American avant garde cinema". Mekas' work has been exhibited in museums and at festivals worldwide. Mekas was active in New York City, where he co founded Anthology Film Archives, The Film Makers' Cooperative, and the journal Film Culture. He was also the first film critic for The Village Voice. In the 1960s, Mekas launched anti censorship campaigns in defense of the LGBTQ themed films of Jean Genet and Jack Smith, garnering support from cultural figures including Jean Paul Sartre, Simone de Beauvoir, Norman Mailer, and Susan Sontag. Mekas mentored and supported many prominent artists and filmmakers, including Ken Jacobs, Peter Bogdanovich, Chantal Akerman, Richard Foreman, John Waters, Barbara Rubin, Yoko Ono, and Martin Scorsese. He helped launch the writing careers of the critics Andrew Sarris, Amy Taubin, and J. Hoberman. During World War II, Mekas edited and contributed to two far right, collaborationist newspapers under the Nazi occupation of Lithuania, the significance of which has been debated by historians.
Ерте өмір
Мекас 1922 жылғы 24 желтоқсанда Семенскийде Ельзбиета (Яшинскайте) мен Повилас Мекастың ұлы болып дүниеге келді. Жасөспірім кезінде Литваның Биржай қаласындағы Биржай гимназиясында оқыды. 1941-1942 жылдары нацистік оккупация кезінде ол оңшыл, антисемиттік Литвалық Активтік Фронт құрған Naujosios Biržų žinios газетінің мәдениет бөлімін редакциялады. 1943-1944 жылдары фашистер басып шығарған апталық жергілікті газет Panevėžio apygardos balsas газетінің мәдениет бөлімін редакциялады. 1944 жылы Мекас ағасы Адольфас Мекаспен бірге Литвадан кетті. Олар ағасының әкелген жалған студенттік билеттерімен Вена арқылы бейтарап Швейцарияға өтуге тырысты. Пойыздары Германияда тоқтатылып, екеуі де Гамбург маңындағы Елмшорн еңбек лагеріне сегіз айға қамалды. Бауырластар қашып, соғыс аяқталғанға дейін Дания шекарасына жақын шаруа қожалығында екі ай жасырынып жүрді. Соғыстан кейін Мекас Висбаден және Кассельдегі босқындар лагерьлерінде тұрды. 1946-1948 жылдары Майнц университетінде философияны оқыды.
Mekas was born in Semeniškiai, the son of Elzbieta (Jašinskaitė) and Povilas Mekas on December 24, 1922. As a teenager, he attended the Biržai Gymnasium in Biržai, Lithuania. From 1941 to 1942, living under Nazi occupation, he co edited and published in the culture section of Naujosios Biržų žinios, founded by the far right, anti semitic Lithuanian Activist Front. From 1943 to 1944, he co edited and published in the culture section of Panevėžio apygardos balsas, a weekly local newspaper published by the fascist
In 1944, Mekas left Lithuania with his brother, Adolfas Mekas. They attempted to reach neutral Switzerland by means of Vienna, with fabricated student papers arranged by their uncle. Their train was stopped in Germany, and they were both imprisoned in a labor camp in Elmshorn, a suburb of Hamburg, for eight months. The brothers escaped and hid on a farm near the Danish border for two months until the end of the war. After the war, Mekas lived in displaced persons' camps in Wiesbaden and Kassel. From 1946 to 1948, he studied philosophy at the University of Mainz.
