Кіріспе
Рахул Дев Бурман (27 маусым 1939 – 4 қаңтар 1994), кәсіби түрде Р.Д. Бурман деп танылатын, үнді музыкалық режиссері және актері, ол үнді кино музыка индустриясының ең ұлы және ең табысты музыкалық режиссерлерінің бірі саналады. 1960 жылдардан 1990 жылдарға дейін Бурман 331 фильмге музыка жазды, өзінің шығармаларымен музыкалық ансамбльді жаңа деңгейге көтерді. Бурман мансабының көп бөлігін әйгілі әншілер Лата Мангешкар, Аша Бхосле және Кишор Кумармен бірге өткізді. Ол сонымен қатар лирик Гүлзармен де тығыз жұмыс істеді, олармен бірге оның мансабындағы ең есте қаларлық әндерін жасады. "Панчам" лақап атымен белгілі, ол композитор Сачин Дев Бурманның жалғыз ұлы болды. Ол негізінен үнді кино индустриясында композитор ретінде жұмыс істеді, сонымен қатар кейбір шығармаларға вокал да берді. Оның әндері Үндістанда және шетелде де әлі де танымал. Ол қайтыс болғаннан кейін де оның әндері жаңа әншілер мен композиторларға шабыттандыру болып табылады.
Rahul Dev Burman (27 June 1939 – 4 January 1994), known professionally as R. D. Burman, was an Indian music director and actor, who is considered to be one of the greatest and most successful music directors of the Hindi film music industry. From the 1960s to the 1990s, Burman composed musical scores for 331 films, bringing a new level of music ensemble with his compositions. Burman did his major work with legendary singers Lata Mangeshkar, Asha Bhosle, and Kishore Kumar. He also worked extensively with lyricist Gulzar, with whom he has some of the most memorable numbers in his career. Nicknamed Pancham, he was the only son of the composer Sachin Dev Burman. He was mainly active in the Hindi film industry as a composer, and also provided vocals for a few compositions. and his songs continue to be popular in India and overseas. Many years after his death, his songs continue to be inspiration for new singers and composers.
Ерте өмір
Бәрман Калькуттада, хинди киносының композиторы және әншісі Сачин Дев Бәрман мен оның әйелі, лирик Мера Дев Бәрманның (туған тегі Дасгупта) отбасында дүниеге келді. Алғашқыда анасының әжесі оны Таблу деп лақаптап шақырған, бірақ кейін ол Панчам деп танылды. Кейбір әңгімелерге сәйкес, бала кезінде жылағанда музыкалық нотациядағы бесінші нота (Па), G нотасы естілгендіктен оған Панчам деген есім қойылған; индустардың классикалық музыкасында Панчам – бесінші сатының атауы: (IAST: Ṣaḍja, Ṛṣabha, Gandhāra, Madhyama, Pañcama, Dhaivata, Niṣāda). Тағы бір теория бойынша, сәби бес түрлі нотамен жылай алатындықтан оған Панчам деген лақап ат берілген. Көне әңгімелердің бірінде, көрнекті үнді актері Ашок Кумар, жаңа туған Рахулдың қайта-қайта "Па" деген дыбысты айтқанын көріп, оған Панчам деген есім қойған. Бәрман Батыс Бенгалияда, Калькуттадағы Тиртапати институтында алғашқы білімін алды. Оның әкесі С. Д. Бәрман – Мумбайдағы хинди киноиндустриясының танымал музыкалық режиссері болды. Он жеті жасында Р. Д. Бәрман өзінің алғашқы "Айе мери топи палат ке аа" әнін жазды, оны әкесі "Фунтош" (1956) фильмінде пайдаланды. "Сар жо тера чакраее" әнінің мелодиясын да бала кезінде өзі шығарған, ал әкесі оны Гуру Датттың "Пьяса" (1957) фильмінің саундтрегіне қосты. Мумбайда Бәрманды Устад Али Акбар Хан (сарод) және Самата Прасад (табла) оқытты. Ол сондай-ақ Салил Чоудхуриді өзінің ұстазы деп есептеді. Ол әкесіне көмекші болып жұмыс істеді және оркестрінде гармоникада ойнады. 