Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландиялық ақын және жазушы (1587–1679)
Dutch poet and writer (1587–1679)
Жост ван ден Вондель (17 қараша 1587 – 5 ақпан 1679) – голландиялық драматург, ақын, әдеби аудармашы және жазушы. Ол голланд тіліндегі ең ұлы жазушы және Батыс әдебиеті тарихындағы маңызды тұлға ретінде танылады. Туған елінде Вонделді көбінесе «Ақындардың ханзадасы» деп атайды, ал голланд тілі кейде «Вондел тілі» деп аталады. Оның шығармалары 33 пьеса, әртүрлі жанрлар мен формалардағы көптеген өлеңдер, эпикалық өлең және негізінен классикалық әдебиеттің көптеген аудармаларынан тұрады. Вондель Сегіз жылдық соғыс кезінде Голландия Республикасында өмір сүрді және Голландияның Алтын ғасырының жетекші әдеби тұлғасы болды. Вондель Кельн қаласында туған болса да, оның меннониттер отбасы Антверпеннен шыққан, бірақ 1585 жылы қала түскеннен кейін қашуға мәжбүр болды. Олар Кельнде қоныстанды, бірақ онда да қуғынға ұшырады. Соңында олар сол кезде жаңадан құрылған Голландия Республикасына, Амстердамға көшіп келді. Амстердамда Вондель «Риторика палатасына» қосылды – мүшелері бірге поэзия оқып, жазатын әдеби қоғам. Бұл оның ұзақ жазушылық мансабының бастамасы болды. 1610 жылы ол Майкен де Вольфке үйленді, олармен бес бала болды, олардың үшеуі нәресте кезінде қайтыс болды. Вондел өміріндегі маңызды оқиға – католицизмге көшуі, ол Голландия Республикасындағы басым протестанттық қоғамда дау тудырды. Өмірінің соңғы жылдары Вондель өзін тек драмалық шығармалары мен діни поэзиясына арнады. Ол 80 жасқа дейін пьеса жазды және ақырында 91 жасында Амстердамда қайтыс болды. Вонделдің ең алғашқы өлеңі 1605 жылғысы, ал алғашқы пьесасы – 1612 жылғы «Het Pascha», соңғысы – 1667 жылғы «Noach». Вондель негізінен трагедиялар жазды, олардың көпшілігі 1654 және 1667 жылдар аралығында жазылды. «Palamedes» (1625) және «Gijsbrecht van Aemstel» (1637) еңбектері танымал болғанымен, 1654 жылдан кейін жазған трагедиялары оның шығармашылығының ең бағалы туындылары саналады. «Lucifer», «Jephtha», «Adam in ballingschap» (Адам жер аударылу) және «Noach» сияқты пьесалар Вонделдің ең танымал шығармаларының қатарында және голланд әдебиетінің ең ұлы туындылары ретінде танылады. Әсіресе «Lucifer» – Вонделдің шедеврі деп есептеледі. Пьесалары сияқты, Вонделдің поэзиясы да, әсіресе виртуоздық стилі мен өлең өнеріндегі шеберлігі үшін жоғары бағаланады. Ең танымал өлеңдері: «Het stockske van Oldenbarneveldt» («Ольденбарневельттің таяқшасы»), «Roskam» (Құры) және ұлының өлімі туралы «Kinder lijck» (Балалық).
Joost van den Vondel (; 17 November 1587 – 5 February 1679) was a Dutch playwright, poet, literary translator and writer. He is generally regarded as the greatest writer in the Dutch language as well as an important figure in the history of Western literature. In his native country, Vondel is often called the “Prince of Poets” and the Dutch language is sometimes referred to as “the language of Vondel”. His oeuvre consists of 33 plays, a large number of poems in different genres and forms, an epic poem and many translations of predominantly classical literature. Vondel lived in the Dutch Republic during the Eighty Years' War and became the leading literary figure of the Dutch Golden Age. Although Vondel was born in Cologne, his family, who were Mennonites, originally came from Antwerp, but had to flee after the fall of the city in 1585. They settled in Cologne, but were persecuted there as well. Eventually they moved to Amsterdam in the then newly formed Dutch Republic. In Amsterdam, Vondel joined the Chamber of rhetoric, a literary society where members studied and composed poetry together. This was the start of his long career as a writer. In 1610 he married Mayken de Wolff, with whom he had five children, of which three died in infancy. A pivotal moment in Vondel's life was his conversion to Catholicism, which was met with controversy in the then dominant Protestant society of the Dutch Republic. In his later life Vondel dedicated himself almost exclusively to his dramatic work and religious poetry. He wrote plays until he was 80 years old and eventually died in Amsterdam at the age of 91. Vondel's earliest known poem dates from 1605. The first play Vondel wrote was Het Pascha in 1612 and his last Noach, written in 1667. Vondel primarily wrote tragedies, of which a great deal were written in the period between 1654 and 1667. Although his Palamedes (1625) and Gijsbrecht van Aemstel (1637) are acclaimed works, the tragedies he wrote after 1654 are considered to be the highlights of his oeuvre. Plays like Lucifer, Jephta, Adam in ballingschap (Adam in exile) and Noach are among Vondel's most celebrated works and are consistently ranked among the greatest works of Dutch literature. Especially Lucifer is almost by common consent regarded as Vondel's masterpiece. Like his plays, Vondel's poetry is acclaimed as well, in particular for the virtuosic style and mastery of verse. Notable poems include Het stockske van Oldenbarneveldt ("The Cane of Oldenbarnevelt"), Roskam (Curry Comb) and Kinder lijck (Childlike), about the death of his son.
Ерте өмір
Вондель 17 қараша 1587 жылы Кельн қаласының еркін императорлық қаласындағы Гроссе Витчгазеде дүниеге келді. Оның отбасы Испания Нидерландысының (сол кездегі) бөлігі болған Антверпеннен шыққан католиктер еді, бірақ 1585 жылы қала түскен соң, анабаптистердің меннониттік сеніміне өткендіктен қашуға мәжбүр болды. Оның әкесі, сондай-ақ Жост ван ден Вондел, және анасы Сара Кранен (Антверпендегі белгілі ақын Питер Краненнің қызы) үлкен ұлы Жост дүниеге келгенде Кельн қаласында тұрды. Бірақ меннониттер ретінде олар Кельнде жайсыз жағдайда болды, ал ақырында меннониттерге қарсы қысым соншалықты күшейді, 1595 жылы қала билігі барлық жергілікті меннониттердің он төрт күн ішінде Кельннің шегінен кетуі керек екенін мәлімдеді. Вондельдер отбасы қалтқысыз қалды және Франкфурт-на-Майне, Бремен, Эмден және Утрехт қалаларында тұрды, содан кейін жаңа құрылған Голландия Республикасындағы Амстердамға қоныстанды. Жост ван ден Вондел ересек Голландия азаматтығын алуға қол жеткізді, бұл оған 27 наурыз 1597 жылы бизнес ашуға мүмкіндік берді, ол Вармоштраатта жібек саудагері болды. Ол кезде Амстердам Төмен елдердің ең маңызды сауда орталығы ретінде Антверпеннің орнын басып алып, Нидерланд Республикасының ең бай қаласына айналып жатты. Бұл, негізінен, Оңтүстік Нидерландыдан келген көшіп келушілердің көптеген ағынының нәтижесінде мүмкін болды (1622 жылы Оңтүстіктен Амстердамға шамамен 60 000-80 000 адам көшіп келді, ал қала халқы шамамен 115 000 болды). Бұл көшіп келушілер өздерінің (әдеби) мәдениетін, әсіресе Риторика палатасын әкелді – Төмен елдер мәдениетінде маңызды орын алған әдеби қоғам, Вонделдің (әдеби) тәрбиесі үшін өте маңызды болып шықты. Вонделдің ата-анасы жақсы білімді бағалап, ұлының жақсы мектепке баруын қамтамасыз етті. Вондельдің атақты математик және педагог Виллем Бартженстің шәкірті болғаны мүмкін, оған ол кейіннен ода арнады. Математикадан басқа Бартженс неміс, француз тілдерін оқытып, өлеңдер жазды. Вондель алғашқы білімін алғаннан кейін көп ұзамай өлең жаза бастады. Вонделдің алғашқы өмірбаянын жазған Джерард Брандт Вондельдің өлең жаза бастаған кезде өте жас болғанын айтты. Ол өзінің алғашқы өлеңдерін жазғанда қанша жаста болғаны белгісіз, бірақ оның ең ерте белгілі өлеңі 1605 жылы, 17 жасында жазылған. Өлең көрші қыздың үйлену тойына арналған және «Сүйіспеншілік бәрін жеңеді» (Liefde verwinnet al) деген қолтаңбамен қойылған, Вондель осы қолтаңбамен өзінің барлық ерте өлеңдерін жазды. 1606 жылы ол Испания Нидерландысынан келген Фламанд протестанттары босқындары құрған әдеби қоғам Het Wit Lavendel (Ақ лавандер) сөздік палатасының мүшесі болды. Вонделдің отбасы тарихын ескере отырып, осы палатаны таңдауы түсінікті болды. Осы жерде Вондель өзінің алғашқы мерекелік өлеңдерін жазды. 1606 жылы ол меннониттер қауымынан ересектерге арналған шомылу рәсімінен өтті, ал келесі жылы әкесі қайтыс болды, сондықтан Вондель отбасының жібек бизнесіне серіктес ретінде қабылданды. Вонделдің ерте өлеңдеріне Риторика палатасының фламанд поэзиясы, әсіресе меннонит Карел ван Мандердің поэзиясы қатты әсер етті. Оның алғашқы өлеңдері ақырында 1607 жылы «Жаңа жақсартылған ләззат бақшасы» (Den nieuwen verbeterden lust hof) еңбегінде антологияға енгізілді. 1610 жылдың соңғы айларында Вондель Майкен де Вольфке үйленді, олармен бес бала болды, олардың үшеуі нәресте кезінде қайтыс болды.
Vondel was born on 17 November 1587 on the Große Witschgasse in the Free imperial city of Cologne, Holy Roman Empire. His family were originally Catholics from Antwerp (at the time part of the Spanish Netherlands), but had to flee in 1585 after the fall of the city, for becoming Anabaptists of the Mennonite faith. His father, also named Joost van den Vondel, and mother, Sara Cranen (who was the daughter of Peter Cranen, an important poet from Antwerp), lived in Cologne when their eldest son Joost was born. As Mennonites, however, they were barely tolerated in Cologne and eventually the repression against Mennonites grew to such an extent that, in 1595, the city officials informed that all local Mennonites had to leave Cologne within fourteen days. The Vondel family was left adrift and lived at Frankfurt am Main, Bremen, Emden, and Utrecht, before eventually settling at Amsterdam in the newly formed Dutch Republic. Joost van den Vondel the Elder managed to acquire Dutch citizenship, which enabled him to set up a business, on 27 March 1597, and he became a silk merchant on the Warmoesstraat. Amsterdam at the time was in the process of taking over the position of Antwerp as the most important trading centre of the Low Countries and was soon becoming the wealthiest city of the Dutch Republic. In part this was made possible by the enormous influx of migrants, chiefly from the Southern Netherlands (roughly 60.000 to 80.000 people migrated from the south to Amsterdam, on a population of around 115.000 in 1622). These migrants brought their own (literary) culture, especially the Chamber of rhetoric a literary society that occupied an important place in the culture of the Low Countries would prove to be vital for the (literary) upbringing of Vondel. The parents of Vondel valued good education and made sure their son went to a proper school. It is thought that Vondel may have been a pupil of the famous mathematician and educator Willem Bartjens, to whom he would later dedicate an ode. Apart from mathematics, Bartjens taught German, French and wrote poems. Not long after Vondel received his first education he started writing poems. Vondel's first biographer, Gerard Brandt, remarked that Vondel was very young when he first started writing poetry. It is not known how old Vondel was when he wrote his first poems, though his earliest known poem dates from 1605 and was written when he was 17 years old. The poem was written for the marriage of a girl in his neighborhood and was signed with Liefde verwinnet al (Love conquers all), with which Vondel signed all of his early verses. By 1606 he was a member of the Chamber of rhetoric Het Wit Lavendel (The White Lavender), a literary society founded by Flemish Protestant refugees from the Spanish Netherlands. The choice for this Chamber of rhetoric was understandable considering the recent history of Vondel's family. It was at this place where Vondel wrote the first of his occasional poetry. In 1606 he received Mennonite adult baptism from the congregation led by Cornelis Claesz Anslo and the following year his father died, so Vondel was brought into the family silk business as a partner. Vondel's early poetry was still heavily influenced by the Flemish poetry of the Chamber of rhetoric, especially the poetry fellow Mennonite Karel van Mander. His early poems were eventually anthologized in the work Den nieuwen verbeterden lust hof (The New Improved Pleasure Garden) of 1607. In the last months of 1610 Vondel married Mayken de Wolff, with whom he had five children, of which three died in infancy.