Мансап
1954 жылы Мекас ағасы Адольфаспен бірге «Фильм мәдениеті» журналын құрды, ал 1958 жылы «The Village Voice» журналына «Кино күнделігі» рубрикасын жаза бастады. 1962 жылы ол «Фильм жасаушылар кооперативін», ал 1964 жылы «Фильм жасаушылар кинотеатрын» құрды, ол кейіннен әлемдегі ең ірі және маңызды авангардтық фильмдердің мұрағаты – «Антология фильмдер мұрағаты» атанды. Лионель Рогосинмен бірге ол «Жаңа американдық кино» қозғалысының қатысушысы болды. Ол Мари Менкен, Энди Уорхол, Нико, Аллен Гинзберг, Йоко Оно, Джон Леннон, Сальвадор Дали және отандасы Джордж Мачунас сияқты суретшілермен тығыз байланыста болды. «The Voice» журналындағы редакциялық даудан кейін ол қысқа мерзімге «The SoHo Weekly News» газетіне баған жазды. Мекас 1964/65 жылдары түсірілген «Жер мен көктің сиқыры» фильміне осы атты берді. 1964 жылы Мекас «Жалынды жаратылыстар» (1963) және Жан Женедің «Махаббат әні» (1950) фильмдерін көрсеткені үшін әдепсіздік айыбымен тұтқындалды. Ол цензуралық кеңеске қарсы науқан ұйымдастырды және келесі бірнеше жыл бойы «Фильм жасаушылар кинотеатрында», еврей мұражайында және қазіргі заманғы өнер галереясында фильмдер көрсетуді жалғастырды. 1964 жылдан 1967 жылға дейін ол Еуропа мен Оңтүстік Американы аралаған «Жаңа американдық кино көрмелерін» ұйымдастырды, ал 1966 жылы 80 Wooster Fluxhouse Coop кооперативіне қосылды. 1970 жылы «Антология фильмдер мұрағаты» 425 Лафайетт көшесінде кино мұражайы, көрсету алаңы және кітапхана ретінде ашылды, ал Мекас оның директоры болды. Кинорежиссер ретінде Мекастың өзінің туындылары оның алғашқы көркем фильмі «Ағаштардың мылтықтары» (1961) фильмінен бастап «күнделік фильмдеріне» дейін жетеді. Мекастың күнделік фильмдері жанрға жаңа көзқарас ұсынды және 1960-шы жылдардағы авангардтық кино өнерін бейнеледі. Мекас өзінің шығармашылық шеңберін көп мониторлы инсталляциялармен, дыбыстық эффекттермен және «тоңған фильмдер» басылымдарымен кеңейтті. Олар оның классикалық фильмдерін жаңаша сезінуге мүмкіндік береді және оның соңғы бейне туындыларын жаңа форматта ұсынады. Оның туындылары 51-ші Венеция биенналесінде, PS1 қазіргі заманғы өнер орталығында, Людвиг мұражайында, Серпентин галереясында, еврей мұражайында және Джонас Мекас бейнелеу өнер орталығында көрсетілді. 2007 жылы Мекас өзінің веб-сайтында «365 күндік жоба» деп аталатын жоба аясында күн сайын бір фильм жариялады. Онлайн күнделік әлі күнге дейін Джонас Мекастың ресми сайтында қолжетімді. 2015 жылы 56-шы Венеция көркем өнер биенналесінде Франческо Урбано Рагацци ұйымдастырған «Интернет сагасы» атты көрмесімен атап өтілді. 1970 жылдардың басынан бастап Мекас «Жаңа мектепте әлеуметтік зерттеулер», МТИ, Купер Юнион және Нью-Йорк университетінде кино курстарын оқытты. Сонымен қатар, Мекас жазушы болды және өлеңдері мен прозасын литва, француз, неміс және ағылшын тілдерінде жариялады. Оның туындылары литвалық-американдық ақын Вит Бакаитис арқылы ағылшын тіліне аударылды. Мекастың соңғы туындысы – «Реквием» 2019 жылдың 1 қарашасында Нью-Йорктегі «The Shed» орталығында постхумалды түрде көрсетілді. 84 минуттық видео «The Shed» және Festspielhaus Baden Baden тапсырысы бойынша түсірілді. Ол Теодор Курентис жетекшілік еткен және musicAeterna оркестрі орындаған Вердидің «Реквиемімен» бірге көрсетілді. 2018 жылы Америка Құрама Штаттарының Холокост құрбандарын еске алу мұражайының Ұлттық Холокост құжаттама институтының ауызша тарихшысы Ина Навазельскис Мекастың өмірінен сұхбат алды. Онда ол Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты естеліктерін айтты. «Джонас Мекас: Камера әрқашан жұмыс істеді» атты кинорежиссердің АҚШ-тағы алғашқы ретроспективалық көрмесі куратор Келли Такстердің ұйымдастыруымен 2022 жылдың көктемінде Еврей мұражайында өтті. Неміс режиссері Питер Семпель Мекастың өмірі мен шығармашылығы туралы үш фильм түсірді: «Джонас шөлде» (1991), «Джонас мұхитта» (2004) және «Джонас джунглиде» (2013).
