Кіріспе

Бағалы металдардың қорына байланысты байлықты анықтайтын экономикалық теория – булльонизм. Бульонизм – меркантилизмнің ерте және, мүмкін, қарапайым түрі. Ол 16 ғасырда Англия Корольдігінің ірі сауда озықтығының нәтижесінде, Англияда бағалы металдар өндірілмесе де, көп мөлшерде алтын мен күміс – булльонға ие болғанын байқаудан туындаған.

Тарих

Алтын-күміс теориясы Испанияда туды. Реконкистадан кейін ел терең экономикалық дағдарысқа ұшырады. Бұл испан ғалымдарын елдің экономикасын қайта жандандыру жолдарын іздеуге жетеледі. Бірқатары Англияның сауда озықтығының арқасында алтын мен күміс қорының көп жиналғанын және бағалы металдардың болуы мен елдің байлығы арасындағы байланысты байқады. Испаниядағы алтын-күміс теориясын қолдаушылар бұл тақырыпта теориялық еңбектер жазбаса да (келесі ғасырдағы классикалық мектептің негізін қалаушылардан өзгеше), көптеген жетекшілерді біріктірді. 1558 жылы Ортис алтынның елден шығуына жол бермеу үшін патшаға ескерту жолдады. Бұл доктрина негізінен Испанияда дамыды, себебі Америкадан бағалы металдардың келуі қысқа мерзімде сатып алу қабілетін күрт арттырды, ал авторлар мұны өз теорияларының тікелей дәлелі деп қарады. Испания королі Карл V және оның ұлы Филипп II алтын-күміс теориясының ұсыныстарын қабылдады.

Алтын-көмір бұйымдарын сатушылардың мысалдары

Томас Миллс (1550–1627) және басқалар Англияның сауда артықшылығын құру үшін экспортты ұлғайтуды, артықшылықты құнды металдарға айналдыруды және басқа елдерге ақша мен құнды металдардың ағылуын тоқтатуды ұсынды. Англия шамамен 1600 жылы ақша немесе құнды металдарды экспорттауды шектеді, бірақ Миллс негізгі порттарды (келіп жатқан шетелдік саудагерлер тауарларын басқа жерде сатудан бұрын міндетті түрде ұсынуы тиіс болған порттар) қайта қолдануды қалады. Ол шетелдік саудагерлерді ағылшын тауарларын сатып алу үшін өздерінің активтерін пайдалануға мәжбүрлеуді және олардың Англиядан алтын немесе күміс шығаруына жол бермеуді мақсат етті. Дегенмен, Миллстің пікірлері кеңінен қолдау таппады. Оның бір замандасы былай деп жазды: «Миллс өзінің заманынан қалысқандықтан, оның жазбалары көп әсер етпеді». Жерар де Малинз (1586–1641), тағы бір алтын-көмістерші, «Англияның ортақ байлығының жарасы туралы трактат» атты кітап жариялады, онда шетел валютасын айырбастау – металдардың салмағын айырбастаудың орнына құнды сауда екені айтылды. Сондықтан, банкирлер мен ақша айырбастаушылардың құнды металдарды теңсіз айырбастауы Англияның сауда балансында дефицит тудыруы мүмкін. Ол валюта бағамының ағынын тоқтату үшін монеталардың бағамын қатаң түрде белгілеуді, тек құнды металдар мен салмақтарды шоғырландыру арқылы және сыртқы сауданы қатаң реттеу мен бақылауды талап етті. Алайда, ол замандастарын алтынның ағылуына валюта сатушылардың кінәлі екеніне көндіре алмады немесе патшалық айырбастаудың монополиялық саудасына ынталандыра алмады. Ол бірінші экономикалық даулардың бірін тудыруға қол жеткізді, ал Эдвард Мисселден 1623 жылы «Сауда шеңбері: немесе сауда балансы» кітабында оған қарсы шықты.