Алғашқы еңбектері
1612 жылы Вондель өзінің алғашқы «Пасха» (Het Pascha) атты пьесасын жазды. Ол Шығу кітабындағы оқиғаларды драмалық өрнекке көшіріп, құлдықтағы ізраилдіктердің Мысырдан азат етілуін, Мәсіхтің адамзатты құтқаруын және Испания королі Филиппке қарсы голландтық көтерілістің табысын эпилогта салыстырады. «Пасха» өлеңінің күші мен сұлулығы көрініс тапса да, тұтастығы жетіспегендігі айтылады. Дегенмен, бұл туындыны көпшілік пен сыншылар жақсы қарсы алды, тіпті Гербранд Бредеро оны мақтап өлең арнады. Виртуоздық поэзиядан өзге, «Пасха» пьесасында Вонделдің болашақ туындыларындағы екі маңызды ерекшелік көрінді: біріншіден, саяси мәселелерге түсініктеме беру үшін әдебиетті пайдалану, екіншіден, классикалық антикалыққа құрмет. Осыдан кейін Вондель кездейсоқ өлеңдер жазуын жалғастырып, 1620 жылы «Иерусалим талқандалды» (Jerusalem verwoest) пьесасын жазды. Бұл пьеса классикалық әдебиетке, атап айтқанда Сенеканың «Троадасына» толыққанды негізделген тұңғыш пьеса болды. Классикалық әдебиеттен өзге, Вонделдің туындыларына француз әдебиеті де ықпал етті, мысалы, «Иерусалим» пьесасына Робер Гарньенің шығармалары, ал жалпы алғанда, Гийом де Салуст Дю Бартас шығармалары әсер етті. 1613 және 1620 жылдар аралығында Вондель жергілікті латын мектебінде латын тілін оқыды, ал 1620 жылға қарай Вергилий, Сенека және кейін Овидий сияқты маңызды латын жазушыларын оқи алды. Осы кезеңде оның өмірінде тағы екі маңызды оқиға болды. Біріншіден, Вондель Жерард Брандттың айтуынша, «ұзаққа созылған, денсаулығын сырқатып, күшін әлсіреткен және өлімді аңсатуға итермелеген» аурудан айыққан сияқты. Қазір Вондель депрессиядан зардап шеккен болуы мүмкін деп есептеледі, себебі ол бір хатта «меланхолиядан» күйрегенін айтқан. Екіншіден, 1618 жылы Иохан ван Олденбарневельдті тұтқындап, өлім жазасына кесу трагедиясы болды, бұл да Вонделдің қайғысына себеп болуы мүмкін. Сол кезде Голландия Республикасында арминиандар (ремонстранттар деп те аталады) пен Франсискус Гомарустың (контрремонстранттар деп те аталады) бастаған кальвинистер арасында қақтығыс болды. Діни төзімділіктің ынталы жақтасы болған Вондель арминиандар жағына шығып, Иохан ван Олденбарневельдтің (ремонстранттардың саяси көшбасшысы және Ланд Адвокаты ретінде Голландия Республикасының іс жүзіндегі жетекшісі) тарапынан қолдау тапқан діни төзімділігіне үлкен құрметпен қарады. Нәтижесінде, Морис Оранскийдің Иохан ван Олденбарневельдті соттап, өлім жазасына кесуі Вонделге үлкен әсер етті, сонымен қатар римдік католицизм, анабаптизм және арминиандықтарға қарсы діни қуғын-сүргінге әкеп соқты. Бұл оқиға Вонделге жеке әсер еткенімен, әсіресе оның психикалық денсаулығына қатысты, ол оны ашуын сөзге қосуға итермеледі, тіпті бес жыл өткен соң, 1625 жылы «Паламед» пьесасын жариялады. XVII ғасырдағы голланд әдебиетінде осындай көп дау тудырған және әңгімеге арқау болған пьеса болмауы мүмкін. Пьеса Троя соғысынан алынған, Паламедтің Одиссей мен Диомедтің (гректердің қолбасшысы Агамемнон қолдаған) сатқындығы туралы шағын оқиғаны баяндаса да, шын мәнінде бұл Иохан ван Олденбарневельдтің соты мен өлім жазасына кесілуіне жасалған сілтеме еді. Пьесада Паламедтің әділетсіз өлтірілуі Ван Олденбарневельдтің әділетсіз сотын бейнелейді, ал тираниялық Агамемнон Морис Оранскийдің диктаторлық мінез-құлқын көрсетеді. Пьеса аллюзиялық болғанына қарамастан, Вондел оқырмандарға хабарды жасыруға тырысқан жоқ, ал Ван Олденбарневельдке жасалған сілтеме замандас көрермендерге түсініксіз болған жоқ; барлығы пьесаның шын мәнісін бірден түсінді. Сонымен қатар, Вонделдің өз атын титул бетіне қойып, жұмыстың көшірмесін әріптесі Константин Хюйгенске жібергені, оның өз атынан мәлімдеме жасауынан тартынбағанын көрсетеді. Бұл оқиға нәтижесінде билік оны қатты айыппұлға жықтырса да, пьесасы кеңінен танымал болып, жеті рет басылып шықты. Сол уақытта Вондель 1620 жылы танысқан, кейіннен қайтыс болған ақын Ромер Висшердің үйінде Питер Корнелизон Хофтпен танысты. Сол жерде Вондель Ромер Висшердің талантты ақындар болған екі қызымен – Мария Тесселсхаде Висшермен және Анна Висшермен де танысты. Бұл кездесулер Ромердің үйінде Константин Гюйгенс, Гербранд Бредеро, Каспарус Барлейус, Герард Воссиус, Ян Питерзон Улинктің ұлы Дирк Свелинкті және орталық тұлға ретінде П. К. Хофт сияқты әртүрлі адамдар тобымен жалғасты. Голландия Республикасының мәдениетін және ғылымын ұсынып тұрған бұл адамдар тобы кейін «Муйдер кругы» деп аталды және Голландияның мәдени тарихында аңызға айналды. Ромер Висшердің үйіндегі кездесулер нәтижесінде Вондель өзінің ең ұлы өлеңдерінің бірін – «Теңіз саудасының мадақтауы» (Het lof der zee vaert) атты 478 тармақты, теңіз арқылы сауданы бейбітшілік пен өркендеуге жеткізуді мақсат ететін өлеңін жазды. Өлең Ромер Висшердің үйіндегі кездесулер туралы тікелей сілтемемен аяқталады. «Паламед» пьесасы жарияланғаннан кейін және одан туған дау-дамайда, Вондель қайтадан меланхолияға берілді, бірақ тез жазылып, содан кейін бір-бірінен кейін өлеңдер жариялады. «Теңіз саудасының мадақтауынан» өзге, осы өлеңдердің ең танымалдарының бірі – «Роскам» (Curry Comb) атты ұзақ өлеңі, онда ол биліктегілердің өзімшілдігі мен ашкөздігін айыптады. «Роскам» Вондел өмірі бойы жазған көптеген сатиралардың бірі, көбінесе өлең түрінде, сондай-ақ «Паламед» сияқты пьесалар түрінде жазылған.
In 1612 Vondel wrote his first play titled Het Pascha (Passover), which dramatizes the events of the Book of Exodus and features an epilogue comparing the liberation of the enslaved Israelites from Biblical Egypt to Christ's redemption of the human race and to the success of the Dutch Revolt against King Philip II of Spain, which was still ongoing at the time when Vondel wrote his play. It has been said that, though the power and splendor of his verse is already apparent in Het Pascha, it also lacked consistency. Nonetheless, the work was received well by both the public and critics, and was praised by Gerbrand Bredero in an ode. Apart from the virtuosic poetry, Het Pascha already contained two important aspects that would later turn out to be exemplary for Vondel's work: firstly the usage of literature to comment on political matters, and secondly an admiration for classical antiquity. After this Vondel continued to write occasional poetry and went on to write the play Hierusalem verwoest (Jerusalem destroyed) in 1620. This work was the first play that was structurally entirely based upon classical literature, in this case Seneca’s Troades. Apart from classical literature, Vondel's work also underwent a strong influence from French literature, in the case of Hierusalem verwoest the work of Robert Garnier, and in general the work of Guillaume de Salluste Du Bartas. In the period between 1613 and 1620 Vondel learnt Latin at the local Latin school, and by 1620 he was able to read the most important Latin writers, particularly Virgil, Seneca and later Ovid. In this period two other significant events occurred in his life. Firstly, Vondel apparently recovered from what Gerard Brandt called "a long, languishing sickness, which greatly weakened him, exhausting his spirits and making him long for death". It is now thought that Vondel probably suffered from depression, since he mentioned he was suffering from "melancholia" in a letter. Secondly, in 1618 the tragedy of the arrest and execution of Johan van Oldenbarnevelt happened, which may also have contributed to Vondel's melancholy. At the time there was a conflict in the Dutch Republic between the Arminians (also called Remonstrants) on the one side, and the Calvinists led by Franciscus Gomarus (also called Counter Remonstrants), on the other side. Vondel, who gradually became one of the most vocal advocates for religious toleration, sided with the Arminians and had great admiration for the religious tolerance propagated by Johan van Oldenbarnevelt (who was not only the political leader of the Remonstrants, but also as Land's Advocate the de facto leader of the Dutch Republic). As a consequence, the trial and subsequent execution of Johan van Oldenbarnevelt by Maurice of Orange not only had a great impact on Vondel, it also resulted in religious persecution of followers of Roman Catholicism, Anabaptism and Arminianism. Apart from the effect that this event had on Vondel personally, especially with regard to his mental health, it also led him to put his outrage into words; even five years later, in 1625, when he published his play Palamedes. There probably is no other play in the Dutch literature of the 17th century that sparked so much controversy and conversation. Although the play dealt with a minor story from the Trojan war namely the betrayal of Palamedes by Odysseus and Diomedes (supported by the commander of the Greeks, Agamemnon) the story was in reality an allusion on the trial and execution of Johan van Oldenbarnevelt. In the play, the unjust killing of Palamedes represents the unfair trial of Van Oldenbarnevelt, and likewise, the tyrannical Agamemnon represents the dictatorial behavior of Maurice of Orange. Although the play is a allusion, it was never Vondel's intention to conceal the message for his readers, nor were the connotations to Van Oldenbarnevelt a mystery to the contemporary audience; everyone immediately understood what the play was really about. Also the fact that Vondel put his name on the title page and sent a copy of the work to his colleague Constantijn Huygens, indicates that he had no problem to make a statement under his own name. Although this affair eventually led him to be heavily fined by the authorities, his play, however, proved to be widely popular and went through seven editions. Around the same time Vondel made acquaintance with the poet Pieter Corneliszoon Hooft at the home of fellow poet Roemer Visscher, who died shortly after they met in 1620. It was there that Vondel also met the two daughters of Roemer Visscher who were talented poets as well: Maria Tesselschade Visscher and Anna Visscher. These meetings at the house of Roemer would later continue with a more diverse group of people, including Constantijn Huygens, Gerbrand Bredero, Casparus Barlaeus, Gerardus Vossius, Dirck Sweelinck (the son of Jan Pieterszoon) and P. C. Hooft as the central figure. This gathering of people, who represented the culture and science of the Dutch Republic, would later be referred to as the Muiderkring and would get a legendary status in the cultural history of The Netherlands. As a result of the meetings at the house of Roemer Visscher, Vondel would write one of his greatest poems, Het lof der zee vaert (The Praise of Seafaring), a secular 478 verse poem with the subject of overseas trade as a means to provide peace and prosperity. The poem ends with a direct reference to the meetings at the house of Roemer Visscher. After the publication of Palamedes and the controversy that followed, Vondel went into another period of melancholy, but he recovered quickly and after that he published poems in quick succession. Besides The Praise of Seafaring, the most notable of these poems is the long poem Roskam (Curry Comb) wherein he denounced the selfishness and greed of the regents. Roskam is one of the many satires Vondel wrote throughout his life, most notably in the form of poetry, but also in the form of plays like Palamedes.