In 1954, Mekas and his brother Adolfas founded the journal Film Culture, and in 1958 he began writing his "Movie Journal" column for The Village Voice. In 1962, he co founded The Film Makers' Cooperative, and in 1964 the Filmmakers' Cinematheque, which eventually became Anthology Film Archives, one of the world's largest and most important repositories of avant garde film. Along with Lionel Rogosin, he was part of the New American Cinema movement. He was a close collaborator with artists such as Marie Menken, Andy Warhol, Nico, Allen Ginsberg, Yoko Ono, John Lennon, Salvador Dalí, and fellow Lithuanian George Maciunas. After leaving The Voice over an editorial dispute, for a short time he wrote a column for The SoHo Weekly News. Mekas gave the film Heaven and Earth Magic its title in 1964/65. In 1964, Mekas was arrested on obscenity charges for showing Flaming Creatures (1963) and Jean Genet's Un Chant d'Amour (1950). He launched a campaign against the censorship board, and for the next few years continued to exhibit films at the Filmmakers' Cinematheque, the Jewish Museum, and the Gallery of Modern Art. From 1964 to 1967, he organized the New American Cinema Expositions, which toured Europe and South America, and in 1966 joined the 80 Wooster Fluxhouse Coop. In 1970, Anthology Film Archives opened on 425 Lafayette Street as a film museum, screening space, and library, with Mekas as its director. As a filmmaker, Mekas' own output ranged from his early narrative film Guns of the Trees (1961) to "diary films" such as Walden (1969); Lost, Lost, Lost (1975), Reminiscences of a Journey to Lithuania (1972), Zefiro Torna (1992), and As I Was Moving Ahead Occasionally I Saw Brief Glimpses of Beauty (2000), which have been screened at festivals and museums around the world. Mekas' diary films offered a new perspective to the genre and portrayed the cinematic avant garde scene of the 1960s. Mekas expanded the scope of his practice with his later works of multi monitor installations, sound immersion pieces and "frozen film" prints. Together they offer a new experience of his classic films and a novel presentation of his more recent video work. His work has been exhibited at the 51st Venice Biennial, PS1 Contemporary Art Center, the Ludwig Museum, the Serpentine Gallery, the Jewish Museum, and the Jonas Mekas Visual Arts Center. In 2007, Mekas released one film every day on his website, a project he entitled "The 365 Day Project." The online diary is still ongoing on Jonas Mekas' official website. It was celebrated in 2015 with a show titled "The Internet Saga" which was curated by Francesco Urbano Ragazzi at Palazzo Foscari Contarini on the occasion of the 56th Venice Biennale of Visual Arts. Beginning in the 1970s, Mekas taught film courses at the New School for Social Research, MIT, Cooper Union, and New York University. Additionally, Mekas was a writer and published his poems and prose in Lithuanian, French, German, and English. His work has been translated into English by the Lithuanian American poet Vyt Bakaitis Mekas's last work, Requiem, premiered posthumously at The Shed in New York City on November 1, 2019. The 84 minute video was commissioned by The Shed and Festspielhaus Baden Baden. It screened in tandem with a performance of Verdi's Requiem, conducted by Teodor Currentzis and performed by the musicAeterna orchestra. In 2018, Ina Navazelskis, an oral historian at the National Institute for Holocaust Documentation, United States Holocaust Memorial Museum interviewed Mekas for their Jeff and Toby Herr Oral History Archive. There, he discussed his memories of World War II
"Jonas Mekas: The Camera Was Always Running", the filmmaker's first retrospective in the United States, was organized by Guest Curator Kelly Taxter and on view at the Jewish Museum in the spring of 2022. German filmmaker Peter Sempel has made three films about Mekas' works and life, Jonas in the Desert (1991), Jonas at the Ocean (2004), and Jonas in the Jungle (2013).
