Жұмысшының негізгі қажеттіліктерін өтеуге арналған ең төменгі табыс

Кіріспе

Жұмысшының негізгі қажеттіліктерін қамтамасыз етуге арналған ең төменгі табыс

Тіршілік ақысы – жұмысшының негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қажетті ең төменгі табыс ретінде анықталады. Бұл биологиялық минимумды білдіретін күнкөріс жалақысынан немесе еңбек өнімділігімен байланысты ең төменгі жалақыны білдіретін ынтымақтастық жалақысынан өзгеше. Қажеттіліктерге тамақ, баспана және киім сияқты өзге де маңызды тұтыну тауарлары кіреді. Тіршілік ақысының мақсаты – жұмысшының мемлекеттік жәрдемақысыз, еңбек арқылы қарапайым, бірақ лайықты тұрмыс деңгейін қамтамасыз етуіне мүмкіндік беру. "Қажеттіліктер" терминінің икемділігіне байланысты, тіршілік ақысының жалпыға қабылданған өлшемі жоқ және ол географиялық орналасу мен отбасының құрамына қарай өзгеріп отырады. Бұған байланысты туындаған ұғым – отбасылық жалақы, яғни өзін ғана емес, сонымен қатар отбасын асырауға жеткілікті сома. Тіршілік ақысы ең төменгі жалақыдан өзгеше, өйткені соңғысы өмір сүрудің негізгі сапасын қамтамасыз етуге жеткіліксіз болуы мүмкін, бұл жұмысшыны қосымша кіріс алу үшін мемлекеттік бағдарламаларға тәуелді етеді. Тіршілік ақысы көбінесе муниципалитеттерде ғана қабылданады. Экономикалық тұрғыдан алғанда, ең төменгі жалақы – заңмен белгіленген шектен туындаған еңбекке арналған бағаның ең төменгі деңгейі, ал тіршілік ақысы – бағаны анықтау арқылы құрылған резервтік жалақы емес. Тіршілік ақысы бағаның төменгі деңгейін анықтау үшін мүмкін болатын нұсқаулық, ал ең төменгі жалақы – таңдалған бағаның төменгі деңгейін сақтау саясаты. [[Файл:Тіршілік ақысын есептеу.png|thumb|300x300px|Тіршілік ақысын есептеу Тіршілік ақысын жақтаушылар оны төрт баласы бар отбасының кедейлік шегіне тең жалақы деп анықтайды. Бұл табыс отбасына "тамақ, баспана, киім, денсаулық сақтау, көлік және қазіргі қоғамдағы өмірдің басқа да қажеттіліктерін қамтамасыз етуге" мүмкіндік беруі керек. Үлкен Лондон Әкімдігі (GLA) қолданатын тіршілік ақысының анықтамасы – бұл орташа табыстың 60% және күтпеген жағдайларды ескере отырып, қосымша 15% құрайтын шекті жалақы. Тіршілік ақысы, төмен кірісті жұмысшылардың сатып алу қабілетін арттыру арқылы, сұранысты ынталандыруға бағытталған Кейнстік және посткейнстік экономикамен қолдалады, бұл экономиканың жағдайын жақсартуға көмектеседі. | width = 250px

A living wage is defined as the minimum income necessary for a worker to meet their basic needs. This is not the same as a subsistence wage, which refers to a biological minimum, or a solidarity wage, which refers to a minimum wage tracking labor productivity. Needs are defined to include food, housing, and other essential needs such as clothing. The goal of a living wage is to allow a worker to afford a basic but decent standard of living through employment without government subsidies. Due to the flexible nature of the term "needs", there is not one universally accepted measure of what a living wage is and as such it varies by location and household type. A related concept is that of a family wage – one sufficient to not only support oneself, but also to raise a family. The living wage differs from the minimum wage in that the latter can fail to meet the requirements for a basic quality of life which leaves the worker to rely on government programs for additional income. Living wages have typically only been adopted in municipalities. In economic terms, a minimum wage is a price floor for labor created by a legal threshold, rather than a reservation wage created by price discovery. The living wage is one possible guideline for determining a target price floor, while a minimum wage is a policy to enforce a chosen price floor. [[File:Calculating a Living Wage. png|thumb|300x300px|Calculating a living wage Living wage advocates have further defined a living wage as the wage equivalent to the poverty line for a family of four. The income would have to allow the family to 'secure food, shelter, clothing, health care, transportation and other necessities of living in modern society'. A definition of a living wage used by the Greater London Authority (GLA) is the threshold wage, calculated as an income of 60% of the median, and an additional 15% to allow for unforeseen events. A living wage, by increasing the purchasing power of low income workers, is supported by Keynesian and post Keynesian economics which focuses on stimulating demand in order to improve the state of the economy. | width = 250px