Католик дінін қабылдауы
1625 жылы Морис Оранский қайтыс болғаннан кейін, оның орнын жартылай інісі Фредерик Генрих иеленді, ол Голландия Республикасындағы келіспеушіліктерді татуластыра алды. 1630 жылы Амстердам кеңесі ремонстранттарға жаңа ғибадат ету еркіндігін берді, бұл Вондельдің «Амстердамның христиан ғибадатханасын құлшылыққа бағыштау» (Inwying van den Christen tempel t’Amsterdam) еңбегінде мақтауға ие болды. Сол кезде Вондель жастығынан мүшесі болған «Het Wit Lavendel» риторикалық палатасының деканы немесе «принці» болып сайланды. Бір жылдан кейін маңызды оқиға – 1631 жылы Амстердам университетінің алдындағы Амстердамның атақты академиясының құрылуы болды, алғашқы профессорлары Герард Воссиус және Каспар Барлейус болды; Вонделдің екі жақын досы. Екеуі де онымен байланыста болып, әсіресе Воссиус, кітапханасы Вонделге кейінгі трагедияларын жазу үшін пайдаланған көптеген білімдерді ұсынды. Сол жылы соттан кейін түрме жазасына кесіліп, Лоевштейн қамалынан қашып шыққан Гюго Гроций Франциядан оңалту үмітімен оралды. Вондел енді өте құрмет тұтқан ғалыммен кездесіп, классикалық ақын Вергилий және христиан ақыны Торквато Тассо үлгісінде «христиандық классикалық эпос» тұжырымдамасы туралы әңгімелесе алды. «Константинад» деп аталған бұл жұмыс Константин Зұлқарнайынның өміріне негізделген. Гроций бұл идеяны мақұлдаған сияқты, өйткені ол христиандар арасындағы жалпы татуласуға, заңға және шіркеу тарихына негізделген, мысалы, біздің заманымыздың алғашқы ғасырларындағы ерте шіркеудің жағдайына ұқсас жағдайды жақтады; бұл идея Вонделдің бейбітшілік және төзімділік туралы тілегімен үйлеседі. Осы кездесуден кейін көп ұзамай, 1632 жылы Вонделдің ұлы Константин қайтыс болды. Осыған байланысты Вондел «Бала сияқты» (Kinder lijck) өлеңін жазды (ол «баланың денесі» деген мағынаны да білдіреді – ағылшын тіліндегі «lych» сөзінің ескірген мағынасын қараңыз), қайғысын білдіру үшін. Бұл шығарма голланд әдебиеті тарихындағы ең танымал өлеңдердің біріне айналды. Константин қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, Вонделдің 8 жасар қызы Саартье де 1633 жылы қайтыс болды (ол туралы ол аза тұту өлеңін жазды), ал екі жылдан кейін оның жеке өміріне тағы бір қайғы орын алды, өйткені оның әйелі Майкен 1635 жылы қайтыс болды. Осы уақытқа дейін оның «Константинад» эпосының кем дегенде бес кантосы аяқталған, бірақ белгілі бір себептермен Вондел ұлы жұмысын жазуды тоқтатты және оны аяқтауға деген қызығушылығын жоғалтты; мүмкін, ол бастан кешкен қайғылардың салдарынан шығармашылық күшін жоғалтқандықтан. Бірнеше жылдан кейін жағдай жақсарды, 1637 жылы сәулетші Якоб ван Кампен қаладағы ең маңызды пьесалар орындалған Бірінші Голландия академиясын күрделі жөндеуден өткізді, кішкентай ағаш ғимаратты сәнді тас ғимаратпен алмастырды; Ван Кампен театры. Вондел жаңа салынған театрдың ашылуына пьеса жазуды сұрады ма, әлде ол пьесаны өз бастамасымен жазды ма, белгісіз. Алайда, Вонделдің «Гижсбрехт ван Эмстель» пьесасын тез жазғаны анық, сондықтан 1637 жылы, жөндеу жұмыстары басталғаннан кейін алты ай өткен соң, пьеса «Штадсшувбургтің» ашылуында орындалуға дайын болды. «Гижсбрехт ван Эмстель» тақырыбы Амстердам тарихынан алынған және Голландия графы Флорис V-нің өлтірілуіне қатысты. Вондел Амстелдің Гийсбрехт IV тарихи тұлғасын қамтитын тарихқа тап болды, ол кісі өлтіруге қатысы бар деп есептеледі және оның қатысы үшін кек алу үшін Амстердамдағы қамалы қоршауға алынды. Вондел пьесаны Вергилийдің «Энеидасынан» үлгі алды, онда Трояның қоршауы мен қаланың кейіннен тоналуы қазіргі Амстердамға параллель ретінде қолданылды. Пьеса Вонделдің католик бейнелерін қамтығандықтан көптеген дау-дамайларға себеп болды, бірақ өте драматикалық пьеса ақырында оның ең жоғары жетістіктерінің біріне айналды және оның ғасырлар бойы трагедияшы ретінде беделін нығайтты. Вондел «Гижсбрехт ван Эмстельді» өзінің досы Гроцийге арнады, ол жер аударылғандықтан спектакльді көрмеген болса да, бұл «жақсы безендірілген тарихты» «өлімсіз жұмыс» деп бағалады. «Гижсбрехт ван Эмстельдің» жарық көргеннен кейін Вондел біртіндеп пьеса жанрын эпостан маңыздырақ деп санай бастады, нәтижесінде ол көбірек пьесалар жаза бастады, сонымен қатар ежелгі Грекиядан пьесаларды аударуды бастады (бір жағынан оның ежелгі Грекия театрына деген қызығушылығының артуына байланысты). Гуманистік достары арқылы ол грек трагедияларымен танысты, ал ол аударған алғашқы трагедия Софоклдің «Электрасы» болды. Сол жылы, 1639 жылы, «Маегден» (Қыздар) пьесасы жарық көрді; Әйелі Сент-Урсуланың тарихының сахналық қойылымы. Бірақ одан да маңыздысы, 1640 жылы «Бауырлар» (Gebroeders) пьесасы жарық көрді, өйткені ол грек үлгісінде толығымен жазылған оның алғашқы трагедиясы болды, сонымен қатар ол ғалымдар мен жалпы жұртшылық арасында сәттілікке ие болды. Шамамен 1641 жылы Вонделдің өміріндегі маңызды оқиға – оның католицизмге өтуі болды. Вонделдің католицизмге өтуі кенеттен болған жоқ, өйткені Вондел «Гижсбрехт ван Эмстель» және «Майденс» сияқты пьесаларда католик бейнелерін қолдану арқылы католицизмге симпатия танытқан. Оның дінге өтуінің нақты уақыты белгісіз, бірақ көптеген ғалымдар бұл шамамен 1641 жылы болған деп келіседі (бірақ Брандт және Якоб ван Леннеп оны 1639-1640 жылдар аралығында болды деп санайды). Вондел католицизмге өтуінің себебін түсіндірмегендіктен, оның ниеттерін болжау қиын. Әрине, оның қызы Анна бұрыннан католик дініне өтіп кеткені және оның досы Гюго Гроций христиандар арасындағы татуласу және бірінші ғасырлардағы шіркеуге оралу туралы үндеу жасағандығы да әсер еткен. Смит Вельдт сөзіне сүйенсек, Вондел «діни билігі байланысты сенушілердің біртұтас қауымдастығы» идеясын, мысалы, оның өзінің меннонит қауымдастығындағы ішкі күрестерге қарағанда жоғары бағалаған. Оның дінге өтуі оның жаңа дінімен байланысты екі маңызды жұмыстың тууына әкелді. Біріншісі – 1646 жылғы «Мария Стюарт» трагедиясы, онда католик патшайым Мария қанға жанымды қаныққан Елизавета I-нің кінәсіз құрбаны ретінде бейнеленген. Оның бұрынғы көптеген пьесалары сияқты, бұл пьеса да саяси маңызы зор және көп дау тудырды. Біріншіден, ол католицизмді мақтауға наразы болған кальвинистерді ашуландырды, екіншіден, Испанияға қарсы соғыста бір кездегі одақтасы Елизавета I-ді көтерісші ретінде көрсетуге қарсы болған адамдарды ренжітті. Осы кезеңдегі оның католик сенімдерімен байланысты екінші жұмысы – 1645 жылы жарық көрген «Құрбандық сырлары» (Altaergeheimenissen) атты ұзақ эпикалық дидактикалық өлең, онда Вондел католик шіркеуінің құрбандықтарын жақтауды ұсынады. Вондел «Шіркеудің мәртебесі» (De heerlijkheid der kerke) еңбегінде де жаңа дінін қорғады, бірақ «Құрбандық сырлары» оның католик сенімімен ашық түрде айналысатын өте сирек жұмыстарының бірі болып табылады. Келесі ғасырларда «Құрбандық сырлары» Вонделдің ең әдемі және маңызды жұмыстарының бірі саналды.
After Maurice of Orange died in 1625, he was succeeded by his half brother Frederick Henry, who was eventually capable of reconciling the differences within the Dutch Republic. In 1630, the council of Amsterdam even granted the Remonstrants new freedom of worship, which was praised by Vondel in his Inwying van den Christen tempel t’Amsterdam (Consecration of the Christian Temple of Amsterdam). Around the same time Vondel was elected dean or “prince” of the Chamber of rhetoric Het Wit Lavendel of which he was a member since his youth. An important event that occurred a year later was the founding of the Athenaeum Illustre of Amsterdam in 1631, the predecessor of the University of Amsterdam, with Gerard Vossius and Caspar Barlaeus as the first professors; two of Vondel's close friends. Both would remain in contact with him, especially Vossius, whose library would provide Vondel with a wealth of knowledge which he would draw upon when writing his later tragedies. Later that year, Hugo Grotius, who, after his trial, received a prison sentence and famously escaped from Loevestein Castle, returned from exile in France in the hope of receiving rehabilitation. Vondel now finally met the scholar he admired so much and was able to have a conversation with him about the conception of a "Christian classical epic" in emulation of the classical poet Virgil and the Christian poet Torquato Tasso. The work in progress, called Constantinade, was to be based on the life of Constantine the Great, after whom Vondel also named his recently born son. Grotius apparently approved of the idea, since Grotius had sympathy for a general reconciliation between Christians, based on law and ecclesiastical history, such as the situation of the early church in the first few centuries AD; an idea that was in accordance with Vondel's own pleas for peace and toleration. Not soon after this meeting, in 1632, Vondel's son Constantine died. As a consequence Vondel wrote the poem Kinder lijck (meaning both Child like [sic] and Child's corpse – cf. the obsolete English word ‘lych’), to express his grief. This work eventually went on to become one of the most famous poems in the history of Dutch literature. Not long after the death of Constantine, Vondel's 8 year old daughter Saartje also died, in 1633 (about which he wrote a lament), and two years later another blow in his personal life occurred when his wife Mayken died in 1635. Meanwhile, at least five canto’s of his epic Constantinade were finished, but for some reason Vondel stopped writing his great work and gradually lost interest in finishing it; possibly for lack of creative energy as a result from the losses he had to endure. A few years later more uplifting events occurred, when in 1637 the architect Jacob van Campen led the drastic renovation of the First Dutch Academy (where the most important plays in the city were performed), to replace the small wooden building for a stately stone building; the Theatre of Van Campen. Whether Vondel was asked to write a play for the opening of the newly build theatre, or whether he wrote the play on his own initiative, is not clear. What is clear, however, is that Vondel wrote the play Gijsbrecht van Aemstel rather quickly, so that by 1637, only six months after the start of the renovation, the play was ready to be performed at the opening of the Stadsschouwburg. The subject of Gijsbrecht van Aemstel was taken from the history of Amsterdam and involved the murder of Floris V, Count of Holland. Vondel encountered a history that involved the historical figure of Gijsbrecht IV of Amstel, who allegedly played a role in the assassination, and whose castle in Amsterdam was besieged as a revenge for his involvement. Vondel modelled the play after Virgil’s Aeneid, where the siege of Troy and the subsequent sack of the city were used as parallels for contemporary Amsterdam. Although the play sparked a lot of controversy because of the Catholic imagery Vondel included, the highly dramatic play would eventually become one of his supreme achievements and would establish his reputation as a tragedian for centuries to come. Vondel dedicated Gijsbrecht van Aemstel to his friend Grotius, who, although he never saw a performance of it because of his exile, regarded this “beautifully embellished history” as “an immortal work”. In the period after the publication of Gijsbrecht van Aemstel, Vondel gradually began considering the genre of the play as more important than the epic, and as a result not only began writing more plays, but also started translating the plays from Ancient Greece (partly because of his growing fascination with the theatre of ancient Greece). Through his humanist friends he became acquainted with the Greek tragedies, and the first tragedy he translated was Electra by Sophocles. In the same year, in 1639, the play Maeghden (Maidens) was published; a dramatization of the history of Saint Ursula. More importantly, however, was the play Gebroeders (Brothers) in 1640, since it was the first of his tragedies to be written entirely after the Greek model, and moreover, it had success with both scholars and the general public. Somewhere around 1641 one of the most significant events in Vondel's life occurred, namely his conversion to Catholicism. His conversion to Catholicism didn't came entirely out of nowhere, since Vondel already showed sympathy for Catholicism by using Catholic imagery in plays such as Gijsbrecht van Aemstel and Maidens. Exactly when his conversion took place is not entirely clear, but most scholars agree that it must have been around 1641 (although Brandt and Jacob van Lennep date it between 1639 and 1640). Because Vondel never left a justification as to why he converted to Catholicism, it remains a guess what his motivations might have been. What certainly helped was the fact that his daughter Anna already converted to the Catholic faith and his friend Hugo Grotius earlier made pleas for a reconciliation between Christians and a return to the church of the first centuries AD. According to Smits Veldt, Vondel apparently favored the idea of "a united community of believers for whom ecclesiastical authority was binding" over the internal struggles in for instance his own Mennonite community, where only the Bible can be a source of faith. His conversion in any case resulted in two important works that were directly related to his new faith. The first of which was the tragedy of 1646 Maria Stuart (Mary Stuart), in which the Catholic queen Mary was portrayed as an innocent victim of the bloodthirsty Elizabeth I. As with many of his previous plays, also this play had a strong political dimension and was very controversial. Firstly, it angered the Calvinists, who were abhorred by the glorification of Catholicism, and secondly, it offended the people who did not wish to see their one time ally in the war against Spain, Elizabeth I, to be portrayed as a rebel. The second work of this period that dealt with his Catholic convictions is a long epic didactic poem called Altaergeheimenissen (Secrets of the Altar, 1645), in which Vondel provides a plea in favor of the Sacraments of the Catholic Church. Although Vondel also defended his new faith in De heerlijkheid der kerke (On the Church), Altaergeheimenissen is one of the few instances in his oeuvre where he deals explicitly with his Catholic faith. In the centuries that followed Altaergeheimenissen eventually went on to be regarded as one of Vondel's most beautiful and important works.
Лавр гүлшоғыры
Оның дінге өтуінің салдарынан Вондель П. С. Хуфт, Барлеус және Гюйгенс сияқты бірнеше достарынан белгілі бір дәрежеде суық қарым-қатынасқа түсті. Вонделдің дінге айналуы мәселесі ерекше қиындық тудырды, өйткені ол Голландия Республикасының ең ұлы тірі ақыны деп есептелді. Қайтадан жақындасу үшін Вондель бірнеше шығармаларын достарына арнады, мысалы, Вергилийдің үш маңызды туындысының – «Георгиктер», «Эклогтар» және «Энеида» – прозалық аудармаларын П. С. Хуфтқа арнады. Осы арада Вонделдің өміріне зор әсер еткен Сегіз жылдық соғыс Мюнстер шартымен аяқталды. Осы маңызды оқиғаны тойлау үшін ол Джованни Баттиста Гуаринидің «Il Pastor Fido» және Вергилийдің «Георгиктер» шығармаларынан шабыттанған, сонымен қатар Воссийдің жақында жарияланған «Поэтика институты» (Institutiones poeticae) еңбегінде жаңадан айтылған поэзия құрылымына қатысты теориялық ойлармен пастораль жазуға бел буды; осы туындысы – «Арыстан аулаушылар» (Leeuwendalers) пьесасы, оның жалғыз пасторалы болды. Вонделдің Воссийдің «Поэтика институты» еңбегін түсінуі, ежелгі поэзия туралы сол кездегі барлық білімді жинақтаған (бірақ бұл еңбек музыка мен драма композициясының принциптерін де қамтыды) болашақ трагедияларының драматургиялық дамуы үшін маңызды болды. Осы трагедиялардың біріншісі – «Соломон» – «Арыстан аулаушылармен» бір уақытта жазылып, 1648 жылы жарық көрді. Пьесада Вондел ежелгі грек драмасының принциптерін терең меңгергенін көрсетті, бұл Аристотельдің «Поэтика» еңбегіндегі теориялық ұғымдарды мұқият зерттеуінің нәтижесі болды. Бұл жағдайда оның бұрын Аристотельдің «қорқыныш пен қайырлылық» сезімін тудыру үшін әрекет ететін кейіпкердің толығымен жақсы немесе толығымен жаман болмауы керек деген талабын бұзғаны ерекше маңызды болды; бұл талап оның болашақ пьесалары үшін, әсіресе 1654 жылғы «Люцифер» трагедиясы үшін шешуші рөл атқарды. Осы кезеңде оның бірнеше жақын достары қайтыс болды: алдымен Грот 1645 жылы кеме апатынан көз жұмды, содан кейін 1647 жылы Хуфт дүние салды, одан кейін 1648 жылы Барлеус өзін-өзі өлтірді, ал 1649 жылы Воссий қайтыс болды. Вондел кейде поэзия жазуды жалғастырды, мысалы, досы Воссийдің өліміне арналған элегия жазды. Осы кезеңдегі поэзиясының ең жарқын туындылары екі жағдайлық өлең: біріншісі – Амстердамның Корольдік сарайының (сол кездегі жаңа қалалық әкімшілік) құрылысына арналған «Амстердам қалалық әкімшілігінің ашылуы» (Inwydinge van t stadhuis tAmsterdam) атты ұзақ одасы; бұл туынды «Амстердамға арналған ең әдемі ода» деп аталды. Екіншісі – «Баланың денесімен» (Kinder lijck) бірге, оның ең танымал өлеңдерінің бірі – 1657 жылғы «Ольденбарневельдтің таяғы» (Het stockske van Oldenbarneveldt) өлеңі (Ольденбарневельдтің таяғымен ағашқа баруға арналған таяқ туралы). Ван Ольденбарневельдтің өлімінен шамамен 40 жыл өткен соң, Вондел осы оқиға туралы ойланып жүргенін көрсетеді, бұл оқиғаның қаншалықты зор әсер еткенін көрсетеді. Оның кәсіби өміріндегі ең маңызды сәттердің бірі 1653 жылы болды, ол алпыс бес жасқа толғанда, жүздеген ақындар, суретшілер мен өнерді жақсы көретіндердің қатысуымен Санкт-Лукас фестивалінде лавр гүлшоғырымен тәжгірленді, оның поэзия өнеріндегі даусыз шеберлігін мойындау үшін. Вонделдің драматург ретінде жеткен жетістіктерінің шыңы бір жылдан кейін көптеген адамдар оның абсолютті шедеврі деп санайтын «Люцифер» (1654) пьесасының жарық көргенімен болды. «Люциферде» Вондел «поэтикалық қиялдың жеңісі» деп аталатын нәрсеге ғана емес, сонымен қатар өздерінің билігінің шыңында тұрған, бірақ қарама-қайшы мүдделерге ие кейіпкерлердің нәтижесінде туған драмалық әсерге де қол жеткізді, осылайша олардың қарым-қатынастары ең үлкен шиеленістерге әкелді. Осы себепті бұл туынды «Вонделдің барокколық туындысы» деп аталды, өйткені бароккоға тән үлкен қарама-қайшылықтар мен қақтығыстар осы туындының тақырыбы болып табылады. Пьесаның мәні – жақсылық пен жамандық арасындағы бастапқы қақтығыс, Құдайға қарсы көтеріліс және оның екі салдары – періштелердің құлдырауы және адамның құлдырауы. Пьеса жақсылық пен жамандық арасындағы шайқас туралы болғанымен, жұмыстың ең маңызды аспектілерінің бірі – оның кейіпкерлері, әсіресе Люцифер, әлдеқайда күрделі және толығымен жақсы немесе жамандыққа ұмтылмайды. 1654 жылдың ақпан айында билік күтпеген жерден «Люцифер» пьесасын репертуардан алып тастады; бұл жолы дау, әрине, «Паламед» сияқты саяси сипатта емес, немесе пьесаға католик бейнелері енгендіктен (Люцифердегі католик элементтері болған жоқ), бірақ «Құдайдың тереңдігінің жоғары мәселесін көрсетудің» қасиетсіздігінен туды.