1959 жылы Бәрман Гуру Датттың көмекшісі Ниранжан режиссерлік еткен "Рааз" фильміне музыкалық директор ретінде келісім шарт жасады. Алайда, фильм аяқталмай қалды. Бұл фильмге әндерді Шейлендра жазған. Фильм тоқтатылар алдында Бәрман екі ән жазды. Бірінші әнді Гейта Датт пен Аша Бхосле орындады, ал екіншісінде Шамшад Бегумтың дауысы естілді. Бәрманның тәуелсіз музыкалық режиссер ретіндегі алғашқы фильмі "Шоте Наваб" (1961) болды. Хинди киносының белгілі комедия актері Мехмуд "Чхоте Наваб" фильмін түсіруді шешкенде, ол музыка үшін алдымен Бәрманның әкесі Сачин Дев Бәрманға жүгінді. Алайда, С. Д. Бәрман ұсыныстан бас тартып, өзінің қолжетімді емес екенін мәлімдеді. Осы кездесуде Мехмуд Рахулдың табла ойнағанын байқап, оны "Чхоте Наваб" фильмінің музыкалық директоры етіп тағайындады. Виджай Ананд Насыр Хусейнге дейін Бәрман үшін музыкалық сессия ұйымдастырғанын айтты. "Терез Манзил" фильміндегі алты әнді Мәжрұх Сұлтанпури жазған, ал оларды Мохаммед Рафи орындаған. Олардың төртеуі Аша Бхослемен дуэт болды, кейін Бәрман оған үйленді. Насыр Хусейн Бәрман мен лирик Маджрух Сұлтанпуриге өзінің алты фильміне келісім шарт жасады, соның ішінде "Бахарон Ке Сапне" (1967), "Пяр Ка Маусам" (1969) және "Яадон Ки Баараат" (1973). Бәрманның "Падосан" (1968) фильміне жазған музыкасы жақсы қабылданды. Осыдан кейін ол әкесіне көмекші ретінде "Jewel Thief" (1967) және "Prem Pujari" (1970) сияқты фильмдерде жұмыс істеді.
Неке
Бюрманның алғашқы әйелі Рита Патель болды, оны Дарджилингте танысқан. Рита, оның жанкүйері болғандықтан, достарына Бюрманмен бірге түсуге болатынына тіл тигізген. Олар 1966 жылы үйленді, ал 1971 жылы ажырасты. "Паричай" (1972) фильміне жазылған "Мусафир хун Яарон" ("Мен саяхатшымын") әні ажырасқаннан кейін қонақ үйде болғанда туды. Бюрман 1980 жылы Аша Бхослеге үйленді. Олар бірге көптеген хит әндерді жаздырып, көптеген концерттерде өнер көрсетті. Дегенмен, өмірінің соңына қарай олар бірге тұрмады. Бюрманның, әсіресе өмірінің соңғы жылдарында қаржылық қиындықтары болды. Оның анасы Мира 2007 жылы қайтыс болды, бұл оның өлімінен кейін 13 жыл өткен соң болды. Ол ұлының қайтыс болуына дейін Альцгеймер ауруынан зардап шегіп жүрген. Өлер алдында қарттар үйіне ауыстырылды, бірақ мәселе дау туғызғаннан кейін ұлының үйіне қайта оралды.
Танымал болу
1970 жылдары Бүрман Раджеш Ханнаның фильмдеріндегі Кишор Кумар әндері арқасында ең көп танымал болды. Осы фильмдегі Аша Бхосле орындаған "Дум Маро Дум" әні хинди киномузыкасындағы маңызды рок-н-ролл туындысы болды. Олар үш ең жақын дос еді. Р.Д.Бурман Раджеш Ханнаның 40 фильмі үшін музыка жазды.
