Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралиялық музыкант (1956–2013)
Australian musician (1956–2013)
Мандавуй Джарртжунтжун Юнупингу, бұрын Том Джамбаянг Бакамана Юнупингу, сондай-ақ доктор Юнупингу (17 қыркүйек 1956 – 2 маусым 2013) – мұғалім және музыкант, 1986 жылдан бастап Yothu Yindi аборигендік рок тобының жетекшісі болды. Ол Австралияның аборигені, Йолнгу халқының мүшесі, оның тері аты Гуджук. Юнупингу әнші-сазгер және гитарист болды. Yothu Yindi 1989 мен 2000 жылдар аралығында алты альбом шығарды, ал олардың ARIA сингл чартындағы ең жоғары 20 әні "Treaty" (1991) және "Djäpana (Sunset Dreaming)" (1992) болды. 2012 жылы топ ARIA Hall of Fame-ге енгізілді. 1989 жылы Юнупингу Йиркала қауымдық мектебінің директорының орынбасары болды және келесі екі жыл бойы директор қызметін атқарды. Ол Йолнгу әрекет тобын құруға көмектесті және дәстүрлі аборигендік оқытуды батыс әдістерімен қатар мойындайтын екі жолды білім беру жүйесін енгізді. Оның әйелі Ялмай Юнупингу мектепте онымен бірге сабақ берді. Юнупингу 1992 жылы Ұлттық Австралия күні кеңесінің шешімімен «Жылдың австралиялық азаматы» атағына ие болды. 1993 жылы ол әлемнің жергілікті халықтарының халықаралық жылына арналған «Ел дауыстары» атты Бойер лекцияларын бірлесіп таныстырған алты түпкілікті австралиялықтың бірі болды. 1998 жылдың сәуір айында Квинсленд технология университеті оған құрметті докторлық диплом табыс етті.
Mandawuy Djarrtjuntjun Yunupingu , formerly Tom Djambayang Bakamana Yunupingu, and also known as Dr Yunupingu (17 September 1956 – 2 June 2013), was a teacher and musician, and frontman of the Aboriginal rock group Yothu Yindi from 1986. He was an Aboriginal Australian man of the Yolŋu people, with a skin name of Gudjuk. Yunupingu was a singer songwriter and guitarist with the band. Yothu Yindi released six albums between 1989 and 2000, and their top 20 ARIA Singles Chart appearances were "Treaty" (1991) and "Djäpana (Sunset Dreaming)" (1992). The band was inducted into the ARIA Hall of Fame in 2012. In 1989 Yunupingu became assistant principal of the Yirrkala Community School and was principal for the following two years. He helped establish the Yolngu Action Group and introduced the both ways education system, which recognised traditional Aboriginal teaching alongside Western methods. His wife Yalmay Yunupingu taught alongside him at the school. Yunupingu was appointed Australian of the Year for 1992 by the National Australia Day Council. In 1993, he was one of six Indigenous Australians who jointly presented the Boyer Lectures "Voices of the Land" for the International Year for the World's Indigenous People. In April 1998, he was awarded an honorary doctorate by the Queensland University of Technology.
Балалық шағы, отбасы, білім
Юнупингу Том Джамбаянг Бакамана Юнупингу ретінде 1956 жылы 17 қыркүйекте Арнем Лендтің Ирркала қаласында, Солтүстік Территорияның солтүстік-шығыс бөлігіндегі аборигендердің қорғанында дүниеге келді. Ол Йолнгу халқының он алты тобының бірі – гуматж тайпасының мүшесі еді. Оның тегі Гуджук болған, бірақ 1990 жылы сол есімді туысы қайтыс болғаннан кейін, Йолнгу дәстүріне сәйкес, Мандавуй деп өзгертілді. Ол өз есімдерін былай түсіндірді: "Мандавуй" – «балшықтан», «Джарртжунтжун» – «өрт сөнгеннен кейін де жанып, жылу шығаратын қағазқұйрық ағашының тамыры», ал «Юнупингу» – тұщы судан келіп, тұзды суда тұратын, тамыры жердің тереңіне сіңген қатты тас. Мен – отты желкен Гуджукпын". Оның анасы Макуррнгу – Мунгурраууидің 12 әйелінің бірі, Галпу кланының мүшесі болған. Оның үлкен әпкесі Гулумбу Юнупингу (1945 жылы туған, 2012 жылы 9 мамырда қайтыс болған) де суретші және емші болған. 1987 жылғы наурыз айында ол «Laynhapuy Region, North East Arnhem Land» аймағындағы Homelands Centres мектептерінің білім беру қажеттіліктері: Balanga ̲na жобасының есебі: ұлттық маңызы бар Мектеп комиссиясының жобасы» атты кітапқа үлес қосты. Ол 1988 жылы Дикин университетінде білім беру саласында бакалавр дәрежесін алған Арнем Лендінен шыққан алғашқы абориген болды. 1989 жылы Ирркала қауымдастық мектебінің директорының орынбасары болды. Ол «Йолнгу» әрекет тобын құруға көмектесті және мектебінде дәстүрлі аборигендік оқытуды және батыс әдістерін біріктіретін «Екі жол» жүйесін енгізді. 1990 жылы Ирркала қауымдастық мектебінің директоры болды. Сондай-ақ сол жылы «Тіл және билік: Йыркала мектебінде Йолнгу билікке көтерілу» атты еңбегін жариялады, онда Йолнгу әрекет тобымен жұмысын егжей-тегжейлі сипаттады. 1991 жылдың соңына дейін директор болып қызмет етті, содан кейін музыкалық мансабын дамыту үшін кетіп қалды. Оның әйелі, Ялмай Юнупингу, 2023 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін мектепте 40 жылдай сабақ берді, сонымен қатар екі тілде білім беруде жаңадан келгендерге көмектесетін және тәлімгерлік ететін ұстаз болды.