Тіршілік ақысы туралы түсінік, оны нақты анықтамағанмен, Платон мен Аристотель сияқты ежелгі грек философтарының еңбектеріне барып тіреледі. Екеуі де қажеттіліктерді, әсіресе қоғамдық игілікті қамтамасыз ететіндерді ескеретін табыс туралы пікір білдірді. Ол кедейлердің мемлекетте тұрақты өмір сүруін қамтамасыз етуді жауапкершілікке жатқызғандықтан, оның идеялары тіршілік ақысын қолдаудың алғашқы мысалы ретінде қарастырылады. Бұл ұғымның эволюциясын кейіннен Тома Аквинский сияқты ортағасырлық ғалымдардан көруге болады, ол "әділ жалақы" үшін таласқан. "Халықтардың байлығы" атты еңбегінде Адам Смит нақты жалақының өсуі "адамдардың төменгі топтарының жағдайын жақсартуға" және осылайша қоғамға пайдалы екенін мойындады. Өсім мен еркіндік жүйесі жұмыс істейтін кедейлердің жоғары жалақы мен лайықты тұрмыс деңгейін қамтамасыз ету құралы болды. Нақты жалақының өсуі өнімділіктің өсуі арқылы тұрақты баға деңгейінде, яғни инфляцияның әсеріне ұшырамаған бағаларда қамтамасыз етіледі. Бұл – саяси институттар арқылы қамтамасыз етілген еркіндік жүйесі, соның арқасында тіпті "адамдардың төменгі топтары" жоғары жалақыға және лайықты тұрмыс деңгейіне қол жеткізе алды. Әр түрлі жұмысшылар, еңбекшілер және шеберлер әрбір үлкен саяси қоғамның басым бөлігін құрайды. Бірақ көпшіліктің жағдайын жақсартатын нәрсені ешқашан тұтас қоғам үшін зиянды деп қарастыруға болмайды. Адамдардың басым көпшілігі кедей және бақытсыз болса, қоғам гүлдене алмайды. Сонымен қатар, халықтың бүкіл денесін тамақпен, киіммен және баспанамен қамтамасыз ететіндердің өз еңбегінің өнімінен оларға лайықты үлес тиіс. Адам Смит, "Халықтардың байлығы", I viii.36

Смит сияқты, тіршілік ақысын жақтаушылар қоғам үшін үлкен игілікке жоғары жалақы мен тіршілік ақысының қажетті екенін айтады. Үкімет, өз кезегінде, пайда табуға ұмтылушылардың мүдделерін еңбек мүдделерімен үйлестіруге тырысуы керек, осылайша қоғамның көпшілігі үшін әлеуметтік артықшылықтар жасауға болады. Смит жоғары өнімділік пен жалпы өсім жоғары жалақыға әкелетінін, бұл өз кезегінде қоғамға үлкен пайда әкелетінін мәлімдеді. Оның жазбаларына сүйенсек, Смит экономиканың жалпы өсуіне сәйкес келетін тіршілік ақысын қолдаған болар еді. Бұл өз кезегінде адамдардың бақыттылығы мен қуанышын арттырып, отбасылар мен адамдарды кедейліктен сақтар еді. Саяси институттар жеке тұлғалар үшін жоғары өнімділік арқылы жоғары жалақы алу мүмкіндігін қамтамасыз ететін еркіндік жүйесін құруға мүмкіндік береді, осылайша қоғам үшін тұрақты өсімге қол жеткізеді. 1891 жылы Папа Лев XIII "Rerum novarum" атты паптық бұйрық шығарды, ол Католик шіркеуінің тіршілік ақысын қолдайтын көзқарасының алғашқы жариялануы болып саналады. Шіркеу жалақының отбасын асырауға жеткілікті болуын мойындады. Бұл позиция сол кезден бері шіркеу тарапынан кеңінен қолдауға ие болды және Папа Пий XI 1931 жылы "Quadragesimo anno" және 1961 жылы Папа Иоанн XXIII "Mater et magistra" энциклопедиясында жариялағандай, паптық билік тарапынан бірнеше рет расталды. Жақында Папа Иоанн Павел II былай деп жазды: "Осылайша, әр жағдайда әділ жалақы – бүкіл әлеуметтік-экономикалық жүйені тексерудің нақты құралы және, кез келген жағдайда, оның әділ жұмыс істеп жатқанын тексеру құралы."

