Кіріспе

Вильгельм Хауф (29 қараша 1802 – 18 қараша 1827) – неміс ақыны және романист.

Ерте өмір

Хауф Штутгартта дүниеге келді, ол Вюртемберг сыртқы істер министрлігінің хатшысы болған Аугуст Фридрих Хауф пен Хедвиг Вильгельмина Эльзасер Хауфтың ұлы еді. Ол төрт баланың екіншісі болды. Хауф жеті жасқа келгенде әкесінен айырылды, ал алғашқы білімін анасы күйеуінің қайтысынан кейін көшіп келген Тюбингендегі анасының әкесінің кітапханасында дербес алды. 1818 жылы ол Блауберендегі Клостершюлеге жіберілді, ал 1820 жылы Тюбинген университетінде оқуға түсті. Төрт жыл ішінде ол Тюбингер Штафтыда философия және теологиялық білімін аяқтады.

Жазбалар

Университетті бітіргеннен кейін Хауфф Вюртемберг соғыс министрі, генерал барон Эрнст Юген фон Хугельдің (1774–1849) балаларына тәрбиеші болды және олар үшін өзінің «Märchen» (ертегілер) атты шығармаларын жазды. Ол оларды 1826 жылға арналған «Märchen Almanach» (АҚШ-та «Караван, қонақүй және сарай туралы әңгімелер» деп жарияланған) альманахинда жариялады. Кейбір ертегілері, мысалы, «Der kleine Muck» (Кішкентай Муктың тарихы), «Kalif Storch» (Калиф Лелек) және «Die Geschichte von dem Gespensterschiff» (Періште кеме туралы әңгіме) – барлығы Шығыста оқиғасы өтетін, сондай-ақ «Der Zwerg Nase» (Кішкентай Ұзын Мұрын), «Das kalte Herz» (Суық Жүрек немесе Мәрмәр Жүрек) және «Das Wirtshaus im Spessart» (Спессарт мейрамханасы) Германияда оқиғасы өтетін ертегілер неміс тілінде сөйлейтін елдерде бүгінгі күнге дейін кең таралған. «Караван әңгімелерінен» алынған «Die Geschichte von der abgehauenen Hand» (Кесілген қол) әңгімесі 1898 жылы Чарльз Скрибнер ұлдары басып шығарған «Шетел авторларының әңгімелері» (неміс тіліндегі 2-том) антологиясына енді. Ол сондай-ақ «Mitteilungen aus den Memoiren des Satan» (1826; Бейлізебубтің естеліктері) және «Der Mann im Mond» (1825; Айдағы адам) кітаптарының бірінші бөлімін жазды. Соңғысы, Генрих Клауреннің (Карл Готлиб Самуэль Хённың псевдонимі, 1771–1854) сезімтал және құштар романдарының пародиязы болып басталған, бірақ жазу барысында сол автордың стилін дәл еліктеуге айналды және тіпті оның атымен жарияланды. Нәтижесінде Клаурен Хауффқа қарсы зиян өтеу талабымен сотқа жүгінді және жеңіп шықты. Содан кейін Хауфф өзінің өткір және саркастикалық «Kontroverspredigt über H. Clauren und den Mann im Mond» (1826) атты туындысымен жауап берді және бастапқы мақсатына жетті: Клаурен елді толқыған маскаралық және зиянды әдебиеттен құтылуына көмектесті. Тем уақытта, сэр Уолтер Скотттың романдарынан шабыттанған Хауфф «Lichtenstein: Romantische Sage aus der wuerttembergischen Geschichte» (1826; Лихтенштейн: Вюртемберг тарихынан романтикалық саға) тарихи романын жазды. Бұл роман Германияда, әсіресе Швабияда үлкен танымаллыққа ие болды, өйткені ол ел тарихындағы ең қызықты кезеңді – герцог Ульрихтің (1487–1550) билігін көрсететін. Бұл роман герцог Ульрихтің мұрагері, Урах герцогы Вильгельмге Хоуффтың сипаттамасына сәйкес, уақыт өте келе қираған қаланы қайта жаңартуға түрткі болды. Франция, Нидерланды және Солтүстік Германияға саяхат жасағанда ол «Memoiren des Satan» кітабының екінші бөлімін және бірнеше қысқа романдарды жазды, олардың ішінде «Die Bettlerin vom Pont des Arts» (1826; Шынайы махаббаттың бақыты; немесе Пон де Артс тілеушісі) және оның шедевр туындысы «Phantasien im Bremer Ratskeller» (1827; Бременнің шарап әуелері) кіретін. Ол сонымен қатар халыққа тараған бірнеше қысқа өлеңдерді жариялады, мысалы, «Morgenrot, Morgenrot, leuchtest mir zum frühen Tod?» («Таңғы шуақ, сен мені ерте өлімге шақырасың») және «Steh ich in finstrer Mitternacht» («Мен қараңғы түнді күте тұрмын»). «Jud Süß» («Сюсс еврей») повесі 1827 жылы Вильгельм Хауффтың «наивно антисемит» романы ретінде жарияланды; 1940 жылы нацистік партия бұл повестен өзгешеленетін кино нұсқасын пропаганда мақсатында түсірді. 1827 жылдың қаңтар айында Хауфф «Stuttgart Morgenblatt» газетінің редакторы болып тағайындалды және келесі айда өзінің туысы Луиза Хауффқа үйленді, бірақ оның бақыты 18 қарашада 1827 жылы ішек қатқандықтан қайтыс болғаннан кейін қысқа ғана болды.

Басылымдар

Оның "Жалпы шығармалары" (Sämtliche Werke), Густав Шваб редакциялаған және өмірбаяны қоса бар, 1830–1834 жылдары 3 томдық, ал 1882 жылы 5 томдық (18-шы басылым) болып жарық көрді. Феликс Бобертаг оларды 1891–1897 жылдары жариялаған. М. Мендхайм оның шығармаларынан таңдама жасап басып шығарды (3 том, 1891). Альфред Вайлдың өмірбаяндық кіріспесімен бірге 6 томдық басылым 1911 жылы А. Вайхерт тарапынан жарық көрді. Кристофер Морлидің Хауфтың "Жас шетелдік" әңгімесі мен Альфред де Муссеттің "Ақ қара құстың хикаясы" әңгімесінің ағылшын тіліне аудармалары 1925 жылы Doubleday баспасында бір кітапта жарық көрді.