One of the consequences of his conversion was that Vondel more or less alienated himself from several of his friends, such as P. C. Hooft, Barlaeus and Huygens. The matter of Vondel's conversion was considered to be especially inconvenient since he was generally regarded as the greatest living poet of the Dutch Republic. As a gesture of reconciliation Vondel dedicated several works to his friends, for example his prose translations of the three great works by Virgil, the Georgics, the Eclogues and the Aeneid, were dedicated to P. C. Hooft. Meanwhile, the Eighty Years' War, of which the events had such a big impact on Vondel's life, came to an end with the Treaty of Munster. To celebrate this important event he decided to write a pastoral inspired by Giovanni Battista Guarini’s work Il Pastor Fido and Virgil's Georgics, but also with the latest theoretical insights as formulated by Vossius in his recently published Institutiones poeticae (Institutes of Poetics) with regard to its structure; this work became Leeuwendalers (Lion Fallers), his only pastoral play. Vondel's understanding of Vossius's Institutiones poeticae, a compilation of everything that was known at the time about ancient poetics (but the work also covered principles regarding the composition of music and drama), was important for the dramatic development of his future tragedies. The first of these tragedies, Salomon, was written around the same time as Leeuwendalers and was published in 1648. In the play Vondel demonstrated his deepened knowledge of the principles of the Ancient Greek drama, largely because of his careful study of the notions that were theorized by Aristotle in his Poetics. Of particular importance in this light was his admission that he previously violated the Aristotelian requirement that if an action was to arouse "terror and empathy", the protagonist should be neither entirely good nor entirely bad; this demand was to be of seminal importance for his future plays, in particular for his tragedy Lucifer of 1654. Around this time several of his long time friends died; first Grotius who succumbed to a shipwreck in 1645, then Hooft who passed away in 1647, followed by the suicide of Barlaeus in 1648 and eventually the death of Vossius in 1649. Vondel continued to write occasional poetry, for instance the elegy on the death of his friend Vossius. The highlights of his poetry of this time are two occasional poems in particular, the first is his long ode to the construction of the Royal Palace of Amsterdam (at the time the new city hall) called Inwydinge van ’t stadhuis t’Amsterdam (Inauguration of the Amsterdam Town Hall); this work has been called "the most beautiful ode to Amsterdam ever written". The second noteworthy poem is, together with Kinder lijck, arguably his most famous poem, Het stockske van Oldenbarneveldt (The Cane of Oldenbarnevelt, referring to the cane with which Oldenbarnevelt was said to have walked to the scaffold) of 1657. Almost 40 years after the execution of Van Oldenbarnevelt, Vondel apparently was still preoccupied with what happened; which shows how great the impact of the event must have been. One of the most glorious moments in his professional life occurred in 1653, when, aged sixty five, he was crowned with a laurel wreath at the festival of St. Lucas by some hundred poets, painters and lovers of art, to honor him in recognition of his uncontested mastery of the art of poetry. The apotheosis of what Vondel achieved as a playwright occurred one year later with the publication of what many would call his absolute masterpiece, Lucifer (1654). In Lucifer Vondel not only achieves what has been called "a triumph of the poetic imagination", but also a dramatic effect that is the result of characters who are at the height of their powers, but have conflicting aspirations, so that their relationships are leading to the greatest tensions. For this reason this work has been called "Vondel's Baroque piece par excellence", since the greatest contrasts and conflicts typical for the Baroque are the subject matter of the work. The play, which is in essence the primordial conflict between good and evil, is about the rebellion against God and the two consequences it had, namely the Fall of the Angels and the Fall of Man. Although the play is about the battle between good and evil, one of the most acclaimed aspects of the work is the fact that its characters, especially Lucifer, are much more complex and do not act either entirely good or evil. In February 1654, the authorities unexpectedly removed the performance of Lucifer from the repertoire; this time the controversy was apparently not of a political nature, as with Palamedes, or because the play included Catholic imagery (the Catholic elements in Lucifer were absent), but simply because of the sacrilegious aspect of “showing the high matter of the depths of God”.
Кейінгі жылдар және өлім
Люцифер романының аяқталуымен Вондел өнердегі шеберлігінің биігіне жетті. Осы орайда жеке өмірінде әкесі бастаған жібек саудасы 1652 жылы ұлы Жост кішіге жүктелді. Сол жылы Бірінші ағылшын-голландия соғысы (1652–54) басталды, Амстердамда зор қайыршылық туды. Соның салдарынан Жост кіші банкротқа ұшырады, ал оның әкесі қарыздарын өтеуге мәжбүр болды. Содан кейін Вонделге қалалық ломбард банкінде есепші болып жұмыс берілді, ол 80 жасқа дейін орташадан жоғары табыс әкелді және зейнеткерлікке шыққанда жалақысы сақталды. Осы арада қарыздарының нәтижесінде Вонделдің ұлы Жост 1659 жылы Шығыс Үндістанға кетіп, сапар жолында қайтыс болды; әйелі Мейкеннің өлімімен бірге бұл оның ең ауыр жеке трагедиясы болды. 1660 жылдардың басында Вондел жазған пьесалардың барлығы, олардың көптегені әке мен бала арақатынасын терең зерттейді, шын мәнінде ұлының жоғалтуына байланысты қайғы туралы. Жост кіші қайтыс болған жылы ол «Ефта» (Jephthah) пьесасын жариялады, онда оның Воссиус еңбектерінде кездескен Аристотель трагедиясының қағидаларын одан әрі зерттеді. Шотланд гуманисі Джордж Бьюкененнің шығармасына негізделген бұл пьеса, әсіресе Аристотель трагедиясына одан да сәйкес келеді; тіпті оны «үлгілі трагедия» етіп жасауға дейін барды. Бұл, мысалы, пьесаның басты кейіпкері Ефтада көрінеді, ол толығымен жақсы да, толығымен жаман да емес. Көптеген адамдар үшін Иефта – Вонделдің драмалық шығармаларының ең жарқын тұстарының бірі. Ефтадан кейін жазған үш трагедиясының барлығы әке-бала қатынастарымен байланысты болғанымен, «Дәуіт патшаның жер аударылуы», «Дәуіт патшаның қайта орналасуы» және «Самсон» (барлығы 1660 жылы жарық көрген) пьесаларының негізгі тақырыбы – мемлекеттік өзгеріс (staetveranderinghe), бұл тақырып оның «Ефтасында» бақыттан қайғыға айналған жағдайларда көрінеді. Үш жылдан кейін Вондел библейлік тақырыптарға негізделген пьесаларын тоқтатты және екі пьеса жазды, олардың екеуі де кінә, әділдік және жаза тақырыбына арналған, олар көне әңгімелерге негізделген; бірінші пьеса, «Батавиялық бауырлар», Тацит айтқандай, батавиялықтардың Римге қарсы көтерілісінен эпизодты пайдаланды, ал екіншісі, «Фаэтон», Аполлон ұлы туралы мифологиялық оқиғаны пайдаланды. Бір жыл бұрын, 1662 жылы, Вондел «Иоанн Крестительдің өмірі» туралы «Голландияның ең ұлы эпосы» деп аталған «Иоанн де Боетгезант» шығармасын жариялады. Вонделдің «Константинадпен» эпос жазуға жасаған бұрынғы әрекеті белгісіз себептермен тоқтатылса, «Иоанн де Боетгезант» Голландия Республикасының алғашқы табысты библиялық эпосы болды. Вонделдің үлгісі дидактикалық бағытымен Виргилий-Тассон үлгісінен өзгеше болды, бірақ Тассодан бері жақсылық пен жамандықтың екілігі туралы эпостың тән мотивін сақтап қалды. «Иоанн де Боетгезант» 18 ғасырда батырлық өлеңдердің үлгісіне айналды. «Иоанн де Боетгезантта» жақсылық пен жамандыққа қарсы мотивтері оның соңғы үш пьесасында – 1664 жылғы «Адам жер аударылуы» және 1667 жылы жарық көрген «Зунгчин мен Ноах» пьесаларында да маңызды орын алды. Әсіресе «Адам жер аударылуы» мен «Ноахтың» жарық көруі Люцифермен Вондел ниеттенген трилогияны аяқтау үшін маңызды. Сонымен қатар, «Адам жер аударылуы» мен «Ноах» Вонделдің қиялындағы ең «ерекше және тамаша көріністердің» бірі болып саналады. Соңғы үш пьесасында Вондел жақсылық пен жамандықтың екілігін мемлекеттік өзгеріс тақырыбымен үйлестіруге тырысты, осылайша оның алдыңғы екі онжылдықтағы барлық шығармаларының синтезіне қол жеткізді. 80 жасқа толғанда «Ноахты» жариялағаннан кейін Вондел ұзақ өлеңдер жазбайды. Ол қартайғандықтан, қызы Анна әкесіне күтім жасау үшін оның үйіне көшіп келді. 1664 жылы Амстердамда оба індеті (24000 адамның өмірін қиды; халықтың 10%) басталуынан кейін, оның немересі Адриан 1664 жылы, көп ұзамай оның немересі Мария да қайтыс болды. Вондел отбасы салыстырмалы түрде жақсы өмір сүргенімен, Жост кішінің жесірлерінен бірінен алған мұрасының арқасында, отбасына қайтадан апат келді, Вонделдің жалғыз немересі Юст пен оның әйелі оның үйіне көшіп келді. Осы аралықта Үшінші ағылшын-голландия соғысы және 1672 жылғы «Қиын жыл» басталды. Бұл оқиғалар Вондел үшін ерекше ауыр болды, өйткені оның төзімділік саясатын қорғағаны үшін Йохан де Виттті ашулы топ өлтірді. Бұл трагедия туралы Вондел қысқа өлең жазды. Өмірінің соңында Вонделге кейде достары келіп тұратын, мысалы оның алғашқы өмірбаяны Жерар Брандт және суретші Филип Конник, ол Вонделдің бірнеше суреттерін жасады. 5 ақпан 1679 жылы Вондел 91 жасында қайтыс болды.
