Кіріспе

Садху (, IAST: sādhu (еркек), sādhvī немесе sādhvīne (әйел)), сондай-ақ садху деп те жазылады, – индуизм мен джайнизмдегі діни аскет, жалқы немесе кез келген қасиетті адам, ол дүниелік өмірден бас тартқан. Оларды кейде йоги, санньяси немесе вайраги деп атайды. Садхулардың көпшілігі йогилер болғанымен, барлық йогилер садху емес. Садхудың өмірі толығымен мокшаға (өлім мен қайта туу циклінен құтылу), төртінші және соңғы ашрамаға (өмір кезеңіне) жете беруге, медитация және Брахманды терең ойлау арқылы арналған. Садхулар көбінесе қарапайым киім киеді, мысалы, индуизмде сары түсті киімдер, ал джайнизмде ақ немесе тіпті киімсіз болады, бұл олардың санньясасын (дүниелік мүліктерден бас тартуын) көрсетеді. Индуизм мен джайнизмдегі әйел жалқыны көбінесе садхви, ал кейбір мәтіндерде арика деп атайды.

Этимология

Садху (санскрит: साधु) термині Ригведа мен Атхарваведада кездеседі, Монир Монир Уильямстың сөзіне сәйкес, ол «түзу, дұрыс, мақсатқа тікелей жетелейтін» деген мағынаны білдіреді. Веда әдебиетінің Брахманалар қабатындағы бұл термин контекстке қарай «жақсы ниетті, мейірімді, құлшынып, тиімді немесе өнімді, бейбіт, қауіпсіз, жақсы, ізгі, құрметті, әділ, асыл» сипаттарын көрсететін адамды білдіреді. Бұл сөздің түбірі – sādh, ол «мақсатына жету», «түзу жасау» немесе «күш алу» дегенді білдіреді. Осы түбір «садхана» сөзінде де қолданылады, ол «рухани тәжірибе» деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз тікелей «садхана» немесе рухани тәртіп жолын ұстанатын адамды көрсетеді. Сондай-ақ, садхулардың қатал тәжірибелері олардың және жалпы қоғамның кармасын жоюға көмектеседі деп есептеледі. Осылайша, қоғамға пайдасы бар деп саналған садхулар көптеген адамдардың қайырымдылықтарымен қолдалады. Дегенмен, Үндістанда садхуларға деген құрмет әрқашан бірдей болмайды. Мысалы, Нат йоги садхулары, әсіресе Үндістанның қалалық халқы арасында күдікпен қаралады, бірақ олар ауылдық Үндістанда құрметке ие және танымал. Жалаңаш (дигамбара, немесе «аспанмен жабылған») садхулар бар, олар «джата» деп аталатын қалың өрімдермен шаштарын ұстайды. Садхулар түрлі діни амалдарды орындайды. Кейбіреулері аскетизм мен жеке медитацияны ұстанады, ал енді біреулері топтап дұға етуді, мантр оқуды немесе медитациялауды жақсы көреді. Олар көбінесе қарапайым өмір сүреді және өте аз немесе мүлдем мүліктері болмайды. Көптеген садхулардың садақа жинау қағидалары бар және тұрғындарды мазаламау үшін әртүрлі күндері бір орынға екі рет бармайды. Олар көбінесе үйсіз, алыс жерлерге саяхаттап, ғибадатханалар мен қасиетті орындарды барып, рухани тәжірибелерін жүзеге асырады. Үйленбеу кең таралған, бірақ кейбір секталар өз тәжірибелерінің бір бөлігі ретінде келісіммен жасалған тантрикалық секспен тәжірибе жасайды. Олар секске жеке, жақын қарым-қатынастан гөрі бейтарап және аскетикалық жағдайға көтерілу ретінде қарайды.

