Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Буддизмнің институционалдық және доктриналық бөлімдері
Institutional and doctrinal divisions of Buddhism
Буддизм мектептері – ежелгі заманнан бері қазіргі күнге дейін бар буддизмнің әртүрлі институционалдық және доктриналық бөлімдері. Буддизм мектептерінің әртүрлі доктриналық, философиялық немесе мәдени жақтарының жіктелуі және сипаты тұманды және көптеген түрлі тәсілдермен түсіндіріледі, көбінесе мыңдаған болуы мүмкін секталардың, кіші секталардың, қозғалыстардың санына байланысты. Бұл секталар қазіргі буддалық дәстүрлердің құрамын құрайды немесе құрап жатыр. Буддистік ойдың секталық және тұжырымдамалық бөліністері – буддизмді зерттеудің және Азиядағы салыстырмалы дінтанудың қазіргі заманғы құрылымының бір бөлігі болып табылады. Көптеген батыстық ғалымдар мен ағылшын тіліндегі зерттеулерде буддизм екі топқа бөлінеді: Тхеравада («Елдегілердің ілімі» немесе «Ежелгі ілім») және Махаяна («Ұлы көлік»). Ғалымдар арасында ең көп таралған жіктеу үш түрлі: Тхеравада, Махаяна және Ваджраяна.
The schools of Buddhism are the various institutional and doctrinal divisions of Buddhism that have existed from ancient times up to the present. The classification and nature of various doctrinal, philosophical or cultural facets of the schools of Buddhism is vague and has been interpreted in many different ways, often due to the sheer number (perhaps thousands) of different sects, subsects, movements, etc. that have made up or currently make up the whole of Buddhist traditions. The sectarian and conceptual divisions of Buddhist thought are part of the modern framework of Buddhist studies, as well as comparative religion in Asia. From a largely English language standpoint, and to some extent in most of Western academia, Buddhism is separated into two groups: Theravāda ( 'the Teaching of the Elders' or 'the Ancient Teaching'), and Mahāyāna ( 'the Great Vehicle'). The most common classification among scholars is threefold: Theravāda, Mahāyāna and Vajrayāna.
Үндістанның Махаяна буддизмі
Махаяна (Ұлы көлік) буддизмі – бодхисаттва жолына баса назар аударатын және Махаяна сутралары деп аталатын мәтіндерді бекітетін дәстүрлер жиынтығы. Қазіргі ғалымдар бұл мәтіндердің б.з.б. 1 ғасырға дейін созылатынын айтады. Тхеравада және басқа ерте мектептерден өзгеше, Махаяна мектептері көбінесе қазіргі уақытта көптеген Буддалардың жеңілуге болатынын және олардың трансценденттік немесе дүниеден тыс жандар екенін ескереді. Үндістанда Махаяна буддалық философиясының екі негізгі дәстүрі болды. Ең ертедегісі – Мадхьямака ("Ортақ жол"), сондай-ақ Сюнявада ("Бослық") мектебі. Бұл дәстүр философ Нагарджунаның (шамамен 150 – шамамен 250 ж.б.э.) еңбектеріне негізделген. Мадхьямака мектебінің дамыған екі тармағы – 6-шы ғасырдағы үнді философы Бхавивека құрған Сватхантрика және Чандракирти құрған Прасангика, кейіннен 14-шы ғасырда Тибетте Гелуг сектасын құрған Дже Цонгхапа оны одан әрі дамытты. Үнді Махаянасының тағы бір маңызды мектебі – Йогакара ("йогалық тәжірибе") мектебі, сондай-ақ Виджнянавада ("сана туралы ілім"), Виджняптивада ("идеялар немесе түйсіктер туралы ілім") немесе Циттаматра ("тек сана") мектебі ретінде белгілі, оны Асанга біздің заманымыздың 4-шы ғасырында құрды. Кейбір ғалымдар Татхагатагарбха мәтіндерін жинақтаушылар Үнді Махаянасының үшінші "мектебін" құрайтынын атап көрсетеді. Бұл қозғалыс Шығыс Азия және Тибет Махаяна мектептеріне, мысалы, Дашабхумика, Хуаян, Тиантай, Джонанг, Ничирен және Дзен секталарына, сондай-ақ Мадхьямака мен Йогакараға зор әсер етті.
Mahāyāna (Great Vehicle) Buddhism is category of traditions which focus on the bodhisattva path and affirm texts known as Mahāyāna sutras. These texts are seen by modern scholars as dating as far back as the 1st century BCE. Unlike Theravada and other early schools, Mahāyāna schools generally hold that there are currently many Buddhas which are accessible, and that they are transcendental or supramundane beings. In India, there were two major traditions of Mahāyāna Buddhist philosophy. The earliest was the Mādhyamaka ("Middle Way"), also known as the Śūnyavāda ("Emptiness") school. This tradition followed the works of the philosopher Nāgārjuna (c. 150–c. 250 CE). Two subsects of the Madhyamaka school that developed were the Svatantrika, founded by the 6th century Indian philosopher Bhāviveka, and the Prasangika, founded by Chandrakirti and later advanced by Je Tsongkhapa, 14th century founder of the Gelug sect in Tibet. The other major school of Indian Mahayana was the Yogācāra ("yoga practice") school, also known as the Vijñānavāda ("the doctrine of consciousness"), Vijñaptivāda ("the doctrine of ideas or percepts"), or Cittamātra ("mind only") school, founded by Asanga in the 4th century AD. Some scholars also note that the compilers of the Tathāgatagarbha texts constitute a third "school" of Indian Mahāyāna. This movement heavily influenced East Asian and Tibetan Mahayana schools such as the Dashabhumika, Huayan, Tiantai, Jonang, Nichiren and Zen sects, as did both Madhyamaka and Yogacara.
Шығыс Азия Махаянасы
Шығыс Азия буддизмі немесе Шығыс Азия Махаянасы – Шығыс Азияда дамыған және қытай буддистік канонын пайдаланатын мектептерді білдіреді. Бұл Қытай, Жапония, Тайвань, Вьетнам, Корея, Малайзия және Сингапурдағы маңызды дін. Шығыс Азия буддистері – әлемдегі буддистік дәстүрлердің ең көп санды тобын құрайды, олар әлемдегі буддистердің жартысынан астамын құрайды. Шығыс Азия Махаянасы Қытайдағы Хан әулеті тұсында (Буддизм алғаш рет Орталық Азиядан келген кезде) дамуға бастады. Сондықтан, ол қытай мәдениеті мен философиясының ықпалында болды. Шығыс Азия Махаянасы буддалық мәтіндердің жаңа, Азияға тән түсіндірмелерін жасады және сутраларды зерттеуге баса назар аударды. Шығыс Азия буддалық монахтары көбінесе Дхармагуптака Винаясын сақтайды.
East Asian Buddhism or East Asian Mahayana refers to the schools that developed in East Asia and use the Chinese Buddhist canon. It is a major religion in China, Japan, Taiwan, Vietnam, Korea, Malaysia and Singapore. East Asian Buddhists constitute the numerically largest body of Buddhist traditions in the world, numbering over half of the world's Buddhists. East Asian Mahayana began to develop in China during the Han dynasty (when Buddhism was first introduced from Central Asia). It is thus influenced by Chinese culture and philosophy. East Asian Mahayana developed new, uniquely Asian interpretations of Buddhist texts and focused on the study of sutras. East Asian Buddhist monastics generally follow the Dharmaguptaka Vinaya.