Кейінгі мансап
1980 жылдардың аяғында Баппи Лахири мен Лаксмикант-Пярелал оны қалыпқа келтірді. Оның туындылары кассада бірінен соң бірі сәтсіздікке ұшырағандықтан, көптеген кинорежиссерлер оны қолдауын тоқтатты. Бірақ осы үш фильм сәтсіз аяқталғаннан кейін Хусейн режиссерліктен бас тартып, оның ұлы және мұрагері Мансур Хан басқа композиторларға көшті. Субхаш Гай "Бурман Рам Лакхан" (1989) фильміне уәде берді, бірақ оны Лаксмикант-Пярелалға берді. 1986 жылы Бүрман "Ijaazat" үшін әндер жазды; алайда, фильм «Параллель кино» (көркем фильмдер) жанрына жатқандықтан, Бүрманның коммерциялық кино мансабының төмендеуін тоқтата алмады. "Ijaazat" фильміндегі барлық төрт әнді Әша Бхосле орындап, Гүлзар жазған. "Mera Kuchh Saamaan" әнінің рифмасыз сөздерін музыкаға қойғаны үшін Бүрман сыншылардың жоғары бағасын алды. Әша Бхосле («Үздік әйел ойнауышы») мен Гүлзар («Үздік ән сөздері») ұлттық сыйлықтарды алғанмен, Бүрман ешқайсысын алмады. Бүрман 1988 жылы жүрек талмасына ұшырады және бір жылдан кейін Лондонның Принцесса Грейс ауруханасында жүрек айналма операциясын жасады. Осы кезеңде ол жарық көрмеген көптеген күйлерді жазды. 1989 жылы Видху Винод Чопраның "Паренда" фильміне музыка жазды. Ол "Chhod Ke Na Jaana" атты әнді жазды, оны Аша Бхосле "Gang" фильмінде орындады. Бірақ фильмнің шығуы кешіктірілгендіктен және оның мерзімінен бұрын қайтыс болуына байланысты режиссер Мазхар Хан сол кездегі аса танылмаған Ану Маликті фильмнің музыкасын жазуға шақырды. Фильм 2000 жылы, тіпті Мазхар Хан қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. "Thenmavin Kombath" – Приядаршанның малаялам тіліндегі фильмі, ол соңғы қол қойған фильмі болды, бірақ фильмге музыка жазуға үлкермей қайтыс болды. Оның өлімінен кейін жарық көрген 1994 жылғы "1942: A Love Story" музыкасы үлкен жетістікке жетті. Ол өлімінен кейін үшінші және соңғы Filmfare сыйлығын жеңіп алды. Лата Мангешкардың айтуынша, Бүрман соңғы жылдары өте бақытсыз болды, өйткені оның кейбір музыкасы кассада жақсы нәтиже көрсетпегеннен кейін индустриядан көп жұмыс таба алмады. Ол шығармаларында түрлі жанрлардан әсерлерді біріктірді, бірақ оның негізгі шабыты бенгал халық музыкасы болды. Бүрманның мансабы Раджеш Ханнаның жастар махаббаты туралы оқиғаларының өрлеуімен бірге жүрді. Ол электронды рок музыкасын осы танымал махаббат оқиғаларында танымал етті. Ол сонымен қатар студиялық пианист Керси Лордтың ұсынған джаз элементтерін де пайдаланды. Дуглас Волк айтқандай, Бүрман "бірден мүмкіндігінше көп идеяны қамтитын қантты ішектерді орады". Бүрман батыс, латын, шығыс және араб музыкасының әсеріне ұшырады және олардан элементтерді өз музыкасына енгізді. Ол сондай-ақ, шелпек қағазын сүрту және бамбук таяқтарын соғу сияқты әдістер арқылы шығарылатын әртүрлі музыкалық дыбыстармен тәжірибе жасады. "Satte Pe Satta" (1982) үшін ол әнші Аннет Пинтодан гаргуль жасауды сұрады, осылайша фондық дыбыс жасады. Хинди фильмдерінде жиі кездесетіндей, оның кейбір әндерінде танымал шетелдік әндердің мотивтері қолданылды. Көп жағдайда фильмдерді түсірушілер оны осы мотивтерді саундтректерге көшіруге мәжбүрледі, нәтижесінде плагиат айыптары туды. Мысалы, Рамеш Сиппи "Мехбуба Мехбуба" ("Шолай", 1975) үшін Кипрдің дәстүрлі "Say You Love Me" әнін (Демис Руссос аранжировкалап, орындаған) пайдалануды талап етті, ал Насир Хусейн "Мил гая хум ко сати" үшін ABBA-ның "Mamma Mia" әнін пайдалануды қалады. Бүрманның шетелдік әндерден шабыт алған әндерінің басқа мысалдары: "Aao twist karein" ("Bhoot Bangla" фильмінен, Chubby Checker-дің "Let's Twist Again" әні), "Tumse milke" (Лео Сейердің "When I Need You" әні), "Zindagi milke bitaayenge" (Пол Анканың "The Longest Day" әні), "Jahan teri yeh nazar hai" (парсы әртісі Зия Атабидің "Heleh maali" әні) және "Dilbar mere" (Александраның "Zigeunerjunge" әні).