With the completion of Lucifer, Vondel was at the peak of his artistic powers. Meanwhile, in his private life the business of selling silk that was started by his father, was handed over to his son Joost jr. in 1652. In the same year the First Anglo Dutch War (1652–54) broke out and caused great poverty in Amsterdam; as a result Joost jr. went bankrupt and his father had to take over his debts. Vondel then was given a job as bookkeeper at the municipal pawnbroking bank, which provided him with an above average income, until he turned 80 and was dismissed with the retention of his salary. In the meantime as a result of his debts Vondel's son Joost went to the East Indies in 1659 and died on the outward journey; along with the death of his wife Mayken, this was certainly his biggest personal tragedy. It has been said that all the plays Vondel wrote in the early 1660s many of which are in depth explorations of the father son relationship are really about sorrow over the loss of his son. In the same year Joost jr. died, he published his play Jephta (Jephthah) in which he explored the principles of the Aristotelian tragedy that he encountered in Vossius’ work even further. The play, based on a work by the Scottish humanist George Buchanan, is especially notable for conforming even more to the Aristotelian tragedy; he even went so far as to make of it "a model tragedy". This is for instance visible in the protagonist of the piece, Jephta, who is neither completely good, nor completely bad. For many Jephta is considered to be one of the highlights of Vondel's dramatic work. Even though the three tragedies he wrote after Jephta all deal with father son relationships, the central subject of Koning David in ballingschap (King David Exiled), Koning David herstelt (King David Restored) and Samson (all published in 1660) is really that of a change of state (staetveranderinghe), a subject that is already present in his Jephta with its reversal of fortune from happiness to sadness. Three years later Vondel interrupted his plays based on biblical themes and wrote two plays both dealing with the themes of guilt, justice and punishment that were based on secular stories; the first play, Batavische gebroeders, used an episode from the revolt of the Batavians against Rome as told by Tacitus, and the second, Faëton, used the mythological story about the son of Apollo from the Metamorphoses. A year earlier, in 1662, Vondel produced what has been called “the greatest Dutch epic”, Joannes de Boetgezant, about the life of John the Baptist. Whereas Vondel's previous attempt, with Constantinade, at writing an epic was abandoned for unknown reasons, Joannes de Boetgezant became the first successful biblical epic of the Dutch Republic. Vondel's model departed from the Virgilian Tassonian model with regard to its didactic bias, but retained the characteristic motif of the epic since Tasso of the duality between good and evil. Joannes de Boetgezant would become a model for heroic poems in the 18th century. The motif of good versus evil that pervaded Joannes de Boetgezant became a central theme in his final three plays Adam in ballingschap (Adam Exiled) of 1664, and Zungchin and Noach, both published in 1667. Especially the publication of Adam in ballingschap and Noach are significant for the completion of the trilogy that Vondel intended with Lucifer. At the same time, Adam in ballingschap and Noach are also considered to be two of the most "characteristic and admirable highlights of Vondel's imagination." With his last three plays, Vondel tried to harmonize the duality of good and evil with that of the change of state theme, to achieve a synthesis of all of his work from the previous two decades. From the publication of Noach onwards, which was completed when he was 80 years old, Vondel no longer wrote long poems. Because of his old age, his daughter Anna had moved in with her father to take care of him. As a result of an outbreak of the plague in Amsterdam in 1664 (which cost the lives of 24000 people; 10% of the population), his grandson Adriaan died in 1664 and not much later also his granddaughter Maria. Although Vondel's family lived relatively prosperous, partly because of an inheritance they received from one of the widows of Joost jr., disaster struck the family once more when also Vondel's grandson Willem died in 1670 and not much later his daughter Anna in 1675. As a result, Vondel's only remaining grandchild Justus and his wife moved in with him. In the meantime the Third Anglo Dutch War broke out, along with the Rampjaar in 1672; events that were particularly devastating for Vondel, because Johan de Witt, who was greatly admired by him for defending the policy of toleration, was murdered by an angry mob. About this tragedy Vondel wrote a short poem. At the end of his life Vondel was occasionally visited by friends, such as his first biographer Gerard Brandt and the painter Philips Koninck, who made several drawings and paintings of Vondel. On the 5th of February 1679 Vondel died at the age of 91.
Шығармалары
Өмірінде Вондель әр түрлі жанрлар мен формалардағы көптеген әдеби туындылар жазды. Ол отыз үш пьеса, жүздеген өлең – жаттық өлеңдер, сатиралар, одалар, сонеттер мен дидактикалық өлеңдер, сондай-ақ эпос және классикалық және заманауи әдебиеттің көптеген аудармаларын жасады. Көптеген адамдар оның шығармаларын, әсіресе тіл мен өлең өнерін пайдаланудағы шеберлігі үшін ерекше деп санайды. Оның туындыларында, әсіресе драмалық шығармаларында Вондель көбінесе жеңіл мінезді болмайды; оның шығармалары әдетте адамзат тарихының маңызды мәселелеріне, мысалы, мемлекет пен заңның қалай жұмыс істейтініне, жақсылық пен жамандықтың мәніне, кінә мен жазаға қатысты мәселелерге, сондай-ақ адамзат пен Құдайдың арақатынасына арналған. Осы тұрғыдан алғанда, адамзаттың нақтылыққа жетіспеуі және ерік бостандығы Вондельдің драмалық туындыларындағы екі маңызды мотив екенін айтуға болады. Бұл оның драмалық туындыларына қатысты болса, поэзиясына да қатысты: Вондель көбінесе нәрселердің жалпы мәні туралы жазады, тіпті ол нақты жағдайлар үшін жазса да, әдетте мәселені шындық пен құндылықтардың жоғары деңгейіне көтереді; оның жеке сезімдері мен көңіл күйі бұл жағынан оның басты назарында болмайды. Мысалы, Вонделдің драма жазудағы басты мақсаты көңіл көтеру емес, біліктілікті арттыру болып табылады, өйткені театр оған көрерменді рухани жағынан көтеруге мүмкіндік беретін құрал болды; оның мақсаты білім беру еді. Туындыларындағы абстракцияға қарамастан, Вондель терең тартылған жазушы болды, және оның замандастарының әлеміндегі барлық нәрсе оның шығармаларында әлдебір жолмен көрінеді делінген. Ол өзінің әдеби туындылары арқылы өз заманының маңызды пікірталастарына қатысты, мысалы, ремонстранттар мен контрремонстранттар арасындағы теологиялық-саяси күрес, Йохан ван Олденбарневельт ісі, төзімділік саясаты немесе регенттер мен штатгалдерлерге арналған жаттық өлеңдер. Вондель өз туындылары үшін көбінесе классикалық кезеңнің ақындары мен драматургтерін пайдаланды; В. А. П. Смит бойынша, оның ең маңызды әдеби ықпалы Дю Бартас, Сенека, Вергилий, Гроций, Воссиус, Софокл, Еврипид және Тассо болды. Шындығында, Вонделге Ежелгі Грекия драматургтарының үлкен әсері болды, бірақ ол сонымен бірге олардың эмуляция (еліктеу) тұжырымын қолданып, олардың туындыларын ғана емес, сонымен қатар оларды жақсартуға тырысты. Классикалық әдебиетке деген қарызын өтеуден басқа, оның туындылары христиан философиясы мен Эразмның еңбектерінде кездесетін гуманизмде терең тамырланған; әсіресе діни төзімділікке ұмтылыспен.
In his lifetime, Vondel produced a considerable amount of literary works in a great variety of different genre's and different forms. He wrote thirty three plays, hundreds of poems consisting of occasional poetry, satires, odes, sonnets and didactic poems an epic and numerous translations of Classical and contemporary literature. His work is considered by many to be remarkable for its virtuosity, especially with regard to his use of language and verse. In his work, especially in his dramatic output, Vondel is rarely lighthearted; his work is generally concerned with the great questions of human history, for example how state and law function, the essence of good and evil, matters relating to guilt and punishment, and especially how mankind relates to God. In that light it can be said, that mankind's lack of certainty and freedom of the will are two important motifs in Vondel's dramatic work. What applies to his dramatic work, can also be said about his poetry: Vondel writes mostly about the general essences of things, even when he writes for specific occasions, Vondel generally tends to transcend the matter to a more abstracted level of truths and values; his own feelings and sentiments are in that respect not his primary concern. Vondel's main objective in writing dramas for instance, is not so much entertainment, but the increasing of competence, as the theatre was for him especially a means that could be used to elevate the spectator; it had the function of conveying knowledge. Regardless of the abstraction in his work, Vondel was also a deeply engaged writer, it has been said that “everything that was to be seen in the world of his time, lives in his work, in some way or another”. It is with his literary work that Vondel took part in the great debates of his time, for instance the theological political struggle between the Remonstrants and Contra Remonstrants, the trial of Johan van Oldenbarnevelt, the politics of toleration or the occasional poetry for regents and stadtholders. The sources Vondel drew upon for his works were generally the poets and playwrights from the classical period; according to W. A. P. Smit his most important literary influences were Du Bartas, Seneca, Virgil, Grotius, Vossius, Sophocles, Euripides and Tasso. Indeed, Vondel was highly influenced by the playwrights of Ancient Greece, but at the same time he tried to use their own concept of emulation (aemulatio) to not only imitate their work, but also improve on it. Besides his indebtedness to classical literature, his work is at the same time deeply rooted in Christian philosophy and the humanism as encountered in the works of Erasmus; especially with an adherence to a form of religious toleration.
Пьесалары
Вондель өмірінде отыз үш пьеса жазса да, оның сегіз пьесасы негізінен классикалық туындылардың аудармасы болды. Оның пьесаларының басым бөлігі трагедиялар, тек Лиувендалер пасторлық туынды, ал "Het Pascha" – трагикомедия. Вонделдің драматург ретінде қалыптасуы көбінесе ежелгі грек театры және әсіресе Сенека мен Аристотельдің поэтикасы туралы оқығандары мен аударғандарымен байланысты болды. Әдебиет тарихшысы В. А. П. Смит пікірінше, Вонделдің туындыларында төрт маңызды өзгеріс болған, осы арқылы оның драмалық шығармашылығын бес кезеңге бөлуге болады. Бірінші кезең 1610 мен 1620 жылдар аралығын қамтиды; 1612 жылы Вондел өзінің алғашқы пьесасы "Het Pascha" мен сегіз жылдан кейін, 1620 жылы "Иерусалимды жойды" жазды. Бұл кезеңнің ерекшелігі – жоғары символдық стиль, оның ішінде "Иерусалимды жойды" Сенеканың еңбектеріне зор қарызды. Екінші кезең 1620 жылдан 1640 жылға дейінгі кезеңді қамтиды және оны Вонделдің П. К. Хуфт, Лоуренс Риэль және Мюдеркернгтің басқа мүшелерімен, сондай-ақ Вергилий, Сенека және Тассоның туындыларымен танысуымен қарастыру керек. Осы кезеңде "Амстельдамдық Гекуба" (1626) пьесасы жазылды, бірақ одан да маңыздысы – 1625 жылғы "Паламед" драмалық туындысы, онда Вондел Иоган ван Олденбарневельдтің өлім жазасына кесілуінің аллегориясы ретінде грек батырының мифологиясын пайдаланды, сонымен бірге сол кездегі Голландия Республикасында басым болған діни-саяси пікірталасқа қатысты. Бұл кезеңнің тағы бір маңызды туындысы – ортағасырлық Голландияда орын алған "Гисбрехт ван Эмстель" трагедиясы, ол Амстердамды қоршау мен одан кейінгі тонау туралы айтады. Ван Кампеннің жаңа театрының ашылуына арналған бұл пьеса, мүмкін, оның ең танымал және жиі қойылатын пьесасы. Бұл кезеңнің соңғы пьесасы – "Маэгден" ("Қыздар") – әйгілі Сент-Урсула туралы аңыз, онда Вондел ежелгі грек драмасына жаңа ұқсастық танытты. Үшінші кезең 1640 жылдан 1648 жылға дейін, "Ағалар" пьесасымен басталады. Бұл пьесада Құдайдың бұйрығымен Саулдың жеті ұрпағын өлтіруге мәжбүр болған Дәуіт патшаның моральдық күресі туралы айтылады. В. А. П. Смит пікірінше, Вонделдің Софоклдің "Электра" туындысын аударғаны осы кезеңнің басталуына ықпал етті, себебі Софокл басты кейіпкердегі күрес ішкі жанға қандай әсер ететініне баса назар аударды. Сол жылы Вондел Жүсіп туралы екі пьеса жазды: "Жүсіп Дотанда" және "Жүсіп Египетте", олар оның бұрынғы аудармалық еңбегімен – Юго Гроцийдің "Софомпанеас" туындысымен аяқталған трилогияны толықтырды. Бұл пьесалар, "Гисбрехт ван Эмстель" туындысымен бірге, өте танымал болды және Амстердам театрында оның табысының шыңы болды. Бір жылдан кейін, 1641 жылы, Вондел "Питер мен Пауэл" пьесасын жариялады, бұл қасиетті Петр мен қасиетті Пауылдың шейіттігі туралы римдік католик драмасы; оның бұрынғы пьесаларына қарағанда әлдеқайда аз танымал болған туынды. 1646 жылы Вондел католицизмнің ықпалымен екінші пьесасын шығарды – "Мария Стюарт", бұл жолы шотланд королевасы Мария Стюарттың өлім жазасына кесілуі туралы. Бұл кезеңді белгілеген соңғы пьеса – Вонделдің жалғыз пасторлық пьесасы "Лиувендалер" ("Арыстан аулаушылар"), Сегіз жылдық соғыстың аяқталуына арналған мерекелік туынды, онда Солтүстік пен Оңтүстік шаруалары мен аңшылар ұзақ жылдарға созылған қақтығысты ақыры аяқтады. Вонделдің драмалық шығармашылығының төртінші кезеңінің басталуы Герард Воссиус пен әсіресе Аристотельдің поэтикасының Воссиус аудармаларының Вонделге тигізген әсерімен белгіленеді. Бұл кезең 1648 жылы "Соломон" туындысымен басталады; бұл патша Сүлейменнің құлдырауы туралы өте танымал трагедия. Бұл кезең Вонделдің ең керемет туындыларын шығарды, әсіресе көптеген адамдар оның шедевры деп санайтын "Люцифер" туындысын, ол Люцифердің Құдайға қарсы көтерілісі мен одан кейінгі періштелердің құлдырауы мен Адамның құлдырауы туралы айтады. Бірақ сондай-ақ "Иефта", Иефтаның қызын Құдайға құрбан етуі туралы пьеса, Вонделдің ең жақсы туындыларының бірі және "драмалық өнерінің шыңы" деп саналады. Сол кезеңде Вондел тағы бір пьеса жазды – "Салмоней", ол Зевс ретінде табынуды қалайтын Элияның зұлым патшасы туралы. Бесінші кезең, В. А. П. Смит түсіндіргендей, Вонделдің драмалық шығармашылығының дамуының соңғы кезеңі болып табылады. Смит пікірінше, ол 1660 жылы басталады, және тағы бір рет Софоклдің еңбегінің аудармасымен; бұл жолы "Эдип Рекс". Бұл кезең тоғыз пьесамен Вонделдің мансабындағы ең өнімді кезеңді қамтиды және Вонделдің басты кейіпкердегі күй өзгерісі (staetveranderinghe) туралы Софоклдің көзқарасын орталыққа қоюымен ерекшеленеді. Оның осы кезеңдегі алғашқы екі пьесасы – "Шайқастағы Давид патша" және "Қайта келген Давид патша" – Давид патшаның ұлы Абсаломмен қақтығысы туралы айтады; екі пьеса да осы кезеңнің ең жарқын туындылары саналады. 1661 жылы "Самсон" пьесасы жарияланды, ол Самсонның қорлауы мен кек алуы туралы. Ал бір жылдан кейін "Адония" пьесасы жарық көрді, ол Адонияның өзінен кіші әкесі Соломоннан құтылуға жасаған әрекеті туралы айтады. "Батавиялық ағалар" пьесасы өзінің діни емес тақырыбымен ерекшеленеді: Гай Юлий Цивилистің және оның әйелінің Рим империясына қарсы көтерілісі. Сол жылы, 1663 жылы, Вондел "Фаэтон" трагедиясын жазды, ол күн құдайы Гелиостың ұлының мақтан тұтуы туралы. Вондел 1664 жылы жазған "Шайқастағы Адам" трагедиясы, Адам мен Еваның құлдырауы туралы айтады, бүгінде Вонделдің туындыларының ең жарқын туындыларының бірі саналады. Үш жылдан кейін, 1667 жылы, Вондел өзінің соңғы екі пьесасын жариялады. Біріншісі – "Чжунчжин" (Чонгчжэнь), 1644 жылы Мин әулетінің аяқталуы туралы, Чонгчжэнь императоры өз өмірін өз қолымен аяқтаған кезде. Вонделдің атымен шыққан "Ной" трагедиясы, ол "Люцифер" және "Шайқастағы Адам" трилогиясын аяқтады, сонымен қатар оның бұрынғы туындыларының синтезі болып табылады; В. А. П. Смит оны "Вонделдің соңғы трагедиясы ғана емес, сонымен қатар ең таң қалдыратын туындысы" деп атады.
