Кіріспе

Барри Хьюгарттың "Қоштар көпірі" романы – Барри Хьюгарттың 1984 жылы алғаш жарық көрген фантастикалық романы. Бұл "Мастер Ли және Ондық Өгіз" сериясының үш романының біріншісі. "Қоштар көпірі" романының бастапқы нұсқасы 2008 жылы Subterranean Press баспасынан шыққан "Мастер Ли мен Ондық Өгіздің Хроникасы" жинағының ерекше қаптамалы басылымында қамтылған. Хьюгарт бұл романды "конфуцийшілдерге қарсы күресу үшін құрылған, қытай романының классикалық даосизм түрінің заманауи нұсқасы" деп атады. Конфуцийшілдер билікке қарсы шыққандарды кемсітуге бейім болды. Даосистер есімдерді атамай, қиял түрінде нақты императорлар мен билік құрылымдарын пайдалана алды.

Сюжет

Кітаптың оқиғасы императорлық Қытайдың фантастикалық нұсқасында (Хьюгарт оны "Ешқашан болмаған ежелгі Қытай романы" деп атады) өрбиді. Ол "Сиыр мен Тоқымашы қыз" және қытай тарихындағы басқа да аңыздар, өлеңдер мен оқиғалар туралы дәстүрлі әңгімені жаңаша өңдейді. "Сиыр мен Тоқымашы қыз" туралы нағыз оқиға кітаптың соңында айтылады. Романның басында Ку-фу ауылын жұқпалы ауру шалады, ол жіпшектің құрттарын өлтіріп, сегіз бен он үш жас аралығындағы балаларды комаға түсіреді. Ондық, әңгімеші, балаларды емдейтін дананы табуға жіберіледі. Пекинде ол өзін "кейбір мінез кемшіліктері бар" деп сипаттайтын Ли Као шебермен кездеседі, ол аурудың себебін дереу ку улысы деп анықтайды – екі адал емес ауыл тұрғыны жібек өнімін басып алуға тырысқан кезде ауылға келген емделмейтін у. Балаларды емдеу үшін Сиыр мен Ли шебер Ұлы Күш тамырын табуға шығады, ол кез келген ауруды емдей алады. Олар оны қорқынышты Әжесінің сарайынан іздеуден бастайды. Бірақ Әжесі тек Кіші Күш тамырына ие, ал нағыз Ұлы тамыр – қатыгез және ашкөз Чин герцогының қолында. Чин герцогының лабиринттер мен қорқынышты жандардан тұратын қауіпті ойындарынан аман қалғаннан кейін, олар Женьшеннің әртүрлі бөліктерін жинап алады. Дегенмен, бұл әдістер балаларды емдеуге көмектеспейді. Женьшенмен бірге олар "Қытайдағы құстар ұшып кетуі керек!" деген сөзді қайталап айтатын үш қызметші рухын да табады. Олардың саяхатында кездесетін көптеген адамдардың бірі – Хенпекк Хо, ол оларға Жұлдыз бағушы деген құдайдың, құстар ханшайымы атағын алған бір қызға ғашық болғанын айтады. Олар сондай-ақ Лотос бұлағына үйленген Кі Түйемен де танысады. Таза жүректі адамдар сияқты, Сиыр да Лотос бұлағына табынып, оған қымбат сыйлықтар сыйлайды. Батырлар Тау қариясына барады. Олар өлместікке жету үшін құдайлардан нәрсе алу керектігін, ал зардап шекпеу үшін жүректі алу керектігін біледі. Бұл ақпарат оларға Женьшенді табуға жасаған тырысыстарының құстар ханшайымы туралы әңгімемен байланысты екенін түсінуге көмектеседі. Сонымен қатар, Чин герцогы өлместік пен зардап шекпеудің құпиясын біледі және ол ғасырлар бұрын құстар ханшайымын және оның үш қызметшісін алдаған герцог еді деген қорытындыға келеді. Ли шебер мен Ондық герцогтің жүрегін таба алады. Герцог өлтіріледі, Ли шебер Лотос бұлағына иіліп, оны құстар ханшайымы деп атайды. Ли шебер мен Ондық көкке көпір салған триллион құстың дыбысын естиді. Ханшайым Ұлы Күш тамырын Сиырдың қолына салады. Ку-фу ауылында балалар жазылып кетеді. Жұлдыздар жарқырап, аспанды жауып, Жұлдыз бағушы құстар ханшайымы Лотос бұлағын қабылдауға қолын созады.

Бастапқы жоба

Барри Хьюгарттың "Қоштар көпірі" үшін жарық көрмеген түпнұсқалық жобасында осыған ұқсас сюжет болған, бірақ ондық сан, Ку-фу ауылы және женьшенге қатысты сюжет түпнұсқалық жобада кездеспеген.