Қазіргі заманғы ой

thumb|305x305px|Әйелдердің сайлау құқығы үшін күрес және тұрмысқа жететін жалақы (шамамен 1903 жыл)
Тұрмысқа жететін жалақы туралы түрлі идеялар қазіргі заманғы науқандармен ұсынылды, олар жергілікті билік органдарына оларды қабылдауға ықпал етті. Тұрмысқа жететін жалақының жақтастары жалақы еңбектің сыбайға ғана емес екенін айтады. Бұл – күнкөрісті қамтамасыз етудің бір жолы және ол жалақы деңгейіне де, оның лайықтылығына да қатысты мемлекеттік саясатты жүзеге асыруға әкеледі. Оның пікірінше, жеке меншік ресурстарға мұқтаж адамдардың қол жеткізуіне кедергі келтіреді. Сондықтан, тұрмысқа жететін жалақы құқығын орындау міндеті жеке меншік ресурстардың иелері мен жұмыс берушілеріне жүктеледі. Оның пікірінше, жалақы тек күнкөріс үшін ғана емес, сонымен қатар адамдарға 'денелік, ақыл-ой, рухани және моральдық қабілеттерін ақылға қонымды шекте дамыту' үшін қажетті мүмкіндіктер беруі керек. Джеролд Уолтман «Тұрмыстық жалақыны қорғау» атты еңбегінде жеке құқыққа емес, қоғамдық немесе «азаматтық республикашылдық» тұрғысынан тұрмысқа жететін жалақыны қорғауды айтады. Ол азаматтардың өз қауымдастығымен байланысу қажеттігін түсінеді, сондықтан жеке және қоғамдық мүдделер ажырамас байланыста деп санайды. Азаматтық республикашылдыққа қарама-қайшы екі негізгі проблема – кедейлік және теңсіздік. Тұрмысқа жететін жалақы осы мәселелерді шешу үшін жеке тұлғаларға белгілі бір деңгейдегі дербестікке мүмкіндік беретін материалдық негізді қамтамасыз етуді және бай мен кедей арасындағы әлеуметтік жарылысқа әкелетін пропорционал емес табыс пен байлықты болдырмауды көздейді. Сонымен қатар, тұрмысқа жететін жалақы барлық таптардың саяси қатысуына мүмкіндік береді, бұл байлардың саяси мүдделерінің кедейлердің қажеттіліктерін төмендетуіне жол бермеу үшін қажет. Бұл аргументтерді бірге алғанда, «әлеуметтік тұрақтылық пен үйлесімділік» үшін қажетті элементтер ретінде қарастыруға болады. Сыртқы фактор ретінде берілетін бұл субсидияны қоғам салық түрінде төлейді. Бұл ойды Гримшоу қайталайды, ол жұмыс берушілер өздерінің жұмыс күшін сақтаудың әлеуметтік шығындарын салықтық жеңілдіктер, тұрғын үй, жәрдемақылар және басқа да жалақы субсидиялары арқылы өтейтінін айтады. Бұл мәселе 2016 жылы АҚШ-та өткен Демократиялық партияның алғашқы сайлауы кезінде көтерілді, онда президенттікке кандидат Берни Сандерс «көп еңбек ететін отбасылар елдегі ең бай отбасыға субсидия беруі керек емес» деп атап өтті, сондықтан елдегі ең бай отбасы иелігіндегі үлкен бөлшек сауда компаниясы Уолмарт әділ жалақы төлемей, салық төлеушілер есебінен субсидияланады деп мәлімдеді. Тұрмысқа жететін жалақы туралы жарғыны қолдаушылар ең төменгі жалақының жеткіліксіздігінің теріс әсерлерін зерттейді. Ең төменгі жалақы мен тұрмысқа жететін жалақы туралы заңдарды салыстыра келгенде, тұрмысқа жететін жалақыны енгізудің терең психологиялық әсері байқалады. Тұрмысқа жететін жалақыға бағытталған саясатты қолдаушылар ең төменгі жалақыны бағалауда айтарлықтай жетіспейтін аймақтық ерекшеліктерді ескеру қажет деп санайды. Бұл ойлау желісі тұрмысқа жететін жалақы, егер жүзеге асырылса, қатысу мен өнімділікті арттыра алады деп тұжырымдайды.