Although Vondel produced thirty three plays in his life, eight of his plays were translations of mainly classical works. Almost all of his plays are tragedies, with the exception of Leeuwendalers, which is a pastoral work and Het Pascha, which is a tragicomedy. Vondel's development as a playwright was largely subject to his reading and translations of works on Ancient Greek theatre and the poetics of Seneca and Aristotle in particular. According to the literary historian W. A. P. Smit, four turning points in the oeuvre of Vondel can be made, which makes it possible to divide his dramatic output in five periods. The first period covers the years between 1610 and 1620; when in 1612 Vondel wrote his first play Het Pascha, and eight years later, in 1620, Hierusalem verwoest. This period is characterized by a highly symbolic style of which especially Hierusalem verwoest is very much indebted to Seneca's work. The second period covers the years after 1620 until 1640 and has to be seen against the backdrop of Vondel's acquaintance with P. C. Hooft, Laurens Reael and other members of the Muiderkring on the one hand, and his acquaintance with the works of Virgil, Seneca and Tasso on the other. This period produced the play Amsteldamsche Hecuba (1626), but more significant is his highly dramatic work Palamedes from 1625, in which Vondel used the mythology of the eponymous Greek hero to function as an allegory for the execution of Johan van Oldenbarnevelt, whilst at the same time taking side in the religious political debate that dominated the Dutch Republic at the time. The second great work of this period is his tragedy set in medieval Holland Gijsbrecht van Aemstel, about the siege and the subsequent sack of Amsterdam. This play, written for the opening of the new Theatre of Van Campen, is probably his most famous and frequently performed play. The last play of this period is the work Maeghden (Maidens), about the legend of Saint Ursula, in which Vondel showed a new affinity with the Ancient Greek drama. The third period, from 1640 until 1648, starts with the play Gebroeders (Brothers) about the moral struggle of King David, who is forced by the command of God to execute seven descendants of Saul. Vondel's translation of Sophocles' Elektra was according to W. A. P. Smit a vital impulse for the start of this period, because of the Sophoclean emphasis of the emotional effect that the struggles in the protagonist could have on the inner self. In the same year Vondel wrote two plays about Joseph, Joseph in Dothan and Joseph in Egypten, that completed a trilogy with his earlier translated work by Hugo Grotius Sophompaneas. These plays, along with Gijsbrecht van Aemstel proved to be highly popular and were the peak of his success at the theatre of Amsterdam. A year later, in 1641, Vondel published his play Peter en Pauwels, a Roman Catholic drama about the martyrdom of Saint Peter and Saint Paul; a play that was far less popular than his previous ones. In 1646, Vondel produced a second play influenced by Catholicism, Maria Stuart, this time about the execution of the Scottish queen Mary Stuart. The last play that marked this period is Vondel's only pastoral play Leeuwendalers (Lion Fallers), a celebration piece for the end of the Eighty Years’ War, in which peasants and hunters from North and South finally end their longstanding conflict. The beginning of the fourth period of Vondel's dramatic work is marked by the influence that Gerardus Vossius and especially Vossius’ translations of the poetics of Aristotle had on Vondel. The period starts in 1648 with the work Salomon; a highly popular tragedy about the downfall of King Salomon. This period produced some of the greatest works Vondel has written, especially the publication of what many would call his masterpiece Lucifer, which deals with the rebellion of Lucifer against God and the subsequent Fall of the Angels and the Fall of Man. But also Jephta, a play about the sacrifice of Jephthah's daughter to God, is regarded as one of Vondel's finest works and “a pinnacle of his dramatic art”. Another play that Vondel produced in this period is Salmoneus about the wicked King of Eleia who wants to be worshipped as Zeus. The fifth period W. A. P. Smit discerns, is the last period in the development of Vondel's dramatic work. According to Smit it begins in 1660, and once again with a translation of a work by Sophocles; this time Oedipus Rex. This period covers, with nine plays by far the most productive period in Vondel's career, and is dominated by Vondel's choice of centralizing the insight of Sophocles of a change of state (staetveranderinghe) in the protagonist. His first two plays of this period are Koning David in ballingschap (King David Exiled) and Koning David herstelt (King David Restored) and deal with King David’s conflict with his son Absalom; both plays are regarded as two of the highlights of this period. In 1661 the play Samson was published, about Samson’s humiliation and revenge. And one year later the play Adonias which tells the story of Adonijah and is attempt to get rid of his younger brother Salomon. The play Batavische gebroeders (Batavian Brothers) is an exception with regard to its secular subject: the revolt of Gaius Julius Civilis and his brother against the Roman Empire. In the same year, 1663, Vondel wrote the tragedy Faëton about the hubris of the son of the sun god Helios. The tragedy Adam in ballingschap (Adam in exile) that Vondel wrote in 1664, which tells the story of the fall of Adam and Eve, is today considered as one of the absolute highlights of Vondel's oeuvre. Three years later, in 1667, Vondel published his last two plays. The first Zunghchin (Chongzhen), deals with the end of the Ming dynasty in 1644, when the Chongzhen Emperor took his own life. Vondel's acclaimed swan song is the tragedy Noach, which not only completed the trilogy he intended to make with Lucifer and Adam in ballingschap, but can also be seen as a synthesis of everything he made before; W. A. P. Smit refers to it as "not only Vondel's last tragedy, but also his most surprising one".
Өлеңдер
Драматург ретінде Вондель негізінен бір жанрда жұмыс істеді: трагедия. Алайда, ақын ретінде ол дерлік барлық поэзиялық жанрды қамтыды: одалар, элегиялар, сатиралар, жағдайына қарай жазылған өлеңдер, поэзиялар, қайтыс болғандарға арналған өлеңдер, гимндер және сонеттер. Вондельдің ақындық еңбегін 15 ғасырда Оңтүстік Нидерландыда пайда болған, бірақ Солтүстік провинцияларға тараған әдеби қоғамдар – Риторика палатасының дәстүрінде қарастыру керек. 1606 жылдан бастап, мүмкін одан да ертерек, Вондель «Ақ лаван» (’t Wit Lavendel) қоғамының мүшесі болды. Оның көптеген өлеңдері нақты жағдайларға арналған, сондықтан жағдайына қарай жазылған өлеңдер санатына жатады. Бірақ сонымен бірге, жағдайына қарай жазылған өлеңдер кейде гимндер, ал кейде жерлеу өлеңдері ретінде жазылған; демек, жанрлық тұрғыдан бір-бірімен байланысты. Вондельдің пьесаларына тән ерекшеліктерді белгілі бір дәрежеде оның поэзиясына да қолдануға болады. Көптеген пьесалары сияқты, Вондель өзінің өлеңдерін саяси, діни және мәдени мәселелерге қатысты пікір білдіру үшін пайдаланды. Пьесаларындағыдай, Вондель поэзиясының оқырманын рухани жағынан көтеруді және сонымен бірге абстрактілі ақиқаттар мен құндылықтар деңгейінде белгілі бір көзқарас (көбінесе моральдық және дидактикалық сипатта) таратуды мақсат етеді. Вондель өзінің өлеңдері үшін классикалық әдебиеттен үлгі алды. Бірақ оның пьесалары ежелгі грек драматургтары мен Аристотельдің поэтикасына негізделген болса, оның поэзиясы Виргилий, Овидий және әсіресе Горацийге (яғни оның поэзиясына, сондай-ақ оның теориялық еңбегіне – Ars Poetica) көбірек қарыздар. Латын әдебиетінің ықпалынан басқа, француз ақыны Гийом де Саллюст Дю Бартас шығармалары да маңызды рөл атқарды. Вондельдің поэзиялық шығармашылығының танымал және даулы аспектісі – оның сатиралары («hekeldichten»). Вондель жазған сатиралардың көпшілігі оның өмірінің алғашқы кезеңінде, 1654 жылға дейін жазылған. Ал өмірінің кейінгі кезеңінде ол саяси күрес туралы пікір білдіруге қызығушылық танытпаған сияқты, діни мәселелер мен драмалық жұмысына көбірек ден қойды. Вондельдің сатираларының ең жарқын мысалдары – 1630 жылы жарық көрген екі үлкен өлең. Олардың біріншісі – «Роскам» (Құрақ), ол регенттердің өзімшілдігі мен ашкөздігін айыптайды, ал екіншісі – «Харпун», онда Вондель уағыздаушылардың төзімсіздігіне шабуыл жасайды. Оның сатиралық өлеңдерінің қатыгездігі сол кездегі көптеген пьесалары сияқты өте даулы болды, сондықтан оның сатиралары отыз жылдан кейін де жарияланбады. 1625-1632 жылдары Вондель өзінің сатираларының көпшілігін – барлығы 32 шақтысын жазды, олардың дыбысы мен тақырыбы әртүрлі болды. Жохан ван Олденбарневельттің өлімі Вондель үшін маңызды тақырып болды, бұл «Геуз кештесі» (Бейгелердің кештесі) сатирасында көрінеді, ол Ван Олденбарневельттің судьяларына қарсы бағытталған. Сатираларымен Вондель өз заманының саяси пікірталастарына қатысып, өзі «Роскамда» жазғандай, жүрегінде әділетсіздік деп санаған нәрсеге үнсіз қала алмады. Сатирадан басқа, Вондельдің одалары оның поэзиясының тағы бір маңызды аспектісі болып табылады. Оның одалары көбінесе жағдайына қарай жазылған өлеңдер ретінде жазылды, мысалы, 1630 жылы Амстердамдағы алғашқы ремонистранттық шіркеу ғимаратының ашылуына арналған «Амстердамның христиан ғибадатханасын бағыштау» өлеңі сияқты ғимараттардың ашылуы кезінде. Тағы бір көрнекті мысал – «Амстердам қала әкімдігінің ашылуы», оны «Амстердамға арналған ең әдемі ода» деп атады. «Амстердам тауар биржасына» арналған өлеңінде ол Хендрик де Кейзердің сәулет өнерін мақтады, бірақ сонымен бірге сәттіліктің сенімсіздігін және тағдырдың өзгермелілігін атап өтті – Вондель поэзиясында кең таралған жалпы құндылықтарға абстракция. Көптеген ғимараттарға арналған одалардан басқа, Вондель әртүрлі тақырыптарға да одалар жазды. Мысалы, 1623 жылғы «Теңізшілікті мадақтау» атты ұлы поэмасы теңізден тыс сауданы мақтайды. Басқа мысалдар – әр түрлі адамдарға арналған көптеген одалар, мысалы, Эразмға арналған ода, Михель де Руйтерге арналған ода немесе Фредерик Генри, Оранж князіне арналған «Оранж князі Фредерик Генриге арналған жеңіс әні». Оның поэзиялық шығармашылығының тағы екі маңызды аспектісі – оның қайтыс болғандарға арналған өлеңдері (немесе элегиялары) және діни өлеңдері. Өмір бойы Вондель өзіне жақын немесе достарына жақын адамдардың жоғалуын еске алу немесе аза тұту үшін өлеңдер жазды. Осы поэзия түрінің ең танымал мысалдары – «Бала сияқты» (Kinder lijck) және «Қызымның жерлеу рәсімі» (Uitvaart van mijn dochtertje) өлеңдері, оларды Вондель ұлы Константин (1632 жылы) және қызы Сартже (1633 жылы) қайтыс болғанда жазды. Бірақ Вондель басқалар үшін де осындай өлеңдер жазды, мысалы, досы Герард Воссиус ұлын жоғалтқандағы «Герард Воссиусқа көңіл көтеру» (Vertroostinge aan Geeraerdt Vossivs) өлеңі. Осы өлеңдердің көптегенінде христиандық стоицизмге ұқсас көңіл көтерудің белгілі бір тенденциясы бар, мысалы, Вондельдің Воссиусқа арналған көңіл көтеру өлеңінің соңғы шумағында. Қайтыс болғандарға арналған өлеңдерінен басқа, олардың көптегенінде терең христиандық мағынасы бар, Вондель сонымен бірге діни сенімдерін білдіру үшін де өлеңдер жазды. Осы өлеңдердің екеуі ерекше көзге түседі: біріншісі – 1645 жылғы «Тақсыр сырлары» (Altaergeheimenissen), ол Католик шіркеуінің қасиеттері туралы, екіншісі – «Шіркеудің мәртебесі» (De heerlijkheid der kerke), ол Вондельдің Католик шіркеуі тарихына деген көзқарасын көрсетеді, яғни шіркеудің пайда болуын және оның қазіргі әлемдегі орнын.
