Еуропалық қарақұмырсұғыр: Таралуы мен қалпына келтіру шаралары
European pine marten
Еуропалық тырнақай (Martes martes) – Еуропа, Азия және Кавказда кең таралған, қорғауға алынбаған сүтқоректі. Хорватияның ұлттық жануары, 1 евро монетасында бейнеленген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мустелидтер тұқымдасына жататын сүтқоректілер түрі.
Species of mammal in the mustelid family
Еуропалық қарағайлы мартен (Martes martes), сондай-ақ қарағайлы мартен деп те аталады, Еуропаның көп бөлігінде, Кіші Азияда, Кавказда және Иран, Ирак пен Сирияның кейбір аймақтарында кең таралған. IUCN Қызыл тізімінде «Ең аз уайым тудыратын» санатында тіркелген. Еуропалық қарағайлы мартен Хорватияның ұлттық жануары және 1 евро монетасында бейнеленген. Бұрын 1, 2, 5 және 25 куна монеталарының алдыңғы жағында Еуропалық қарағайлы мартеннің суреті болған, және осы монеталар да осы атпен танымал болған.
The European pine marten (Martes martes), also known as the pine marten, is a mustelid native to and widespread in most of Europe, Asia Minor, the Caucasus and parts of Iran, Iraq and Syria. It is listed as Least Concern on the IUCN Red List. or sweet marten. The European pine marten is also the national animal of Croatia and appears on the 1 Euro coin. Previously, the European Pine Marten appeared on the obverse side of the 1 , 2 , 5 , and 25 Kuna coin, after which the currency was also named.
Сипаттама
Еуропалық қарағайлы мартеннің терісі әдетте ашық қоңырдан қара қоңырға дейін болады. Жазда қысқа және қалың, ал қыста ұзағырақ және жібектей болады. Оның тамағында сары түсті "алқа" белгісі бар. Денесінің ұзындығы шамамен 53-88 см, құйрығы бұталы және 20-30 см шамасында. Салмағы шамамен 1,1-1,8 кг, еркектер ұрғашылардан сәл ірілеу. Оның көру, иіс сезу және есту қабілеттері өте жақсы дамыған. Таралуы және қоныс ортасы
The European pine marten's fur is usually light to dark brown. It is short and coarse in the summer, growing longer and silkier during the winter. It has a cream to yellow coloured "bib" marking on its throat. Its body is up to long, with a bushy tail of about It weighs around ; males are slightly larger than females. It has excellent senses of sight, smell, and hearing. Distribution and habitat
Еуропалық қарағайлы мартен жақсы орманды аймақтарда қоныстанды.
The European pine marten inhabits well wooded areas.
Шотландия, Ирландия, Англия және Уэльс
Көп жылдар бойы бұл түр тек Шотландияның солтүстік-батысында ғана кездесетін. Камбрияда қарағайлы мартендерді көру туралы көптеген хабарламалар болды; алайда, 2011 жылға дейін ДНК-тестілеуден өткен қалдықтар табылмады, ал 2022 жылдың қазанында Гризедейл орманында қарағайлы мартеннің суреті түсірілді. 2015 жылдың шілдесінде Шропширдегі орманды жерде әуесқой фотограф Англияда бір ғасырдан астам уақыттан бері алғашқы қарағайлы мартенді тіркеді. Бұл аймақта байқаулар жалғасып келеді, ал 2019 жылы жас дарақтар тіркелді, бұл популяцияның өсіп келе жатқанын көрсетеді. 2017 жылдың шілдесінде Йоркширдегі Солтүстік Йоркшир Моорс аймағында тірі қарағайлы мартеннің суреті камера-тұзақ арқылы түсірілді, ал 2018 жылдың наурыз айында Нортумберлендте «Бринк» қарағайлы мартен жобасының аясында қарағайлы мартеннің алғашқы суреті алынды. Олардың Оңтүстік Англияның «Жаңа Орманында» болуы 2021 жылы расталды, және табиғатты қорғаушылар тұрақты популяция болуы мүмкін деп санайды. 2022 жылдың қыркүйегінде Лондон зоологиялық қоғамының жануарлар дүниесін бақылау бағдарламасы аясында Лондон қаласында бір ғасырдан бері алғаш рет қарағайлы мартенді байқады. Кент жабайы табиғат сенімі Суссекс жабайы табиғат сенімімен бірлесіп, 2024 жылдың ақпанында Оңтүстік-Шығыс Англияға қарағайлы мартендерді қайта енгізудің мүмкіндігін бағалау жобасын жариялады. Уэльсте қарағайлы мартендердің шағын популяциясы бар. 2007 жылы Күм Рхейдол орманында табылған қалдықтар ДНК-тестілеу арқылы қарағайлы мартенге тиесілі екені расталды. 2012 жылы Ньютаун, Поуис қаласының жанында жол апатынан ер адам табылған. Бұл 1971 жылдан бері Уэльсте түрдің тірі немесе өлген күйде алғашқы расталуы болды. Винсент жабайы табиғат сенімі (VWT) Уэльстің орталық аймағында осы сүтқоректілерді нығайтуға кірісті. 