Yunupingu was born as Tom Djambayang Bakamana Yunupingu on 17 September 1956 in Yirrkala, Arnhem Land, an Aboriginal reserve in the northeastern part of the Northern Territory. He was a member of the Gumatj people, one of sixteen groups of the Yolngu people. His skin name was Gudjuk, but his name was changed to Mandawuy in 1990 when a family member with the same name died, in line with Yolngu custom. He described his names as "Mandawuy" means 'from clay'; Djarrtjuntjun means 'roots of the paperbark tree that still burn and throw off heat after a fire has died down'; Yunupingu depicts a solid rock that, having travelled from freshwater, stands in salty waters, its base deep in the earth. I am Gudjuk the fire kite". His mother, Makurrngu – one of Munggurrawuy's 12 wives – was a member of the Galpu clan. His oldest sister, Gulumbu Yunupingu (1945 – 9 May 2012), was also an artist and healer. In March 1987 he contributed to the book, Educational needs of the Homelands Centres of the L̲aynhapuy Region, North East Arnhem Land : report of the Balanga ̲na Project : a Schools Commission Project of national significance. He was the first Aboriginal person from Arnhem Land to gain a university degree, earning a Bachelor of Arts degree in education from Deakin University in 1988. In 1989 he became assistant principal of the Yirrkala Community School. He helped establish the Yolngu Action Group and introduced the Both Ways system at his school, which recognised traditional Aboriginal teaching alongside Western methods. In 1990 he took over as principal of Yirrkala Community School. Also that year he authored "Language and power : the Yolngu rise to power at Yirrkala School", detailing his work with Yolngu Action Group. He remained principal until late 1991, leaving to expand his musical career. His wife, Yalmay Yunupingu, taught at the school for around 40 years before her retirement in 2023, and was also a dedicated teacher and mentor in bilingual education.
Йоту Йинди
1985 жылы Юнупингу әнші және гитарашы ретінде Витияна Мариканы (менникэй – дәстүрлі әнші), билманы (темір ағаштан жасалған соққы аспаптары) және биді, Милкайнгу Мунунгуррды (идаки – диджериду) және оның жүрегі елжіреген інісі Гуррумул Юнупингуді (клавиатура, гитара және перкуссия) қосып, Yolngu тобын құрды. Келесі жылы Yolngu тобы Эндрю Беллеттидің барабанда, Стюарт Келлауэйдің бас гитарада және Кал Уильямстың жетекші гитарада ойнаған Swamp Jockeys (түпкілікті емес) тобымен бірікті. Топ "Treaty" синглы арқылы ұлттық деңгейде танымал болды, ол 1991 жылдың маусымында ремикстелген нұсқасымен шығарылып, ARIA синглдер тізімінде 11-орынға жетіп, 20 апта бойы топ-50-де тұрды. Мандавуй мен Галарруй аборигендер мен федералды үкімет арасындағы келісімге қол жеткізудегі үлкен тоқтап қалуды көрсету үшін ән жазуды қалады. Әннің мәтіні Юнупингудің Yolngu matha тілінің бір түрі – гуматж тілінде жазылған. Оны австралиялық музыкант Пол Келли, Yothu Yindi мүшелері Юнупингу, Келлауэй, Уильямс, Гуррумул, Мунунгурр және Марика бірлесіп жазды. 1991 жылдың қазан айында жарық көрген Tribal Voice альбомы ARIA альбомдар тізімінде 4-орынға жетті. Дегенмен, 1992 жылы "Treaty" және 1993 жылы "Djäpana (Sunset Dreaming)" Billboard Hot Dance Club Play синглдер тізіміне енді, "Treaty" 6-орынға, ал Tribal Voice 1992 жылы Billboard Top World Music Albums тізімінде 3-орынға жетті. 1991 жылы Юнупингумен бірлесіп жазылған "Treaty" Австралазиялық Орындаушылар Құқығы Қауымдастығы (APRA) ұсынған APRA Music Awards-тағы "Жыл Әні" сыйлығының иегері атанды. 2001 жылдың мамыр айында ол APRA-ның барлық уақыттардағы 30 үздік австралиялық әнінің тізіміне енді. Yothu Yindi тағы төрт студиялық альбом шығарды: Freedom (1993 жылдың қарашасы), Birrkuta Wild Honey (1996 жылдың қарашасы), One Blood (1999 жылдың маусымы) және Garma (2000 жылдың қарашасы). 2007 жылдың мамырынан бастап қор Дилтан Йолнгуна (Шипагерлік орын) жобасын қолдады, ол дәстүрлі емдеу тәсілдері мен қазіргі медицинаны пайдаланады.