Although as a playwright, Vondel worked in primarily one specific genre; the tragedy, as a poet he covered almost every poetic genre: odes, elegies, satires, occasional poetry, paeans, obituary poetry, hymns and sonnets. Vondel's work as a poet has to be seen in the context of the tradition of the Chamber of rhetoric, which were literary societies that originated in the Southern Netherlands in the 15th century, but spread to the Northern provinces, where members studied and composed poetry together especially for specific occasions. From 1606, if not earlier, Vondel was a member of ’t Wit Lavendel’ (The White Lavender). Many of his poems were written for specific occasions and are therefore occasional poetry, but at the same time, the occasional poems were sometimes written as e. g. hymns, or sometimes as e. g. funerary poetry; and are therefore overlapping in terms of genre. The characteristics that apply to Vondel's plays, can to a certain extent also be applied to Vondel's poetry. Like many of his plays, Vondel used his poems to comment on political, religious and cultural matters. And just like in his plays, Vondel aims to elevate the reader of his poetry and at the same time to propagate a certain point of view (often of a moralistic and didactic nature) on an abstract level of truths and values. The model Vondel used for his poems is derived from classical literature. But whereas his plays are modelled on the Ancient Greek playwrights and the poetics of Aristotle, his poetry is more indebted to Virgil, Ovid and especially Horace (i. e. his poetry, but also his theoretical work Ars Poetica). Apart from the influences of Latin literature, the works of the French poet Guillaume de Salluste Du Bartas were also an important influence. An acclaimed and controversial aspect of Vondel's poetic oeuvre is without question his satires (‘hekeldichten’). Most of the satires Vondel wrote were written in the early period of his life, until 1654, whilst later in his life he generally seemed to have lost interest in commenting on political struggles and was more preoccupied with religious matters and his dramatic work. The highlight of Vondel's satires are represented by two large poems published in 1630, the first of which Roskam (Curry comb) is a denunciation of the selfishness and greed of the regents, whilst the second, Harpoen (Harpoon), is a satire in which Vondel attacks the intolerance of preachers. The "brutal ferocity of his satirical verse" was just like many of his plays highly controversial at the time and this prevented his satires from being published even thirty years later. In the years 1625 until 1632, Vondel wrote most of his satires, around 32 in total, with great variety in tone and subject matter. The execution of Johan van Oldenbarnevelt was a subject that was clearly important to Vondel, as can be seen in the satire ‘’Geuze vesper’’ (Beggar's Vespers), which hits out at Van Oldenbarnevelt's judges. With his satires, Vondel took part in the political debates of his time, and, as he himself wrote in Roskam, couldn't remain silent to what he considered in his heart to be injustice. Apart from the satires, Vondel's odes are another important aspect of his poetry. His ode's were written to a large extent as occasional poetry, for instance for the occasion of the opening of buildings, such as the poem Inwying van den Christen tempel t’Amsterdam (Consecration of the Christian Temple of Amsterdam) for the inauguration of the first Remonstrant church building in Amsterdam, in 1630. Another notable example is the Inwydinge van ’t stadhuis t’Amsterdam (Inauguration of the Amsterdam Town Hall), which has been called "the most beautiful ode to Amsterdam ever written". In his Aan de beurs van Amsterdam (To the Commodity Exchange of Amsterdam), he praised the architecture of Hendrick de Keyser, but also emphasized the unreliability of fortune and the volatility of fate; an abstraction to universal values that was a common technique in Vondel's poetry. Apart from the many ode's on buildings, Vondel also wrote ode's to a great variety of different subjects; an example of this is his great poem Lof der Zeevaert (In Praise of Seafaring) of 1623, which celebrates overseas trade. Other examples are a large number of ode's to different people, such as his ode for Erasmus, an ode to Michiel de Ruyter or his Zegezang ter eeren van Fredrik Hendrik prince van Oranje; an ode to Frederick Henry, Prince of Orange. Two other important aspects of his poetic output are his obituary poems (or elegies) and his religious poems. Throughout his life, Vondel wrote poems to commemorate or lament the loss of people who were either close to him or close to his friends. Two of the most famous examples of this kind of poetry are the poems Kinder lijck (meaning both Child like and Child's corpse) and Uitvaart van mijn dochtertje (Funeral of my little daughter), that Vondel wrote for the loss of his son Constantijn (in 1632) and for the loss of his daughter Saartje (in 1633). But Vondel also wrote similar poetry for others, for instance his Vertroostinge aan Geeraerdt Vossivs (Consolation to Geeraerdt Vossius) for his friend Gerard Vossius who lost his son Dionys. Many of these poems have a similar tendency in that they relate the consolation somehow to a kind of Christian stoic attitude, an example of this can be found in the last stanza of Vondel's consolation to Vossius. Apart from his obituary poetry, of which many have a thematic nature that is deeply Christian, Vondel also wrote poetry to account for his religious convictions. Two poems in particular stand out, first his Altaergeheimenissen (Secrets of the Altar) of 1645, about the Sacraments of the Catholic Church, and secondly De heerlijkheid der kerke ("On the Church”) which deals with Vondel's vision of the history Catholic Church; i. e. the origin of the church and its contemporary place in the world.
Стиль
Вондель стиліне оның тарихи-мәдени ортасы әсер етеді; осыған байланысты, Риторика палатасының лирикалық поэзиясы оның поэзиясы үшін өмір бойы маңызды болды, бірақ оның стилін түсіндіру үшін барокконың ерекшеліктері де маңызды. Риторика палатасының поэзиясы техникалық поэзияға баса назар аударумен сипатталады, көптеген рифмамен (соңғы рифма, сондай-ақ ішкі рифма) және көптеген әшекейлеумен, мысалы, экзотикалық сөздермен, аллитерациямен және ономатопеямен. Барокконың ерекшеліктерін Вонделдің поэтикалық және драмалық шығармаларында байқауға болады, мысалы, оның «Люциферінде» барокконың типтік аспектілері колоссальділік пен күшті әсерге басымдықпен кездеседі. Бірақ тіл қолдануда оның стилі әдетте барокколық: көптеген риторика, көптеген антитеза (бұл драмалық шиеленісті күшейтеді), ал тіл әдетте метафораларды қолдануда сезімтал және сезімді. Тілдің молдығы, оның бай бейнелері, кеңейтілген салыстырулары, дыбыс эффектілері және «александриннің салтанатты ырғағы» сондықтан Вондельдің барокко жазушысы болуымен, сонымен қатар оның Риторика палатасымен байланысы арқылы түсіндірілуі мүмкін. Вондельдің драмалық шығармалары, сонымен қатар оның көптеген өлеңдері, әдетте, александриндерді (яғни еркек және әйел аяғы бар иамбикалық гексаметрлерді) қолдану арқылы жазылады. Бірақ кейбір ерекшеліктер бар, мысалы, оның «Ефта» трагедиясы мен пьесаларының хорлары александриндерді пайдаланудың стандартты практикасынан ауытқыйды. Оның өлең стилі, сонымен қатар, рифма мен ырғақ тұрғысынан үлкен виртуоздықпен сипатталады; осыған байланысты Вондель тілдің виртуозы болды; одан да көп, ол тілдің құрылысшысы болды.
Vondel's style is influenced by the cultural historical environment to which he was subject; in that light the lyrical poetry of the Chamber of rhetoric was vital for his poetry throughout his career, but also the characteristics of the Baroque is essential to explain his style. The poetry of the Chamber of rhetoric is characterized by an emphasize on technical poetry, with lots of rhyme (end rhyme as well as internal rhyme) and lots of embellishment with e. g. exotic words, alliteration and onomatopoeia. The characteristics of the baroque can be discerned in both the poetic and dramatic works of Vondel, for instance in his Lucifer the typical aspects of the Baroque are present with the emphasis on the colossal and the overwhelming. But also with regard to the use of language his style is typically baroque: lots of rhetoric, lots of antithesis (which enhances the drama), and the language is usually sensitive and sensual with regard to the use of metaphors. The abundance of language, with its rich imagery, extended comparisons, sound effects and “the majestic rhythm of his alexandrines” can therefore be explained through Vondel being a writer of the Baroque, but also through his connection with the Chamber of rhetoric. Vondel's dramatic works, but also many of his poems, are generally written by employing alexandrines (i. e. iambic hexameters with masculine and feminine endings). But there are exceptions, for instance his tragedy Jephta and the chori of his plays, deviate from the standard practice of using alexandrines. The style of his verses is furthermore characterized by a great virtuosity in terms of rhyme and rhythm; in that light, it has been argued that “Vondel was a language virtuoso; more than that, he was a builder of language.”
Оның шығармашылығының мәні, белгілі бір дәрежеде, тікелей оның стилімен байланысты. Оның шығармаларын, әсіресе драмалық шығармаларын, психологиялық емес, символдық ретінде түсінуге болады; Вондель өзінің пьесаларының кейіпкерлерін жалпы адамзаттың символы ретінде пайдалануға тырысады. Мысалы, Вондельдің трагедияларындағы драма идеялардың драмасы, әсіресе діни мәселелерге қатысты идеялар. Осы себепті оның пьесаларындағы кейіпкерлердің жеке сипаттамасы мен ішкі әлемінің дамуы белгілі бір шекте ғана беріледі; протагонисттердің санасындағы нағыз драма Вонделдің поэзиясымен жүзеге асырылады. Сондықтан оның поэзиясы драмалық шығармашылығының маңызды элементі болып табылады, өйткені стиль шығармадағы шиеленісті және кейіпкерлері кездесетін қақтығыстарды тудыру үшін қолданылады. Осы мағынада, Вондельдің стилінде жеке эмоцияларды пайдаланудың орнына пьесаның дамуын баяндауға басымдық бар деп айтуға болады; нәтижесінде оның драмалары айқын эпикалық стильге ие.
The nature of his work is to a certain extent directly connected to his style. It can be said that his work, especially his dramatic work, can best be understood as symbolic, rather than psychological; in the sense that Vondel strives to use the characters of his plays as symbolic for mankind in general. The drama in Vondel's tragedies for instance are drama's of idea's, in particular idea's that are related to religious matters. For this reason, the individual characterization and development of the inner life of the characters of his play is only given to a certain extent; the real drama that rages in the protagonists's mind is achieved with Vondel's poetry. His poetry is therefore a crucial element of his dramatic work, since style is being employed to create the tension of his work and the conflicts with which his characters are confronted. In this sense, it can be said that there is a preference in Vondel's style to narrate the developments of the play, rather than the usage of overflowing personal emotions; as a result his drama's have a clear epic style.
Ықпал
Вондельдің шығармалары голланд әдебиетіне зор әсер етті. ХІХ ғасырдың соңында да голланд поэзиясы Вондельдің тілімен сіңген деп айтылады. Вондельдің пьесалары оның қайтысынан кейін де оқылды және қойылды, бірақ барлық пьесалары сахнаға көтерілген жоқ. Дегенмен, «Гийсбрехт ван Эмстель» пьесасы Жаңа жыл күні мен одан кейінгі күндері жыл сайын қойылды. XVIII ғасырда басым стиль француз классицизміне ауысса да, Вондельдің шығармалары, мысалы, Балтазар Хуйдекопердің пікірінше, «Парнасс тілі» ретінде құрметке ие болды. Оның еңбектері бұрынғы ғасырмен салыстырғанда аз танымал болғанымен, ол XVIII ғасырдың жазушылары үшін шабыт көзі болды, соның ішінде Лукреция ван Меркен де Вондельдің шығармаларының ықпалында болды және оның пьесаларын үлгі етіп алды. Виллем Бильдердейк, XVIII және XIX ғасырлардағы голланд әдебиетінің маңызды тұлғасы, Вонделді өзінің ұстазы және үлгісі деп атады. XIX ғасырда, романтизмнің поэтикалық түпнұсқалық пен гениальдыққа баса назар аударуының арқасында Вондельдің шығармаларына қызығушылық арта түсті. Оның еңбектерін жаңаша зерделеуге екі автор үлкен үлес қосты. Біріншісі – Якоб ван Леннеп, ол Вонделдің толық жинағын жинастырып, редакциялауға белсенді қатысты және оның Нидерландының ұлттық ақыны ретіндегі беделін нығайтты. Екіншісі – Йозеф Альберт Альбердинк Тхийм, ол оның шығармаларын жақтады және сонымен бірге оның католиктік дінін атап өтті. Сонымен қатар, XIX және XX ғасырлардың басындағы маңызды әдеби тұлғалардың көптегені Вонделдің шығармаларының ықпалында болды, мысалы, Гвидо Гезель, Хендрик Тольенс, Альберт Вервей және Герман Гортер. Голланд тіліндегі әдебиетке тигізген әсерінен басқа, Вонделдің шығармалары шетелде де маңызды, бірақ шектеулі ықпалға ие болды. Бұл оның өмірінде оның еңбектері неміс тілінен басқа тілге аударылмауымен байланысты. Неміс тіліне аудармаларының арқасында Вондель неміс барокко әдебиетіне, әсіресе осы кезеңнің драмалық туындыларына елеулі әсер етті. Неміс барокко трагедиясының негізін қалаушы және шебері Андреас Гриффиус Вонделдің пьесаларының ықпалында болды. Андреас Гриффиус бірнеше жыл Голландия Республикасында тұрғандықтан, ол Вонделдің пьесаларын көрген болуы мүмкін. Гриффиус оның шығармаларымен жақсы таныс болды; ол Вонделдің «Бір туған ағайындылар» шығармасын неміс тіліне аударды, сонымен қатар, оның өлеңдері мен стилі, сондай-ақ драмалық техникасы Вонделдің пьесаларынан алынған. Гриффиус арқылы, сондай-ақ Вонделдің драмаларында жиі кездесетін мотивтер арқылы Даниэль Каспер фон Лохенштейн және Иоганн Кристиан Холлман сияқты драматургтар да оның шығармаларына қарыздар болды. Вонделдің неміс әдебиетіне тағы бір маңызды әсері «неміс әдебиетінің әкесі» Мартин Опицтің еңбектерінде көрінді, ол өлеңдерінің ырғағы мен метрінің құрылымына қатысты оның ықпалына тап болды. Джон Милтонның шығармаларына Вонделдің тигізген ықпалы туралы пікірлер даулы және әлі де талқыланып жатыр. 1880 жылдары Джордж Эдмундсон Джон Милтонның «Жоғалған жұмақ» (1667) эпостық поэмасын жазу үшін Вонделдің «Люцифер» (1654) және «Адам жер аударылды» (1664) шығармаларынан шабыт алғанын айтты. Кейіннен бұл көзқарас сынға ұшырады және қазіргі ғалымдар арасында «Люцифердің» «Жоғалған жұмаққа» тікелей әсер етпегені, екі туындының негізгі көзі Киелі кітаптың жаратылыс оқиғасы екені және Вондел мен Милтонның екеуі де Хьюго Гроцийдің «Адам Эксул» шығармасын үлгі еткені туралы консенсусқа келді. Уотсон Киркконнелл Эдмундсоннің тек «бірнеше параллельді» көрсеткенін айтты. Дегенмен, 1952 жылы Киркконнелл Милтонның Вондел туралы білгенін дәлелдеді. Милтонның голланд тілін білетінін дәлелдеу үшін Киркконнелл Роджер Уильямстың Джон Уинтропқа жазған хатынан үзінді келтірді: «Кеңес хатшысы Милтон, мен оны голланд тілінде оқыдым, маған тағы көптеген тілдерді оқыды». Эдмундсон да Джон Милтонның голланд тілін жақсы білгенін және Милтонның Вонделдің шығармаларымен таныс болғанын айтады. Сонымен қатар, Милтон Вонделдің досы Уго Гроциймен Парижде кездескендіктен және Франсискус Юниуспен көп жылдар бойы Англияда өмір сүргендіктен, Милтон кем дегенде Вонделдің кім екенін білген болуы мүмкін. Бұл мәселелер Киркконнеллді Эдмундсон сияқты Вонделдің «Самсон» шығармасының Милтонның «Самсон Агонистеріне» үлкен әсер еткеніне сендірді. Талқылау әлі де аяқталған жоқ, бірақ «Эдмундсон Милтонның қарызын бағалауда кейбір жағдайларда шамадан тыс кеткен, ал Вондел мен Милтон арасындағы кез келген байланысты жоққа шығару да шамадан тыс».