thumb|305x305px|Suffrage campaign seeking the right of women to vote and a living wage (c. 1903)
Different ideas on a living wage have been advanced by modern campaigns that have pushed for localities to adopt them. Supporters of a living wage have argued that a wage is more than just compensation for labour. It is a means of securing a living and it leads to public policies that address both the level of the wage and its decency. He argues that private ownership of resources precludes access to them by others who would need them to maintain themselves. As such, the obligation to fulfill the right of a living wage rests on the owners and employers of private resources. His argument goes beyond that a wage should provide mere subsistence but that it should provide humans with the capabilities to 'develop within reasonable limits all [their] faculties, physical, intellectual, moral and spiritual.' Jerold Waltman, in A Case for the Living Wage, argues for a living wage not based on individual rights but from a communal, or 'civic republicanism', perspective. He sees the need for citizens to be connected to their community, and thus, sees individual and communal interests as inseparably bound. Two major problems that are antithetical to civic republicanism are poverty and inequality. A living wage is meant to address these by providing the material basis that allows individuals a degree of autonomy and prevents disproportionate income and wealth that would inevitably lead to a societal fissure between the rich and poor. A living wage further allows for political participation by all classes of people which is required to prevent the political interests of the rich from undermining the needs of the poor. These arguments for a living wage, taken together, can be seen as necessary elements for 'social sustainability and cohesion'. This subsidy, taking the form of an externality, is of course paid for by society in the form of taxes. This thought is repeated by Grimshaw who argues that employers offset the social costs of maintaining their workforce through tax credits, housing, benefits and other wage subsidies. The issue was raised during the Democratic party primary election of 2016 in the United States, when presidential candidate Bernie Sanders mentioned that "struggling working families should not have to subsidise the wealthiest family in the country", and therefore, implied that the large retailer Walmart, who is owned by the wealthiest family in the country, was not paying fair wages and was being subsidised by taxpayers. Those in favor of living wage ordinances primarily research the negative impacts of insufficient minimum wages. In a cross comparison between minimum wage and living wage ordinances, there are profound psychological impacts to living wage implementations. Those in favor of living wage oriented policies assert that it is important to acknowledge the region specific costs that is severely lacking in minimum wage measurements. This line of thinking argues that a living wage can both enhance engagement and performance if implemented.

Бангладеш

Бангладештегі жалақылар әлемдегі ең төменгі жалақылардың бірі болып табылады. 2012 жылы айлық жалақылар валюта бағамына байланысты шамамен 38 АҚШ долларынан аспады. Профессор Дуг Миллердің 2010-2012 жылдар аралығында жүргізген зерттеулері, Ұлыбритания сән саудасындағы тұрақты еңбек құнына қатысты жаһандық сауда тәжірибесінің өзгеруін көрсетті. 2013 жылы Манчестер университеті жариялаған ақ парақшада сатып алу ұйымдары арасындағы бәсеке Бангладеш сияқты елдердегі жалақының төмен болуына әсер ететіні айтылған. Онда тұрақты жалақыны қамтамасыз етуге арналған жол картасы ұсынылған.