By 1985, with Yunupingu on vocals and guitar, he formed a Yolngu band including Witiyana Marika on manikay (traditional vocals), bilma (ironwood clapsticks) and dance, Milkayngu Mununggurr on yidaki (didgeridoo), and Gurrumul Yunupingu – his nephew – on keyboards, guitar and percussion. The following year the Yolngu group combined with a balanda (non Indigenous) group, Swamp Jockeys, which had Andrew Belletty on drums, Stuart Kellaway on bass guitar and Cal Williams on lead guitar. The band achieved national recognition for their single, "Treaty", the remixed version was released in June 1991, which reached No. 11 on the ARIA Singles Chart and stayed in the top 50 for 20 weeks. Mandawuy and Galarrwuy had wanted a song to highlight the lack of progress on a treaty between Aboriginal peoples and the federal government. The song contains words in Gumatj, Yunupingu's variety of Yolngu matha. It was written by Australian musician, Paul Kelly, with Yothu Yindi members Yunupingu, Kellaway, Williams, Gurrumul, Mununggurr and Marika. The associated album, Tribal Voice appeared in October 1991, which peaked at No. 4 on the ARIA Albums Chart. Nevertheless both "Treaty" in 1992 and "Djäpana (Sunset Dreaming)" in 1993 charted on the Billboard Hot Dance Club Play singles charts, with "Treaty" peaking at No. 6, Tribal Voice peaked at No. 3 on the Billboard Top World Music Albums chart in 1992. In 1991 "Treaty", co written by Yunupingu, won the inaugural Song of the Year Award at the APRA Music Awards presented by Australasian Performing Right Association. In May 2001 it was listed in the APRA Top 30 Australian songs of all time. Yothu Yindi completed four more studio albums, Freedom (November 1993), Birrkuta Wild Honey (November 1996), One Blood (June 1999) and Garma (November 2000). From May 2007 the foundation has supported the Dilthan Yolngunha (Healing Place), which uses traditional healing practices and mainstream medicine.
Марапаттаулар мен марапаттар
1993 жылғы 26 қаңтарда Юнупингу Ұлттық Австралия күні кеңесі тарапынан 1992 жылғы «Жыл австралиялысы» деп танылды. 1993 жылы Юнупингудың досы, кинорежиссер Стивен Максвелл Джонсон («Yolngu Boy», «High Ground» фильмдерінің авторы) оның өмірінен «Тайпалық дауыс» атты толық метражды деректі фильмін жасады. 1998 жылдың сәуір айында Квинсленд технологиялық университеті оған «абориген балаларының біліміне қосқан маңызды үлесі және аборигендер мен абориген емес австралиялықтар арасындағы түсіністікті арттырғаны үшін» құрметті доктор дәрежесін берді. Юнупингу 2004 жылы ТН Түпкі халықтар музыкалық сыйлықтары аясында NT Даңқ залына енгізілді. Yothu Yindi тобы 2012 жылғы желтоқсанда ARIA Даңқ залына қабылданды, топты Питер Гаррет («Midnight Oil» тобының жетекшісі) және Пол Келли таныстырды. 2014 жылғы Австралия күні құрметіне Юнупингу музыкант және әнші-күйші ретінде өнер саласына қосқан еңбегі, жергілікті халықтардың білімі мен әлеуметтік әділдігін ілгерілетудегі рөлі және мәдени алмасу мен түсіністікті қолдаушы ретінде Австралия орденінің серігі (AC) орденімен марапатталды.
