Кіріспе

Шектелген немесе минималды материалдарды қолданатын музыка. Минималды музыка (сондай-ақ минимализм деп аталады) – музыкалық өнердің немесе басқа да композициялық тәжірибенің шектеулі немесе минималды музыкалық материалдарды пайдаланатын түрі. Минималистік музыканың ерекше белгілері – қайталама үлгілер немесе импульстар, тұрақты дрон, үйлесімді гармония, музыкалық фразалардың немесе кішігірім бөліктердің қайталануы. Онда фазалық ығысу сияқты ерекшеліктер де болуы мүмкін, нәтижесінде фазалық музыка немесе қатаң ережелерді ұстанатын процестік техникалар пайда болады, олар әдетте процестік музыка деп сипатталады. Бұл тәсіл повестволық емес, телеологиялық емес және бейнелеушілік емес сипатталады, сонымен қатар музыканың ішкі процестеріне назар аудару арқылы тыңдау белсенділігіне назар салады. Бұл тәсіл 1960 жылдардағы Нью-Йорктің даунтаун сахнасында пайда болды және бастапқыда «Нью-Йорк гипноз мектебі» деп аталған эксперименталды музыканың бір түрі ретінде қарастырылды. Батыс өнер музыкасы дәстүрінде американдық композиторлар Мундог, Ла Монте Янг, Терри Райли, Стив Райх және Филип Гласс минималды тәсілді пайдаланатын композициялық техникаларды алғаш дамытқандардың қатарында саналады. Бұл қозғалысқа бастапқыда ондаған композиторлар қатысты, бірақ олардың ішінде тек бесеуі (Янг, Райли, Райх, Гласс және кейін Джон Адамс) американдық минималды музыкамен байланысты болды; басқа, аз танымал пионерлерге Деннис Джонсон, Терри Дженнингс, Ричард Максфилд, Полин Оливерос, Филл Ниблок және Джеймс Тенни кірді. Еуропада Луи Андриессен, Карел Гойвертс, Майкл Найман, Говард Скемптон, Элиан Радиг, Гавин Брайарс, Стив Мартланд, Генрик Горекки, Арво Пярт және Джон Тавенердің музыкаларында минималистік белгілер көрінеді. «Минималды музыка» терминінің қайдан пайда болғаны белгісіз. Стив Райх бұл Майкл Найманның еңбегі деп санайды, бұл пікірді Джонатан Бернард және Дэн Уорбертон сияқты екі ғалым да жазбаша түрде қолдайды. Филип Гласс болса, бұл фразаны Том Джонсон ойлап тапты деп есептейді.