Vondel's work had an enormous impact on Dutch literature. It has been argued that even in the late nineteenth century, Dutch poetry was still colored by Vondel's language. Vondel's plays continued to be read and performed after his death, although certainly not all of his plays continued to be performed. Gijsbrecht van Aemstel however did, as it was performed annually on New Year's Day and the days that followed. During the 18th century, although the dominant style switched to French classicism, Vondel's work continued to be admired, for instance by Balthasar Huydecoper, as representing the “language of the Parnassus”. Although his work was less acclaimed in comparison to the previous century, he was still a source of inspiration for 18th century writers such as Johannes le Francq van Berkhey. The same goes for the work of Lucretia van Merken, one of the most important Dutch poets and playwrights of the 18th century, who was profoundly influenced by Vondel's writings and modeled her plays after his work. Another example is Willem Bilderdijk, the most important figure of 18th and 19th century Dutch literature, who explicitly called Vondel his master and his example. In the 19th century, partly because of the influence of Romanticism, with the emphasis on poetic originality and genius, Vondel's work was more appreciated. Two authors of the 19th century were important in giving his work renewed attention. The first was Jacob van Lennep, who was vital in arranging and editing his complete works and eventually established Vondel's reputation as the national poet of The Netherlands. The second was Joseph Albert Alberdingk Thijm, who championed his work and at the same time emphasized his Catholicism. Moreover, some of the most important literary figures of the 19th and early 20th century were distinctly influenced by Vondel's work, examples are Guido Gezelle, Hendrik Tollens, Albert Verwey and Herman Gorter. Apart from his influence on works of Dutch language literature, Vondel's work had significant although at the same time limited influence abroad; to a large extent this had to do with the fact that his work was not translated during his life in any other language but German. Because of the German translations of his work, Vondel had a considerable influence on German Baroque literature, especially on the dramatic works of this period. Particularly the works of Andreas Gryphius, the creator and master of German Baroque tragedy, were significantly influenced by Vondel's plays. Since Andreas Gryphius lived in The Dutch Republic for several years, it is assumed that he visited the performance of Vondel's plays. Gryphius was in any case well acquainted with his work; he translated Vondel's Gebroeders into German, and moreover, his verse and style, as well as his dramatic technique, were derived from the plays of Vondel. Partly through Gryphius, but also through motifs that were common in Vondel's drama's, playwrights like Daniel Casper von Lohenstein and Johann Christian Hallmann were indebted to his work as well. Another significant influence that Vondel had on German literature was through the work of “the father of German literature” Martin Opitz, who was particularly influenced with regard to the structure of the rhythm and meter of his verses. A controversial and ongoing discussion, is the possible influence Vondel had on the works of John Milton. During the 1880s, it was suggested by George Edmundson, that John Milton drew inspiration from Vondel's Lucifer (1654) and Adam in ballingschap (1664) for the writing of his epic poem Paradise Lost (1667). Subsequently, this view has been heavily criticized and today there is consensus among scholars that there is not a direct influence of Lucifer on Paradise Lost, but rather a common use of the biblical creation story as the main source of both works, and possibly similarities of Vondel and Milton both using Hugo Grotius’ Adamus Exul as a model for their work. According to Watson Kirkconnell, Edmundson merely demonstrated, "scores of parallels." However, writing in 1952, Kirkconnell laid out his case that Milton was aware of Vondel. To prove that Milton knew the Dutch language, Kirkconnell quoted letter by Roger Williams to John Winthrop, "The Secretary of the Council, Mr. Milton, for my Dutch I read him, read me many more languages." Edmundson departs from a similar premise, namely that John Milton had a proficient knowledge of the Dutch language, and argues that Milton was acquainted with Vondel's work. Similarly, it has been argued that Milton at least knew who Vondel was, since Milton met Vondel's friend Hugo Grotius in Paris and was well acquainted with Franciscus Junius, who lived in England for many years. These matters led Kirkconnell just like Edmundson to believe that Vondel's Samson was in fact a major influence upon Milton's Samson Agonistes. The discussion remains unresolved, although it can be said that “Edmundson may have gone too far in a few respects in asserting Milton's indebtedness, ( ) the other extreme by denying every relationship between Vondel and Milton” goes too far as well.
Сын есім
Вондель голланд тіліндегі әдебиет тарихындағы ең ұлы драматург және ақын ретінде танылады. Туған елінде ол көбінесе «Ақындар князі» деп аталады, ал голланд тілі кейде, әсіресе Францияда, «Вондель тілі» деп аталады. Оның пьесалары әдетте оның шедеврлері саналса да, Вондель поэзиясы үшін де бірдей құрметке ие. Голланд лирикасы оның туындыларындағыдай биік деңгейге жеткені айтылады. Мысалы, Теодор Уиверс Вонделдің барлық голланд ақындарынан жан-жақтылығымен, ой-пікірлерінің ауқымы мен тереңдігімен және барлық метрикалық формаларды, бірін қоспағанда, сонетті меңгерудегі ерекше шеберлігімен басып өтетінін жазады, оның сонеттері Хоуфтқа қарағанда екінші орында тұрады. Вондель өмір бойы құрметке бөленді, 1640 жылдары ол Голландия Республикасындағы ең ұлы ақын ретінде мойындалды. Бұл баға 1653 жылы, Санкт-Лукас мерекесінде лавр гүлшоғырымен тәжге отырғызылған кезде, оның поэзия өнеріндегі даусыз шеберлігін мойындау үшін одан әрі нығайтылды. Вондель қайтыс болғанда, оның мәйітін көтерушілерге бір жағында ақынның суреті, екінші жағында: «Елдің ең көне және ең ұлы ақыны» деген жазуы бар ескерткіш монета табысталды. Одан кейінгі ғасырларда Вондельдің голланд тіліндегі ең ұлы ақын ретіндегі беделі өзгерген жоқ, бірақ оны сынсыз қалдырмады, мысалы, оның католицизміне немесе пьесаларының құрылымдық ерекшеліктеріне қатысты. Дегенмен, 19 ғасырдан бастап Вонделдің «Люцифер» пьесасы шедевр және оның шығармашылығының ең жарқын туындысы саналды. Осыған байланысты Альберт Вервей «Вонделдің туындылары – басында мүсіні бар тау сияқты. Ал сол мүсін – оның Люцифері» деп атап өтті. Вонделдің еуропалық маңызы оның драмасының классикалық (софоклдік) формадағы соңғы ортағасырлық драманың голландтық дәстүрге айналуында жатыр. Ян Конст осы пікірді қолдайды: «1660 жылдардағы Еуропада Аристотельдің рухын сезінетін, оның идеяларын Вонделдің трагедиялары сияқты орындаған пьесалар жоқ». Сонымен қатар, мысалы, П.Х. Альберс Вонделді Нидерландының ең ұлы ақыны деп атады, ол әртүрлі формаларда ерекшеленеді және барлық уақыттағы ең жақсы ақындардың қатарында орын алады. Ғасырлар бойы көптеген жазушылар Вонделдің өлеңдерді өрнектеу шеберлігін көрсету үшін басқа тілдердің ақындары мен драматургтарына ұқсастықтар жасады. Мысалы, Данте Алигьери, Уильям Шекспир, Педро Кальдерон де ла Барка және Иоганн Вольфганг Гётемен салыстырулар жасалды. Уотсон Киркконнелл да осыған ұқсас пікір білдірді: «Вондель Нидерланды үшін Шекспир Англия үшін болғандай». Немесе сэр Эдмунд Госс: «Ол Голландия үшін Камоэнс Португалия үшін және Мицкевич Польша үшін болғанымен ғана емес, сонымен қатар ол өз жазбаларының құндылығы бойынша осы ақындармен тең деңгейде». Жан Стальс Вонделдің туындыларын француз тіліне аударып, оларға «тиісті орын» беруді қалады, Данте, Корнель, Расин, Гёте, Шиллер, Шекспир және «ескілерді» еске ала отырып. Шындығында, Вондельдің туындылары құрметке ие болғанымен, Нидерланды мен Фландриядан тыс жерлерде кеңінен танымал емес, сондықтан көптеген салыстырулар дұрыс емес деп саналады. Осыған байланысты, романист Франс Келлендонк: «Шын мәнінде, Вондель Данте емес, Шекспир емес, Корнель емес. Вондель – Вондель» деп жазды.
Vondel is generally regarded as the greatest playwright and poet in the history of Dutch language literature. In his native country he is often referred to as “the Prince of Poets” and Dutch is sometimes especially in France called “the language of Vondel”. Although his plays are generally considered to be his masterpieces, Vondel is equally acclaimed for his poetry. It has been said that Dutch lyric poetry reached the sublime in the work of Vondel, not only in the lyric “but in all genres”. Theodoor Weevers for instance writes that Vondel “surpasses all Dutch poets by his versatility, by the scope and profundity of his thought, and by his apparently effortless command of all metrical forms with the exception of one, the sonnet, in which his achievement, although notable, is second to that of Hooft." Vondel was revered during his lifetime, by the 1640s he was already generally acknowledged as the greatest living poet in the Dutch Republic. This assessment was emphasized in 1653, when he was crowned with a laurel wreath at the festival of St. Lucas, to honor him “in recognition of his uncontested mastery of the art of poetry”. When Vondel died, the pallbearers were given a memorial coin showing the poet on one side and on the other the inscription: “The country's oldest and greatest poet.” In the centuries that followed, the view of Vondel as the greatest poet the Dutch language has produced, has not changed, although he has certainly not been without criticism, for instance with regard to his Catholicism or with regard to the structural choices of his plays. Nevertheless, from the 19th century onwards Vondel's play Lucifer has been regarded as a masterpiece and the absolute highlight of his oeuvre. In that light Albert Verwey remarked that “Vondel's work is like a mountain with a statue on top. That statue is his Lucifer.”
It has been said that Vondel's European importance lies in the fact that “his drama ( ) is a consummation in classical (Sophoclean) form of the late medieval drama as it had become a Dutch tradition.” A similar view is voiced by Jan Konst, who wrote: “Nowhere in the Europe of the 1660s does one find plays that breathe the spirit of Aristotle, that execute his ideas to such an extent as Vondel's tragedies.” Moreover, it has been said, for instance by P. H. Albers, that Vondel “is the greatest poet the Netherlands has produced, one who is distinguished in every form and who occupies a place among the best poets of all time." Over the course of centuries many writers made analogies to poets and playwrights of other languages to illustrate Vondel's mastery of versification. Examples include comparisons to Dante Alighieri, William Shakespeare, Pedro Calderón de la Barca and Johann Wolfgang Goethe. Similar comparisons have been voiced by Watson Kirkconnell, who said "Vondel is to the Netherlands what Shakespeare is to England." Or Sir Edmund Gosse: “Not merely is he to Holland all that Camoens is to Portugal and Mickiewicz is to Poland, but he stands on a level with these men in the positive value of his writings." And Jean Stals, who translated Vondel's work into French and wanted to give it “its rightful place” amidst Dante, Corneille, Racine, Goethe, Schiller, Shakespeare, “not to mention the old ones.” Indeed, Vondel's work, although acclaimed, is generally not well known outside of the Netherlands and Flanders, and for that reason many of the analogies are considered to be flawed. In that light, the novelist Frans Kellendonk wrote: “Indeed, Vondel is not a Dante, not a Shakespeare, not a Corneille. Vondel is Vondel.”
Еске алу
Ғасырлар бойы Вонделді еске алуға арналған көптеген шаралар ұйымдастырылды. Нидерландыда Вонделге құрмет көрсету XIX ғасырдың соңында басталды және 1937 жылғы еске алу шарасымен ең биік деңгейге жетті, онда Амстердамда салтанатты жиын өтіп, тұрақты үлес ретінде еске алу кітабы жарық көрді. Бүгінде Нидерландының дерлік барлық қалаларында Вондел есімімен аталған кем дегенде бір көше бар, оның туған қаласы Кельндегі Невштадт-Зюд ауданындағы Vondelstraße сияқты. Тағы бір еске алу мысалы – 1950 жылдан 1990 жылға дейін айналымнан шығарылған голландиялық бес гульдерлік банкнота, онда Вонделдің суреті бейнеленген. Вонделді еске алудың ең маңызды нысаны – Амстердамның ең үлкен паркі, Вонделпарк, әсіресе парктің солтүстік бөлігіндегі Вонделдің мүсіні. Мүсін 1867 жылы орнатылған, оны мүсінші Луи Ройер жасаған, ал мүсіннің тұғырын белгілі сәулетші Пьер Куйперс жобалаған.
Over the centuries, many commemorations were initiated for Vondel. The veneration for Vondel in the Netherlands started in the late 19th century and probably reached the highpoint with the Commemoration of 1937, when a solemn meeting in Amsterdam was held and a commemoration book was published as a permanent contribution. Today, almost all cities in the Netherlands have at least one street named after Vondel, just like his native Cologne, where there is a Vondelstraße in the Neustadt Süd district. Another commemorative example is the Dutch five guilder banknote, which bore Vondel's portrait from 1950 until they were discontinued in 1990. Arguably the most important commemoration for Vondel is Amsterdam's biggest park, the Vondelpark, especially with the statue of Vondel in the northern part of the park. The statue was erected in 1867 and made by the sculptor Louis Royer; the plinth for the statue was designed by the famous architect Pierre Cuypers.