Кіріспе
Құс түрі. Ақбас қаз (Oxyura leucocephala) – шағын, суға батып жем іздейтін қаз, ұзындығы шамамен бір метрдей болады. Еркегінің басы ақ, маңдайы қара, мұрығы көкшіл, қауырсыны қызғылт сұр түсті. Мекесінің мұрығы қара, түсі аздап сұрғылт. Оның көбейетін жері – ашық сулы көлдер, жағасында тығыз өсімдіктер өсетін орындар. Ол суға батып, су өсімдіктерімен және кейбір жануарлармен қоректенеді. Қауіп сезгенде ұшудан гөрі жүзіп кетуге бейім. Бұл қаз Испания, Солтүстік Африка, Батыс және Орталық Азияда таралған. Халық саны азайып барады, себебі оның мекендеу орындары жойылуда және ластануға ұшырауда. Халықаралық табиғатты қорғау одағы осы құстың жағдайын "қауіпті" деп бағалаған.
The white headed duck (Oxyura leucocephala) is a small diving duck some long. The male has a white head with black crown, a blue bill, and reddish grey plumage. The female has a dark bill and rather duller colouring. Its breeding habitat is lakes with open water and dense vegetation at the margin. It dives under water and feeds on aquatic vegetation as well as some animal matter. It is more likely to swim away from a perceived threat than to fly. This duck is known from Spain, North Africa, Western Asia and Central Asia. Populations are declining, mostly due to loss of habitat and pollution, and the International Union for Conservation of Nature has rated the bird's status as "endangered".
Таксономия және жүйелеу
Ақбас қаз алғаш рет 1769 жылы Джовани Антонио Скополи тарапынан Anas leucocephala деп сипатталған. Қазіргі кезде ол Oxyura туысына жатады. Бұрын қолданылған басқа туыс синонимдері: Erismatura, Cerconectes, Gymnura, Undina, Bythonessa, Plectrura және Pervicauda. Бұл түрдің басқа кіші синонимдері: Anas mersa, Anas vindila, Anas ruthenica және Oxyura unifasciata. Оның ғылыми аты грек тілінен алынған, Oxyura (oxus – "ұшы", oura – "құйрық") және leucocephala (leukos – "ақ", kephalos – "бас") деген сөздерден құралған. Ақбас қаз деп аталуы, сондай-ақ түрлік аты да оның ақ басына сілтеме жасайды. Ол өз туысындағы басқа түрлермен, мысалы, қызғылт қазбен шағылысады. Бұл будандар толық өнімді және екі ата-ана түрінен де көбейе алатын ұрпақтар береді. Жекелеген қаздар көбею ареалынан солтүстікке қарай жиі кездеседі, бірақ көптеген жабайы құстар сияқты, мұндай сыртқы жазбалардың нақтылығы зообақтардан немесе жеке коллекциялардан қашу мүмкіндігімен күмәнді.
Диета
Бұл құстар суға шомып, су астында жүзеді. Олар бәсекелес, бірақ диеталарының көп бөлігін өсімдіктер құрайды. Ұшуға құштар емес, қорғану үшін жүзуді артық көреді.
Қорғау
Бұл қаз соңғы 10 жылда популяциясының күрт азаюына байланысты жойылу қаупі төніп тұрған түр болып саналады. Осы құлдыраудың басым бөлігі мекендеу ортасының жоғалуымен және аң аурумен байланысты, бірақ испандық популяцияның шақырылған қызғылт қазбен (Oxyura jamaicensis) будандасуы соңғы кездегі қауіпті құрады. Бұл батыс Еуропадан американдық түрді жоюға бағытталған әрекеттерге әкелді. Ақбас қаз – Африка-Еуразиялық көшіп-қоныс жасайтын су құстарын сақтау жөніндегі келісімге (AEWA) қатысты түрлердің бірі, ал Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) құстың сақтау статусын "жойылу қаупі бар" деп бағалаған.