Қысқаша тарихы

"Минималь" сөзін музыкаға қатысты алғаш рет 1968 жылы Майкл Найман қолданған болуы мүмкін. Ол "Шарлотта Мурман мен Нам Джун Пайктың ICA-да ұсынған өнерінен сәтті "минимальды музыка" рецептін шығарды", оған Хеннинг Кристиансеннің "Спринген" қойылымы және бірқатар белгісіз өнер туындылары кірді. Кейіннен Найман 1974 жылы "Эксперименталды музыка: қақпақ және одан тыс" атты кітабында минимальды музыканың анықтамасын кеңейтті. Том Джонсон, өзін минималист деп танытқан бірнеше композиторлардың бірі, сонымен қатар бұл сөзді The Village Voice үшін жаңа музыка сыншысы ретінде алғаш қолданғанын айтады. Ол "минимализмді" былай сипаттады: Минимализм идеясы көптеген адамдар ойлағаннан әлдеқайда үлкен. Бұл сөз, анықтама бойынша, шектеулі немесе минималды материалдармен жұмыс істейтін кез келген музыканы қамтиды: тек бірнеше ноталарды қолданатын, тек бірнеше мәтін сөздерін қолданатын немесе өте шектеулі аспаптар үшін жазылған, мысалы, антикалық сымбалдылар, велосипед дөңгелектері немесе виски шынылары. Бұл элементтер бір электронды дыбысты ұзақ уақыт бойы сақтауға мүмкіндік береді. Оған тек өзендер мен ағындар туралы жазбалардан жасалған шығармалар кіреді. Оның ішінде шексіз шеңберлердегі шығармалар бар. Бұл саксфонда қозғалмайтын дыбыс қабырғасын құрайтын шығармалар. Бұл бір музыка түрінен екіншісіне ауысу үшін өте ұзақ уақыт қажет. Ол барлық ықтимал биіктіктерге рұқсат беретін, бірақ C мен D арасында болатын, және минутына екі-үш нотаға дейін баяулайтын музыкалық шығармаларды қамтиды. 1965 жылы өнер тарихшысы Барбара Роуз Ла Монте Янгтың "Dream Music", Мортон Фельдманның ерекше жұмсақ динамикасы және "барлығы да Джон Кейджге көбірек немесе аздап қарыздар" әртүрлі аталмаған композиторларды "минималды өнердің" мысалдары ретінде атады, бірақ "минималды музыка" сөзін нақты қолданбады. Ең танымал минималистік композиторлар Джон Адамс, Луи Андриессен, Филип Гласс, Стив Райх, Терри Райли және Ла Монте Янг. Бұл композициялық тәсілмен байланысты басқалар Гавин Брайарс, Терри Дженнингс, Том Джонсон, Майкл Найман, Майкл Парсонс, Говард Скемптон, Дейв Смит, Джеймс Тенни және Джон Уайт. Африкалық-американдық композиторлардың ішінде минималистік эстетиканы джаз музыканты Джон Льюис және мультидисциплинарлық суретші Джулиус Истман сияқты тұлғалар қабылдады. Гласс пен Райхтың алғашқы композициялары біршама қатал, негізгі тақырыпқа аз көркемдік берілген. Бұл шығармалар шағын аспаптар ансамбльдері үшін жазылған, олардың құрамында композиторлар да болған. Гласс жағдайында бұл ансамбльдер орган, желдік аспаптар - әсіресе саксофондар - және вокалистерден тұрады, ал Рейхтің шығармаларында көбірек соққы және перкуссиялық аспаптарға баса назар аударылады. Адамстың шығармаларының көбісі дәстүрлі еуропалық классикалық музыка аспаптары үшін жазылған, соның ішінде толық оркестр, кыллы квартет және соло фортепиано. Рейх пен Гласстың музыкасы өнер галереялары мен мұражайларынан ертеден-ақ демеушілікке ие болды, олар Роберт Моррис (Гласс жағдайында) және Ричард Серра, Брюс Науман және кинорежиссер Майкл Сноу сияқты көрнекі өнер минималистерімен бірлесіп ұсынылды. Ла Монте Янгтың 1958 жылғы "Струнный трио" композициясы толығымен ұзақ реңктер мен тынығулардан тұрады. Ол минималистік музыканың бастауы ретінде сипатталған. 1960 жылы Терри Райли таза, бүктелмеген C мажорлы струнный квартет жазды. 1963 жылы Райли лентаның кідірісін пайдалана отырып, екі электронды жұмыс жасады, "Мескалин Микс" және "The Gift", олар минимализмге қайталау идеясын енгізді. 1964 жылы Райлидің "In C" қайталанатын мелодиялық сөз тіркестерінің қабатты орындауынан сенімді түрде тартымды текстураларды жасады. Ән кез келген аспаптар мен/немесе дауыстар тобы үшін қойылады. Кит Поттер "бір бетке жазылған 53 модульді, бұл шығарманы көбінесе музыкалық минимализмнің бастамасы ретінде қарастырады" деп жазады. 1965 және 1966 жылдары Стив Райх үш шығарма шығарды - "It's Gonna Rain" және "Come Out" таспасы үшін, және "Piano Phase" тірі орындаушылар үшін. Бұл шығармалар фазалық ауысу идеясын енгізді, немесе екі бірдей фразаны немесе дыбыс үлгілерін сәл әртүрлі жылдамдықпен ойнатуға мүмкіндік берді. 1968 жылы "1 + 1" шығармасынан бастап, Филип Гласс минималистік техникалар репертуарына аддитивті процестерді (1, 1 2, 1 2 3, 1 2 3 4 секілді реттілікке негізделген форманы) енгізген шығармалар сериясын жазды; бұл шығармаларға "Екі бет", "Бесіншілердегі музыка", "Қарама-қарсы қозғалыстағы музыка" және басқалары кірді. Гласс Рави Шанкардың және үнді музыкасының ықпалында болды, ол Рави Шанкардың музыкасын батыс нотациясына транскрипциялау үшін фильмге тағайындалған кезде. Ол Батыста уақыт нанның кесігі сияқты бөлінетінін, ал үнді және басқа мәдениеттер кішкентай бірліктерді алып, оларды біріктіретінін түсінді.