Әсері

Үкіметтік бағыт беру жұмыс берушілерге лайықты жалақы ұсынуға көмектесе алады. Зерттеулер көрсеткендей, ең төменгі жалақы заңдары мен лайықты жалақы заңдары кедейлікке әртүрлі әсер етеді: лайықты жалақы заңдары кедейлікті азайтады. Ең төменгі жалақы заңдары мен лайықты жалақы заңдарының әсер ететін тараптары өзгеше, себебі лайықты жалақы заңдары көбінесе халықтың шектеулі бөлігіне қолданылады. Қазіргі уақытта лайықты жалақы заңдарына сәйкес келетін жұмысшылардың саны жалақының төменгі ширегінің 1-2% құрайды деп есептеледі. Ньюмарк пен Адамс өз мақалаларында – "Лайықты жалақы төлемақылары қалалық кедейлікті азайта ма?" – былай десталап айтады: "Лайықты жалақы төлемақылары қабылданған жерлерде кедейлік деңгейінің азаюына дәлелдер бар. Алайда, мемлекеттік ең төменгі жалақы заңдарының мұндай әсері жоқ екенін көрсететін ешқандай дәлел табылмады". Канаданың Гамильтон қаласында Зенг пен Хониг жүргізген зерттеуде лайықты жалақы алатын жұмысшылардың эмоционалдық қатынысы жоғары және жұмысты ауыстыру ниеті төмен екені анықталды. Лайықты жалақы алатын жұмысшылар өз ұйымдарын түрлі жолдармен қолдауға бейім: "ұйымның қоғамдық беделін қорғау, әріптестерге мәселелерді шешуге көмектесу, өз біліктерін және тәсілдерін жақсарту, басқару тобына ұсыныстар немесе кеңес беру және ұйымды бағалау". Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтарының жалпы декларациясының 23-бабында: "Кез келген жұмыс істейтін адамның өзіне және отбасына лайықты өмір сүруді қамтамасыз ететін әділ және жақсы сыйақы алуға құқығы бар" делінген. Заңнамалық актілерден өзге, көптеген корпорациялар өздері ерікті мінез-құлық кодекстерін қабылдады. Оңтүстік Африкадағы Салливан қағидалары – фирмалар жұмысшыларға кем дегенде олардың негізгі қажеттіліктерін жабатын төлем жасауы керек екенін күндізетін ерікті мінез-құлық кодексінің мысалы. Төмендегі кестеде он екі ел үшін лайықты жалақының салыстырмалы көрсеткіштері бағаланып, жергілікті валютада және сатып алу қабілеті паритеті (СҚП) бойынша көрсетілген. 2000 жылға арналған лайықты жалақы бағалары төмен кіріс үлгілерінде сағатына 1,7 АҚШ долларынан жоғары кіріс үлгілерінде сағатына шамамен 11,6 АҚШ долларына дейін ауысады.

thumb|Government direction can help employers move towards offering a living wage. Research shows that minimum wage laws and living wage legislation impact poverty differently: evidence demonstrates that living wage legislation reduces poverty. The parties impacted by minimum wage laws and living wage laws differ as living wage legislation generally applies to a more limited sector of the population. It is estimated that workers who qualify for the living wage legislation are currently between 1 2% of the bottom quartile of wage distribution. Neumark and Adams, in their paper, "Do living wage ordinances reduce urban poverty? ", state, "There is evidence that living wage ordinances modestly reduce the poverty rates in locations in which these ordinances are enacted. However, there is no evidence that state minimum wage laws do so." A study carried out in Hamilton, Canada by Zeng and Honig indicated that living wage workers have higher affective commitment and lower turnover intention. Workers paid a living wage were more likely to support the organization they work for in various ways including: "protecting the organizations public image, helping colleagues solve problems, improving their skills and techniques, providing suggestions or advice to a management team, and caring about the organization." Article 23 of the United Nations Universal Declaration of Human Rights states that "Everyone who works has the right to just and favourable remuneration ensuring for himself and for his family an existence worthy of human dignity." In addition to legislative acts, many corporations have adopted voluntary codes of conduct. The Sullivan Principles in South Africa are an example of a voluntary code of conduct that state that firms should compensate workers to at least cover their basic needs. In the table below, cross national comparable living wages were estimated for twelve countries and reported in local currencies and purchasing power parity (PPP). Living wage estimates for the year 2000 range from US$1.7 PPP per hour, in low income examples, to approximately US$11.6 PPP per hour, in high income examples.