On 26 January 1993, Yunupingu was named Australian of the Year for 1992 by the National Australia Day Council. In 1993, Yunupingu's friend, filmmaker Stephen Maxwell Johnson (Yolngu Boy, High Ground), made a feature length documentary about him, called Tribal Voice. In April 1998 he was awarded an honorary doctorate by the Queensland University of Technology, "in recognition of his significant contribution to the education of Aboriginal children, and to greater understanding between Aboriginal and non Aboriginal Australians". Yunupingu was inducted into the NT Hall of Fame at the NT Indigenous Music Awards 2004. Yothu Yindi were inducted into the ARIA Hall of Fame in December 2012, with Peter Garrett (frontman of Midnight Oil) and Paul Kelly introducing the group. In the 2014 Australia Day Honours, Yunupingu was posthumously invested as a Companion of the Order of Australia (AC), for eminent service to the performing arts as a musician and songwriter, to the advancement of education and social justice for Indigenous people, and as an advocate for cultural exchange and understanding.
Өлім және мұра
Юнупингу 2013 жылғы 2 маусымда 56 жасында, ұзаққа созылған бүйрек ауруымен күресінен кейін қайтыс болды. Оның қазасынан кейін Австралияның сол кездегі премьер-министрі Джулия Гиллард: "Біз бүгін ынтымақтастыққа ұмтылыстағы ұлы австралиялық дауысты жоғалттық" деді.
Yunupingu died on 2 June 2013, aged 56 following a long battle with kidney disease. After his death, the Prime Minister of Australia at the time, Julia Gillard, said: "We have today lost a great Australian voice in the efforts towards reconciliation."
Жеке өмір және отбасы
Юнупингу Рирритжингу руынан шыққан, әрі оның әріптес ұстазы Ялмай Марика Юнупингуға үйленген. Оның бес қызы мен бес немересі бар. Оның немерелерінің бірі, Рраун Маймуру, East Journey тобының жетекші әншісі. 2013 жылдың мамыр айында Ұлттық абориген музыкалық сыйлығы Yothu Yindi тобының тамыз айында өтетін марапаттау салтанатында құрметтелетінін хабарлады, онда Маймуруға алғашқы топ мүшелері қолдау көрсетті. Тағы бір туысы, Ники Юнупингу 2008 жылдың шілдесінде өзіне-өзі қол жұмсады.
Yunupingu was married to a fellow teacher, Yalmay Marika Yunupingu of the Rirritjingu clan, also referred to as Yalmay Marika He is survived by five daughters and five grandsons. One of his grandsons, Rrawun Maymuru, is lead singer of East Journey. In May 2013, the National Indigenous Music Awards announced that Yothu Yindi were to be honoured at their awards ceremony in August, in which Maymuru was to be backed by original band members. Another nephew, Nicky Yunupingu, died by suicide in July 2008.
Денсаулық
Юнупингуға қант диабеті және жоғары қан қысымы диагнозы қойылды, бұл өз кезегінде оқыс бүйрек жетіспеушілігіне алып келді, осының салдарынан ол Дарвинде аптасына үш рет гемодиализден өтті. 2008 жылдың желтоқсанына қарай ол ақ және қара Австралия арасындағы ұзақ күткен келісімді көре алмай өлуі мүмкін деген шындыққа мойын бұрды:
Yunupingu was diagnosed with diabetes and high blood pressure, which in turn contributed to advanced kidney failure, for which he received haemodialysis three times a week in Darwin. By December 2008 he was resigned to the fact that he may die without having seen the longed for settlement between white and black Australia:
цитата|Мен әлі де сол келісімді күтіп отырмын, менің немерелерім үшін. Егер ол мен тірі кезде келмесе, мен өлгеннен кейін де келуі мүмкін. Мен білемін, келісім жағдайды өзгертеді, менің немерелерім басқаша көзқарасқа ие болады, әлдеқайда жақсырақ, сәттірек көзқарас. Олар Австралияның бір бөлігі екенін сезіну арқылы бақытты болады|Мандавуй Юнупингу, 6 желтоқсан 2008 жыл|The Australian.
quote|I'm still waiting for that treaty to come along, for my grandsons, Even if it's not there in the days that I am living, it might come in the days that I am not living. I know a treaty will change things, my grandsons will have a different view, a much more positive view, a luckier view. Luckier in that they feel part of Australia, you know|Mandawuy Yunupingu, 6 December 2008|The Australian.