2015 жылдың күзінде Шотландияда 20 қарағайлы мартен Шотландияның табиғи мұрасының лицензиясы бойынша, қарағайлы мартендердің сау популяциясы бар аймақтардан ұсталды. Бұл жануарлар Уэльстің орталық аймағына көшіріліп, босатылды. Барлық мартендерге радиожағалар орнатылды және олардың қозғалысын бақылау және олардың қай жерге қоныстанғанын анықтау үшін күнделікті бақылау жүргізілуде. 2016 жылдың күзінде VWT өзін-өзі қамтамасыз ететін популяция құру үмітімен тағы 20 қарағайлы мартенді ұстап, босатуды жоспарлады. Бұл жобалардың сәттілігінен кейін, 2019 және 2021 жылдар аралығында отыз бес қарағайлы мартен Оңтүстік-Батыс Англиядағы Дин орманына қайта енгізілді, олар 1860 жылы соңғы рет көрінді, Уэльстегі өсіп келе жатқан популяциямен бірігіп, біртұтас кеңістікте болуы үмітімен. Жыл сайын сәтті көбейгеннен кейін, 2023 жылға қарай олардың саны 60-қа жуық болады деп есептелді. Ирландияда мартен әлі де сирек кездеседі, бірақ оның саны қалпына келіп, таралуда; оның дәстүрлі бекіністері батыс пен оңтүстікте, әсіресе Буррен және Килларни ұлттық парктерінде, бірақ соңғы жылдары Мидлендс аймағындағы саны едәуір өсті. 2015 жылы жарияланған, Queen's University Belfast ғалымдары жүргізген, камералар мен еріктілерді пайдаланған зерттеуде қарағайлы мартендер Солтүстік Ирландияның барлық округтеріне тарағандығы көрсетілді.
The species was for many years common only in northwestern Scotland. There have been numerous reported sightings of pine martens in Cumbria; however, it was not until 2011 that concrete proof—some scat that was DNA tested—was found, followed in October 2022 by images being captured of a pine marten in Grizedale Forest. In July 2015, the first confirmed sighting of a pine marten in England for over a century was recorded by an amateur photographer in woodland in Shropshire. Sightings have continued in this area, and juveniles were recorded in 2019, indicating a breeding population. In July 2017, footage of a live pine marten was captured by a camera trap in the North York Moors in Yorkshire and in March 2018 the first ever footage of a pine marten in Northumberland was captured by the Back from the Brink pine marten project. Their presence in Southern England's New Forest was confirmed in 2021, and conservationists believe there may be a sustainable population. In September 2022, the first pine marten to be seen in London in a century was spotted by the Zoological Society of London's wildlife cameras as part of a hedgehog monitoring program. The Kent Wildlife Trust in collaboration with the Sussex Wildlife Trust announced a project in February 2024 to assess the feasibility of reintroducing Pine Martens to South East England. There is a small population of pine martens in Wales. Scat found in Cwm Rheidol forest in 2007 was confirmed by DNA testing to be from a pine marten. A male was found in 2012 as road kill near Newtown, Powys. This was the first confirmation in Wales of the species, living or dead, since 1971. The Vincent Wildlife Trust (VWT) has begun a reinforcement of these mammals in the mid Wales area. During autumn 2015, 20 pine martens were captured in Scotland, in areas where a healthy pine marten population occurs, under licence from Scottish Natural Heritage. These animals were translocated and released in an area of mid Wales. All of the martens were fitted with radio collars and are being tracked daily to monitor their movements and find out where they have set up territories. During autumn 2016, the VWT planned to capture and release another 20 pine martens in the hope of creating a self sustaining population. Following the success of these projects, between 2019 and 2021 thirty five pine martens were reintroduced to the Forest of Dean in South West England where they were last seen in 1860, with the hope that in time they will merge with the growing population in Wales to form a contiguous presence. After successful breeding every year, by 2023 their numbers were estimated to be approaching 60. The marten is still quite rare in Ireland, but the population is recovering and spreading; its traditional strongholds are in the west and south, especially the Burren and Killarney National Park, but the population in the Midlands has significantly increased in recent years. A study managed by academics at Queen's University Belfast, using cameras and citizen scientists, published in 2015, showed that pine martens were distributed across all counties of Northern Ireland.