Жеке өмір
Мекас 1974 жылы Холлис Мелтонға үйленді. Олардың екі баласы болды: қызы Оона және ұлы Себастьян. Оның отбасы Джонастың фильмдерінде бейнеленген, оның ішінде "Бақытты адамның өмірінен алынған фрагменттер" және "Мен алға жылжудамын, кейде сұлулықтың шағын көріністерін көретінмін" фильмдерінде. Мекас 2019 жылдың 23 қаңтарында Бруклиндегі үйінде 96 жасында дүние салды. Мекас туралы "Жәннаттың сынықтары" атты деректі фильм түсірілді, ол 2022 жылы Венеция кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді. Фильм фестивальде "Кино туралы үздік деректі фильм" сыйлығына ие болды.
Mekas married Hollis Melton in 1974. They had two children, a daughter, Oona, and a son, Sebastian. His family is featured in Jonas's films, including Out takes from the Life of a Happy Man and As I Was Moving Ahead Occasionally I Saw Brief Glimpses of Beauty. Mekas died at his home in Brooklyn on January 23, 2019, at the age of 96. Mekas is the subject of a documentary, Fragments of Paradise, which premiered at the 2022 Venice Film Festival. The film received the award for Best Documentary on Cinema at the Festival.
Екінші дүниежүзілік соғыс туралы дау
Мекас жергілікті газеттерде жұмыс істеген кезінде, сонымен бірге, жер асты қозғалысын қолдау үшін BBC хабарларын жасырын түрде транскрипциялағанын ұзақ уақыт бойы айтып келді. 2018 жылы New York Review of Books журналында Майкл Каспердің мақаласы Мекастың соғыс жылдардағы әрекеттері туралы айтқандарына күдік тудырды. Каспер Мекастың "1941 жылы Біржайда Кеңес Литвасына нацистік шабуылды қолдаған жер асты қозғалысына" қатысқанын және "1944 жылы Литвадан қашып кеткенге дейін екі ультраұлтшыл және нацистік пропагандалық газетте" жұмыс істегенін мәлімдеді. Каспер Мекастың осы газеттерде жариялаған материалдары антисемиттік емес екенін атап өтті. Сол кезде өнер сыншысы және тарихшы Барри Швабский редакторға Каспердің эссесін сынап, хат жазды. Олар New York Review of Books журналында хат алмасып, пікір таластырды. АҚШ Холокост мемориалдық мұражайының сайтындағы Мекастың өмірбаянында ол антисоветтік және антинацистік жер асты қозғалысына қатысқандығы айтылған. 2022 жылы Нью-Йорктегі еврей музейінде өткен көрмеден кейін Каспер "Jewish Currents" журналында "Еврей музейіндегі Екінші дүниежүзілік соғыстың тарихын өзгерту" деген мақала жариялады. Онда ол "көркем әлемі жалпы алғанда Мекастың антинацистік бейнесіне берілгендігін" айтып, тарихты өзгертуге жол беріп, оның рөлін жоққа шығарып, оны антинацистік батыр ретінде көрсетуге тырысып жатқанын мәлімдеді. Еврей телеграф агенттігінің журналисі Асаф Шалев Каспердің еврей музейіне қатысты айыптаулары туралы жазған мақаласында, Каспердің мақаласын жоққа шығару үшін музей қызметкерлері арасында екі түрлі хабарлама таратылғанын атап өтті. Көрменің кураторы Келли Такстер Каспердің тарихи зерттеулеріне жауап ретінде "осы электрондық хаттардың тоны көбінесе агрессивті" деді. Бұл Мекас отбасымен бөліскен электрондық хаттарға негізделген, Шалевтің де оларға қолжеткізілігі болды, бірақ Шалев "Мен оларда Каспер Мекасты қорлап жатқандай немесе Мекастың қорланғанындай ештеңе көрмедім" деп жазды. Кеңес зерттеушісі Роберт ван Ворен Каспердің мақалаларын сынады. Саулюс Сужиеделис: "Мақалалардың рецензиялық форматы Касперге өз айыптауларын тиісті деректермен және қажетті егжей-тегжейлі растаусыз бағалауға мүмкіндік берді. Нәтижесінде Джонас Мекастың жас кезіндегі өмірі оның нақты болмаған нәрсесіне айналды". Кино зерттеушілері Дж. Хоберман мен Б. Руби Рич Каспердің тұжырымдамаларын қолдады. Film Quarterly журналында Б. Руби Рич Каспердің мақаласынан кейін "авангардтың қасиетті тұлғасын қорғау үшін барлық күштер жұмылдырылды" деп жазды. 