Ирландия Республикасы

Ирландия Республикасында 2014 жылдан бері тұрмыстық жалақы үшін белсенді науқан жүргізіліп келеді. Оны Әлеуметтік әділеттілік үшін Винсенттік серіктестік (VPSJ), Невин экономикалық зерттеу институты (NERI), TASC, Әлеуметтік әділеттілік Ирландия, UCD Әлеуметтік саясат, әлеуметтік жұмыс және әлеуметтік әділдік мектебі, SIPTU, Бірлескен кәсіподақтар, Сент-Винсент-де-Пол қоғамы қолдайды. Төменде 2014 жылдан бері әр жыл сайынғы ең төменгі сағаттық жалақы (ересектер үшін) және тұрмыстық жалақы науқаны ұсынған тұрмыстық жалақы көрсетілген кесте келтірілген.

Жыл Тұрмыстық жалақы Ең төменгі жалақы
2014 €11.45 €8.65
2015 €11.50 €8.65
2016 €11.50 €9.15
2017 €11.70 €9.25
2018 €11.90 €9.55
2019–20 €12.30 €9.80
2020–21 €12.30 €10.20
2021–22 €12.90 €10.44

Ол VPSJ-дің Ең төменгі қажетті тұрмыс деңгейі (MESL) зерттеуінің негізінде есептеледі және Тұрмыстық жалақы техникалық тобымен белгіленеді, бұл ең төменгі тұрмыс деңгейінің құнымен салыстырылады. Оны саяси партиялар Синн Фэйн, Лейбористтер және Әлеуметтік демократтар қолдайды, ал «Тұқтастық – Кіріс пайдадан бұрын» партиясы 15 евро тұрмыстық жалақы ұсынады. Aontú партиясы әртүрлі аймақтық ставкалары бар тұрмыстық жалақыны қолдайды және «тұрмыстық зейнетақыны» да ұсынды. Оған Ibec және Ирландияның Шағын кәсіпорындар қауымдастығы (ISFA) сияқты жұмыс берушілер қарсылық білдірді, ал Lidl және Aldi супермаркеттері 2020 жылы барлық қызметкерлеріне тұрмыстық жалақы төлеуге міндеттелді. 2021 жылы Төменгі жалақы комиссиясы тұрмыстық жалақыны зерттей бастады және әртүрлі жас топтары немесе аймақтар үшін әртүрлі тұрмыстық жалақы болуы керек пе, жоқ па деген шешімді қарастырды.

Азиядағы ең төменгі жалақы

2009 жылы құрылған Азия ең төмен жалақысы – Азия бойынша тұрмыстық жалақыны енгізуді мақсат тұтқан еңбек және басқа да ұйымдардың бейресми коалициясы, тоқыма өндірісіне ерекше назар беріледі. Бангладеш, Камбоджа, Гонконг әкімшілік аймағы, Үндістан, Индонезия, Малайзия, Пәкістан, Филиппин, Шри-Ланка, Таиланд және Түркияда мүшелік ұйымдар бар, сондай-ақ Еуропа мен Солтүстік Америкада қолдау білдірушілер де бар. Бұл науқан дамушы елдердегі жұмысшыларына тұрмыстық жалақы төлемейтін көпұлтты компанияларға бағытталған.

Вирджиния университеті

2012 жылдың ақпан айында Вирджиния университетіндегі "Тұрмыстық жалақы" науқаны университет әкімшілігіне университетте тұрмыстық жалақы саясатын қабылдауды талап ететін бірқатар талаптарды ұсынды. Бұл талаптардың ішінде университет 17 ақпанға дейін бұл мәселені "нақты қарауы" қажеттігі де болды. Университет президенті Тереза Салливан 17 ақпан күнінің соңына дейін университет қауымдастығына электрондық хат жіберіп, талаптарға жауап берді, бірақ науқан оның жауабын "әдейі шатастыратын" деп сынап, шаралар қолдануға уәде берді. 18 ақпанда науқан 12 студенттің жалақысы төмен жұмысшылардың қиын жағдайын жариялау мақсатында аштыққа отыратынын мәлімдеді.