Мінез-құлық және экология
Мартендер – жартылай қайтарылатын тырнақтары бар жалғыз мустелидтер түрі. Бұл оларға ағаштарда көтерілу немесе ағаш бұтақтарымен жүгіру сияқты ағаш өміріне бейімделуге мүмкіндік береді, бірақ олар жерде де шапшаң жүгіре алады. Олар көбінесе түнде және кешкі уақытта белсенді болады. Олардың құлақтары кішкентай, дөңгелек және өте сезімтал, ал тістері ұсақ сүтқоректілерді, құстарды, жәндіктерді, бақаларды және өліктерді жеуге бейімделген. Сонымен қатар, олар жидектер, жемістер, құс жұмыртқалары, жаңғақтар мен балды да жейді. Еуропалық қарағайлы мартен – аумақтық жануар және өзінің мекенін нәжіс қалдыру арқылы белгілейді. Оның нәжісі қара және бұрылып келген. Ирландияда еуропалық қарағайлы мартеннің қалпына келуі шабуылдайтын сұр қоянның санының азаюына себеп болды. Еуропалық қарағайлы мартеннің таралу аймағы шабуылдайтын сұр қоянның таралу аймағымен кездескен жерлерде сұр қоянның саны тез азайып, қызыл қоянның саны жаңадан көбейе бастайды. Сұр қоян қызыл қоянға қарағанда жерде көбірек уақыт өткізетіндіктен, олардың қарағайлы мартенмен кездесу мүмкіндігі жоғары деп есептеледі, себебі қызыл қоян қарағайлы мартенмен бірге эволюциялаған.
Martens are the only mustelids with semiretractable claws. This enables them to lead more arboreal lifestyles, such as climbing or running on tree branches, although they are also relatively quick runners on the ground. They are mainly active at night and dusk. They have small, rounded, highly sensitive ears and sharp teeth adapted for eating small mammals, birds, insects, frogs, and carrion. They have also been known to eat berries, fruits, birds' eggs, nuts, and honey. The European pine marten is territorial and marks its home range by depositing feces. Its scat is black and twisted. The recovery of the European pine marten in Ireland has been credited with reducing the population of invasive grey squirrels. Where the range of the expanding European pine marten population meets that of the grey squirrel, the population of the grey squirrels quickly retreats and the red squirrel population recovers. Because the grey squirrel spends more time on the ground than the red squirrel, which co evolved with the pine marten, they are thought to be far more likely to come in contact with this predator.
Өмір сүру ұзақтығы
Еуропалық қарағайлы мартен тұтқында 18 жылға дейін өмір сүруі мүмкін, бірақ жабайы табиғатта тіркелген ең ұзақ жасы 11 жылды құрайды, ал 3-4 жыл көбірек кездеседі. Олар 2-3 жасқа келгенде жыныстық жағынан жетіледі. Жұптасу әдетте жерде жүзеге асады және бір сағаттан астам уақытқа созылуы мүмкін. Жұптасу шілде және тамыз айларында болады, бірақ ұрықтанған жұмыртқа шамамен 7 ай бойы жатырға енбейді. Балалар әдетте наурыздың соңында немесе сәуірдің басында туады, бұл ұрықтанған жұмыртқаның жатырға енуінен кейін бір айға созылатын жүктілік кезеңінен кейін болады, және әдетте бірден бесқарағайға дейін туады.
The European pine marten has lived to 18 years in captivity, but the maximum age recorded in the wild is only 11 years, with 3–4 years being more typical. They reach sexual maturity at 2–3 years of age. Copulation usually occurs on the ground and can last more than 1 hour. Mating occurs in July and August but the fertilized egg does not enter the uterus for about 7 months. The young are usually born in late March or early April after a month long gestation period that happens after the implantation of the fertilized egg, in litters of one to five.
Қауіптер
Адамдар еуропалық қарағайлы мартендерге ең үлкен қауіп төндіреді. Олар адамдармен қақтығысқа ұшырауы мүмкін, бұл басқа түрлердің жыртқыштарын бақылау мақсатында немесе малға шабуыл жасағандықтан, сондай-ақ мартендердің мекендеу үшін тұрғын ғимараттарды пайдалануынан туындайды. Мартендер орманның жоғалуынан зардап шегуі мүмкін, бұл олардың тіршілік ортасының азаюына әкеледі. Қудалау (заңсыз улану және ату), тіршілік ортасының жойылуы және оның фрагментацияға ұшырауы, сондай-ақ адамдардың басқа да әрекеттері еуропалық қарағайлы мартендер популяциясының айтарлықтай төмендеуіне себеп болды. Кейбір аймақтарда олардың өте жұқа жүні үшін де құрметтейді. Ұлыбританияда еуропалық қарағайлы мартендер мен олардың қоныстары 1981 жылғы Жабайы табиғат және ауыл шаруашылығы заңы және 1990 жылғы Қоршаған ортаны қорғау заңымен толық қорғалады.
Humans are the greatest threat to European pine martens. They are vulnerable to conflict with humans, arising from predator control for other species, or following predation of livestock and the use of inhabited buildings for denning. Martens may also be affected by woodland loss, which results in habitat loss for the animal. Persecution (illegal poisoning and shooting), loss of habitat leading to fragmentation, and other human disturbances have caused a considerable decline in the European pine marten population. In some areas, they are also prized for their very fine fur. In the UK, European pine martens and their dens are offered full protection under the Wildlife and Countryside Act 1981 and the Environmental Protection Act 1990.