Мұра
Бірнеше хинди фильмдері, оның қайтысынан кейін түсірілген, оның түпнұсқа әндерін немесе олардың ремикстерін қамтиды. "Дил Вил Пяр Вяр" (2002) фильмі, онда Бурманның бірнеше қайта өңделген хит әндері бар, оған құрмет ретінде жасалды. "Жанкаар Битс" (2003) фильмі, музыкалық дуэт Вишал-Шекхарды танымал еткен, сонымен қатар оған құрмет көрсету болып табылады. "Khwahish" (2003) фильмінде Маллика Шераваттың кейіпкері Бурманның жанкүйері; фильмде оған жиі сілтеме жасалады. 2010 жылы Брахмананд Сингх "Pancham Unmixed: Mujhe Chalte Jaana Hai" атты 113 минуттық деректі фильмін шығарды, ол сыншылардың жоғары бағасын алды. Р. Д. Бурманның есімін атаған басқа фильмдер: "Gang" (2000) және "Monsoon Wedding" (2001) ("Chura liya hai" үшін). Көптеген үнді ремикс альбомдарында Бурманның әндері бар, олар елдегі пабтар мен дискотекаларда да танымал. 2012 жылы шыққан "Khiladi 786" фильмінде Химеш Решамия орындаған "Balma" әні де Р. Д. Бурманға құрмет көрсету болып табылады. 1995 жылы "Filmfare Awards" жаңа музыкалық таланттарды марапаттау үшін "Filmfare RD Burman Award" сыйлығын тағайындады. Бұл сыйлық үміткер музыкалық таланттарға беріледі. 2009 жылы Бриханмұмбаи муниципалитеті Санта-Круздегі бір алаңды Бурманның есімімен атады. Бурман көптеген келешек хинди фильмдерінің музыка композиторларына, мысалы, Вишал-Шекхарға шабыт берді. Жатин-Лalit 1990 жылдары Бурманның мұрасын жалғастырған деп есептеледі. Бурманның белгілі музыкалық ассистенттері: Манохари Сингх және Сапан Чакраборти. Оның құрамындағы музыканттар: Хари Прасад Чаурасия, Шив Кумар Шарма, Луис Бэнкс, Бхупиндер Сингх және Керси Лорд. 1987 жылы Бурман, Гулзар және Аша Бхосле "Dil Padosi Hai" атты альбомды жасады, ол 8 қыркүйекте, Аша Бхосленің туған күнінде жарық көрді. Бурман мен Аша Бхосле Бой Джорджпен бірге "Bow Down Mister" әнін жазды. Сонымен қатар, ол көптеген фильмге жатпайтын бенгал тіліндегі әндерді жазды, олар әртүрлі альбомдарда бар, ал кейінірек олардың көптеген әндері хинди фильмдерінде пайдаланылды. Бурман сонымен қатар 18 фильмге өзі музыка салған әндерді орындады.