Кіріспе
Рим мифологиясындағы көлеңкелер немесе рухтар
Лемуралар /lɛmjuːriz/ – рим дінінде мазасыз немесе қатерлі өлгендердің көлеңкелері немесе рухтары. Олар, ықтимал, латын тіліндегі "ларвалар" /larviː/ (лат. larva, "белеу") сияқты, алаңдатушы немесе қорқытушы нәрселермен байланысты болуы мүмкін. Лемуралар – бұл әдеби терминнің жиі қолданылатын түрі, бірақ оның өзі де сирек кездеседі: оны Август дәуірінің ақындары Гораций мен Овидий қолданған, соңғысы өз шығармасы "Fasti" – римдік мерекелер мен діни дәстүрлерге арналған алты кітаптан тұратын күнтізбелік поэмасында пайдаланған. "Лемуралар" сөзінің тамыры грек монстры Ламияның атында да кездесетін ежелгі прото-үнді-еуропа тіліндегі * түбіріне дейін жетеді.
Сипаттама
Лемуралар – тірілердің тиісті жерлеу, жерлеу рәсімі немесе сүйіспеншілікпен құрметтеу мүмкін болмаған адамдардың адасқан және кекшіл рухтарын көрсетеді: олар қабірлерде немесе арнау жазуларында кездеспейді. Овидий оларды көшпенді, тойымсыз және әлеуетті түрде кекшіл ди-менестер немесе ди-парантес, яғни ата-бабалардың құдайлары немесе жер асты әлемінің рухтары деп түсіндіреді. Оның пікірінше, оларға арналған рәсімдер түсініксіздей архаикалық, жартылай сиқырлы және, мүмкін, өте көне ауылдық дәстүрді білдіреді. Лемуралар формасыз және аралық кеңістіктегі болған, қараңғылықпен және оның тудырған қорқынышпен байланысты. Республикалық және Императорлық Римде мамырдың 9, 11 және 13 күндері Лемуралия немесе Лемурия үй шаруасында оларды ырыздандыруға арналған. Үйдің басшысы (патерфамилия) түн ортасында тұрып, қара бұршақты артына қарай лақтыратын; Лемуралар солармен тойып, тыныштарын тапқан деп есептелді. Қара түс – жер асты құдайларына арналған құрбандықтар үшін лайықты түс саналды. Уильям Уорд Фаулер бұршақ сыйлығын өмір сыйлау ретінде түсіндіреді және олардың Юпитердің дін қызметкерлері үшін ырымдық ластау екенін атап көрсетеді. Лемурлардың өздері қорқынышты да, қорқынышқа түсіретін де болды: патерфамилияның ұсынысына наразы болған кез келген зұлым рух қола ыдыстарды қатты соғудан қорқып, қашып кете алатын.
Ғылыми латын тілінде
Лемюрлер Линнейдің қазіргі латын тіліндегі кері жасалған "лемүр" (приматтардың бір түрін білдіреді) терминін қалыптастырды. Линнейдің өзі түсіндіргендей, бұл атау жұқа денелі лоридің түнгі белсенділігі мен баяу қозғалысы ескеріліп таңдалған. Виргилий мен Овидийдің еңбектерімен таныс болғандықтан және оның номенклатуралық жүйесіне сәйкес келетін аналогияны байқаған Линней осы түнгі приматтар үшін "лемүр" терминін бейімдеді. Дегенмен, Линнейдің әуеге ұқсайтын сыртқы түріне, жарқыраған көздеріне және лемурлердің әуеге ұқсайтын дауысына сілтеме жасағаны жиі және қате түсінілді. Гётенің "Фауст" трагедиясында Мефистофельге қызмет ететін лемурлар хоры Фаусттың қабірін қазады.