2023 жылы Каспер мен Сужиеделис литвалық журналист Каролис Вишняускаспен жеке сұхбаттасып, Мекас туралы зерттеулерімен және ойларымен бөлісті.
Mekas long maintained that, while working for local newspapers, he also clandestinely transcribed BBC broadcasts in support of the underground. In 2018, an article in the New York Review of Books by historian Michael Casper challenged Mekas's versions of his wartime activities. Casper claims that Mekas participated "in an underground movement in Biržai that supported the 1941 Nazi invasion of Soviet Lithuania" and worked for "two ultranationalist and Nazi propaganda newspapers, until he fled Lithuania in 1944." Casper noted that Mekas's publications in these newspapers were not anti Semitic. At the time, art critic and historian Barry Schwabsky penned a letter to the editor criticizing Casper's essay. He and Casper had an exchange of letters in the New York Review of Books. The United States Holocaust Memorial Museum's website biography of Mekas maintains that he participated in both the anti Soviet and anti Nazi undergrounds. Following the 2022 exhibition at the Jewish Museum in New York, Casper published an article entitled "World War II Revisionism at the Jewish Museum" in Jewish Currents. There, he argued that the "art world at large remains deeply invested in the story of Mekas the anti Nazi", thus perpetuating revisionism not only erasing his roles, but casting him as an anti Nazi hero. In an article for the Jewish Telegraphic Agency on Casper's charges against the Jewish Museum, journalist Asaf Shalev also pointed out that two different memos were circulated among the museum employees to dismiss Casper's article. Kelly Taxter, the guest curator of the exhibit, responded to Casper's historical research by saying that "the tone of these emails is often aggressive." This was based on emails shared by the Mekas family, which Shalev also had access to, although Shalev wrote that "Nothing on there looked to me like Casper was bullying Mekas or that Mekas get bullied." Sovietologist Robert van Voren voiced criticisms of Casper's articles. Saulius Sužiedėlis argued, "The review format of the articles allowed Casper to present judgements without the burden of buttressing his allegations with relevant sources and requisite detail. The resulting narrative turns Jonas Mekas's life as a young man into something that it was not." The film scholars J. Hoberman and B. Ruby Rich have shown support for Casper's findings. An article in Film Quarterly, B. Ruby Rich stated that, upon Casper's article, "The wagons started circling immediately to protect a sacred figure of the avant garde." In 2023, both Casper and Sužiedėlis shared their research and perspectives on Mekas in separate interviews with Lithuanian journalist Karolis Vyšniauskas.