Индуизм

Шайва садхулары – Шиваға адал, ал Вайшнава садхулары – Вишнуға (немесе Рама немесе Кришна сияқты оның аватарияларына) адал бас тартушылар. Вайшнава садхуларын кейде вайрагилер деп атайды. Шайва садхуларының арасында Дашанами Сампрадая Смарта дәстүріне жатады. Олар 8-ші ғасырда өмір сүрген философ және бас тартушы Ади Шанкара құрған деп есептеледі, бірақ осы сектаның толық тарихы нақты емес. Олардың арасында Нага топтары бар, олар үшқырлы, қылыш, таяқ және сүңгі сияқты қару-жарақтармен танымал. Бұрын индуистерді Моғол билеушілерінен қорғау үшін қарулы ұйым ретінде қызмет еткен, олар бірнеше әскери қорғаныс науқандарына қатысқан. Қазіргі кезде көбінесе зорлық-зомбылықсыздық қағидаларын ұстанады, бірақ кейбір топтары күрес және жекпе-жек спортымен айналысады. Олардың уақытша тұратын жерлері әлі де чхавни немесе қарулы лагерьлер (ахара) деп аталады, және олар арасында кейде көрнекі айқастар өткізіледі. Көптеген секталарда әйел садхулар (садхвилер) бар. Көп жағдайда, бас тартушылыққа бет бұрған әйелдер жесірлер болып табылады, және осындай садхвилер көбінесе аскетикалық орталықтарда уединен өмір сүреді. Кейбіреулер садхвилерді Құдайдың немесе Девидің манифестациясы немесе түрі деп есептейді және оларды осылай құрметтейді. Қазіргі Үндістанда діни ұстаз ретінде танымал болған көптеген харизматикалық садхвилер болды, мысалы, Анандамай Ма, Сарадха Деви, Мата Амританандамай және Карунамай.

Джайнизм

Джайни қауымының мәтіндерінде дәстүрлі түрде төрт термин талқыланады: садху (монахтар), садхви немесе арика (әйел монахтар), сравика (үй шаруашылықтарының иелері) және сравика (әйел үй шаруашылықтарының иелері). Гиндуизмдегідей, джайни үй иелері монахтар қауымын қолдайды. Садхулар мен садхвилер джайни қоғамымен тығыз байланысты, муртипуджаны (Джинаның бейнесіне табыну) орындайды және мерекелік рәсімдерге жетекшілік етеді, сондай-ақ қатаң иерархиялық монахтар құрылымында ұйымдастырылған. Дигамбара және Светамбара садхулар мен садхви дәстүрлері арасында айырмашылықтар бар.

Садху болу

Садху болу процестері мен рәсімдері сектаға байланысты әртүрлі болады; көбінесе барлық секталарда садхуды гуру бастайды, ол бастаушыға жаңа есім, сондай-ақ мантра (немесе қасиетті дыбыс немесе сөз тіркесі) сыйлайды, ол әдетте садху мен гуруға ғана белгілі және бастаушы медитациялық практиканың бір бөлігі ретінде қайталай алады. Садху болу – миллиондаған адамның таңдаған жолы. Бұл индуист өміріндегі төртінші кезең болып саналады, білім алудан, әке болудан және қажылық жасаудан кейін, бірақ көптеген адамдар үшін бұл іс жүзінде мүмкін емес. Садху болу үшін адамға вайрагья қажет. Вайрагья – дегеніңіз, дүниеден қол үзген күйде бір нәрсеге қол жеткізуге ұмтылу (отбасылық, қоғамдық және материалдық байланыстарды үзу). Садху болғысы келетін адам ең алдымен гуру іздеуі керек. Онда ол гурусева, яғни қызмет етуді орындауы тиіс. Гуру, садху немесе саньяси болуға ниет білдірген шәкіртті (сисья) бақылап, саньяса алуға лайық екенін анықтайды. Егер адам лайықты болса, гуру упадеса (яғни үйрету) жүргізеді. Тек содан кейін ғана адам саньяси немесе садхуға айналады. Үндістанда әртүрлі сампрадаяларды ұстанатын саньясилердің түрлі-түрлері бар. Бірақ, барлық садхулардың ортақ мақсаты бар: мокшаға (азаттыққа) қол жеткізу.

Мерекелік жиналыстар

Құмбх Мела – Үндістанның түкпір-түкпірінен келген садхулардың ең көп жиналатын оқиғасы. Бұл мереке үш жылда бір рет Үндістанның қасиетті өзендерінің, оның ішінде Ганг өзенінің бойындағы төрт белгілі бір жердің бірінде өтіп тұрады. 2007 жылы Махараштра штатының Насик қаласында өткізілді. Осы шара барысында Питер Оуэн Джонс "Extreme Pilgrim" бағдарламасының бір бөлімін түсірді. 2010 жылы бұл оқиға қайтадан Харидуарда ұйымдастырылды. Әртүрлі ағымдардың садхулары осы кездесуге қосылады. Мерекеге миллиондаған саду емес, зияратшылар да қатысады, ал Құмбх Мела – планетадағы бір ғана діни мақсат үшін жиналған адамдардың ең ірі жиыны. 2013 жылғы Құмбх Мела сол жылдың 14 қаңтарында Аллахабадта басталды. Мерекеде көптеген садхулар пайда болады, оның ішінде "толық жалаңаш, денесі күлге маңған, таңғы салқын суға шомылу үшін асыға-басыға жүгіріп бара жатқандар" да бар.