Сыни қабылдау

Роберт Финк минималды музыкаға қатысты маңызды сын-тексеру реакцияларын жинақтап береді: мүмкін, оны әлеуметтік патология ретінде түсінуге болады, американдық тыңдаушылардың примитивті және білімсіз екендігінің дыбыстық белгісі ретінде (Пьер Булез); қазіргі жастардың тек мас болуды қалайтыны (Донал Хенахан және Гарольд Шонберг «Нью-Йорк Таймс» газетінде); дәстүрлі батыс мәдени құндылықтары 1960 жылдардың либералды атмосферасында құлдырап кетті (Самуэль Липман); минималистік қайталау қауіпті, тартымды пропаганда, Гитлердің сөздері мен жарнамаға ұқсас (Эллиотт Картер); тіпті қазіргі капитализмнің тауарға табынуы автономды жекелікті минималистік өз-қанағатқа түсіріп алды (Кристофер Лаш). Эллиотт Картер минимализмге қарсы тұрақты сын позициясын сақтап, 1982 жылы оны фашизммен салыстырып, «Гитлердің сөздерінде де, жарнамада да үнемі қайталау болады. Оның қауіпті аспектілері бар» деді. 2001 жылы минималистік музыка туралы пікірін сұрағанда, ол: «Бізді минимализмнің әлемі қоршап тұр. Күнделікті келіп жатқан спам хаттар қайталанып тұрады, теледидар көріп отырсам, бір жарнаманы қайта-қайта көрсетеді, көрсетіліп жатқан фильмді қадағалап отырамын, бірақ бес минут сайын мысық азығы туралы айтылады. Міне, осы – минимализм» деді. Финк Картердің музыкаға деген жалпы наразылығының қайталауды жалпысынан жоққа шығаратын музыкалық снобизмнің бір түрі екенін атап өтті. Картер тіпті Эдгард Варез және Чарльз Айвстің музыкасындағы қайталауды сынап, «Мен осындай қайталауға негізделген музыканың танымалдығын түсінбеймін. Өркениетті қоғамда бір нәрсені үш реттен артық айтудың қажеті жоқ» деді. Стив Райх мұндай сынның негіссіз екенін дәлелдеді. 1987 жылы ол өзінің шығармашылығының соғыстан кейінгі американдық тұтыну қоғамының танымал мәдениетін көрсететінін айтты, себебі «элиталық еуропалық сериалдық музыка» оның мәдени тәжірибесін білдірмейді. Райхтың сөзінше, Штокхаузен, Берио және Булез Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қираған дүниені жинаудың қандай екенін шынайы бейнеледі. Бірақ 1948, 1958 немесе 1968 жылдары американдық үшін – шын мәнінде, қанаттары, Чак Берри және миллиондаған гамбургерлер сатылған кезде – еңселі Венаның қараңғы қайғысын сезінуге тырысу – жалғандық, музыкалық жалғандық. Минималистік композитор Кил Ганн минимализмнің бұрынғы стильдің дамуы шегіне жеткеннен кейін қарапайымдылыққа оралуын білдіретінін айтты. Салыстыру үшін, Ренессанс полифониясынан кейін пайда болған қарапайым барокко континуо стилі және Бахтың барокко контрапунктіндегі монументальды жетістіктерінен кейін пайда болған қарапайым ерте классикалық симфонияны қарастыруға болады. Сонымен қатар, сыншылар тіпті ерте минимализмнің қарапайымдығын да асыра бағалайды. Майкл Найман Стив Райхтың ерте музыкасының көп бөлігінің тартымдылығы ойналмаған, бірақ фазалық ауысу процесінің нәзік нюанстарынан туындаған қабылдау құбылыстарымен байланысты екенін атап өтті. Яғни, музыка көрінетіндей қарапайым емес. Ганнның одан әрі талдауында, 1980-ші жылдары минимализм постминимализм және тотализм сияқты қатаң емес, күрделі стильдерге айналып, ерте минимализмнің берік қайталауы мен тоқырауынан шығып, оны басқа ырғақты және құрылымдық элементтердің үйлесімділігімен байытты.

Популярлы музыкада

Минималды музыка танымал музыканың дамуына белгілі бір әсер еткен. Терри Райлидің "A Rainbow in Curved Air" (1969) альбомы психоделия мен гүлдер дәуірінде жарық көрді, бұл рок және джаз тыңлаушыларына ұнаған, кроссоверға қол жеткізген алғашқы минималистік туынды болды. Музыка теоретигі Дэниел Харрисон Бич Бойздың "Smiley Smile" (1967) альбомын "протоминималдық рок" деп атап, былай түсіндірді: "[Альбомды] Батыс классикалық дәстүріндегі өнер музыкасының туындысы деп санауға болады, ал рок музыкасының тіліндегі оның жаңалықтары классикалық дәстүрге атоналды және басқа да дәстүрлі емес техникаларды енгізгендермен салыстыруға болады". Krautrock, space rock (1980-жылдардан бастап), noise rock және post rock сияқты эксперименттік рок жанрларының дамуына минималды музыка ықпал етті. Филип Шерберн электрондық би музыкасының минималды формалары мен американдық минималды музыка арасындағы ұқсастықтардың жай ғана кездейсоқ болуы мүмкін екенін айтты. Би музыкасында қолданылатын көптеген музыкалық технологиялар дәстүрлі түрде циклдық композициялық әдістерге бейімделген, бұл минималды техно сияқты стильдердің белгілі бір стильдік ерекшеліктерінің минималды өнер музыкасына ұқсас болуын түсіндіруге болады. Америкалық минималды дәстүрді жақсы білетін топтардың бірі – британдық "The Orb" тобы. Олардың 1990 жылғы "Little Fluffy Clouds" туындысында Стив Райхтың "Electric Counterpoint" (1987) еңбегінен үлгі алынған. Стив Райхтың электрондық би музыкасына ықпалы 1999 жылы жарық көрген "Reich Remixed" құрмет альбомымен расталды, онда DJ Spooky, Mantronik, Ken Ishii және Coldcut сияқты артистер оны жаңаша интерпретациялады.