Қысқаша мазмұны

Бастапқы жобаның тарихы Шу монастырында басталады, ондағы аббат Ли Каоны өмірін сақтап қалғанша қорлайды. Содан кейін аббат оған сақаудың ыдысын және тонын сыйлап, бір күні шақырылатынын және сол шақыруға жауап беруі міндет екенін айтады. Ли Као Қытайда байлыққа кенеліп, жастығын сақтау үшін жолға шығады. Ли Као саяхатын Пекин қаласынан бастайды, онда бай өмірін бастау үшін бес жүз алтын монета ұрлайды. Қашып бара жатқанда, ол тік жардан құлап, Ченг Ханның аңызға толы бас сүйегін табады. Ченг Хан оған аспандағы қорқынышты оқиғаны түзету үшін үш зат – кристалл шар, қола қоңырау және кішкентай сырнай табуды міндеттейді. Оқиға нәтижесінде махаббаттағы екі құдай көктің заңдарына байланысты бір-бірін көре алмай, ажырасып қалған. Оларды құстардың көпірін құру арқылы ғана қайта қосуға болады. Ли Каоға іздеуге тиіс нәрселер туралы ғана хабар беріледі, сондай-ақ Ченг Хан оған іздеу жолында көмектесетін айдаһарды беретіні айтылады. Оның ізденісі барысында Ли Као Чиннің жабайы герцогымен бірнеше рет қарым-қатынасқа түседі, ол Ли Каоның іздеудегі табысын тоқтату және заттарды табудың артында жасырылған құпия шындықты ашу үшін бар күшін жұмсайды. Ақырында ол міндетті орындайды, құстардың көпірі құрылады және аспандағы барлық нәрсе өз орнына келеді.

XX ғасырдың шығыстанушы романдары мен қытайлық романдар

«Құстар көпірі» әдеби жанрымен салыстырылды – chinoiserie, «ориенталист» сөзінің синонимі, ол Қытайға негізделген әңгімелер жанрына сілтеме жасайды (сондай-ақ, декоративтік өнер түрлерін сипаттау үшін де қолданылады). Chinoiserie дәстүріндегі белгілі романдардың қатарында Эрнест Браманың «Кай Лунг» әңгімелері, У. Сомерсет Моэмнің «Боялған жамылғы», Перл С. Бактың «Жақсы жер» және Стивен Марлидің «Чиа қара аждаһар» трилогиясы бар. Бұл романдардың бәрі – қырықыншы жылғыда жазылған, Қытай пейзажына ой жүгіртіп, мәдени ерекшеліктерді қамтиды. Браманың «Кай Лунг» әңгімелері Қытайдың нақты ортасы мен мәдениетін дәл бейнелейді, сондықтан ол өмірінің бір сәтінде Қытайда тұрған болуы керек; алайда, мұны растайтын ешқандай дәлел жоқ. Chinoiserie Қытайдың көркем және әдемі жағына баса назар аударғандықтан, Стивен Марли өзінің трилогиясын «Қытай готикасы» деп атауды жөн көреді, себебі оның фантастикалық әлемі «Құстар көпірі» сияқты кітаптардағыдан қараңғырақ.

Қытай классикалық романдары

Құстар көпірінің авторлық өмірбаянында Барри Хьюгарт кітапқа "қытай құдайларының көпшілігі романдағы кейіпкерлер ретінде шынымен пайда болған" деген фактінің әсер еткенін айтады, сондай-ақ Құстар көпірінде қытай мәдениетінің төрт үлкен классикалық романына, әсіресе Қызыл бөлменің арманы мен Батысқа саяхатқа маңызды сілтемелер мен аллюзиялар бар екенін көрсетеді. Цао Сюэцинь жазған "Қызыл бөлме туралы түс" – қытай мәдениетінің төрт классикалық романының бірі. Бұл роман қытай жазуын жеке тәжірибе мен трагедияны пайдалануға, ал бұрынғыдай танымал мифтер мен аңыздарға, сондай-ақ әдебиетке моральдық беделсіздік имиджін әкелген стереотиптік кейіпкерлерге сүйенуден бұрды. Бұл роман "Құстар көпірінде" еске алынады. У Чэньэннің "Батысқа саяхаты" – "Құстар көпірі" сияқты ізденіс туралы повесть, ол Қытайдан Үндістанға созылған, рухани жарық іздеу сапары туралы баяндайды. Сапар барысында айдаһарлар, жолбарыстар, демон мен құбыжықтар сияқты көптеген кедергілерге тап болады. Луо Гуанчжун "Үш патшалықтың романсын" жазса, ал Ши Найань "Су шетіне" автор ретінде танылады. Бұл екі роман да қытай мәдениетінің төрт классикалық романының жинағына кіреді. Бұл екі роман "Құстар көпіріне" ең аз ұқсағанымен, араларында кейбір ортақ белгілер бар.

Сыни қабылдау

Көптеген сыншылар «Қоштар көпірін» жоғары бағалап, оның мәнерін ұнатып қабылдады, бірақ кітаптың басы баяу болатынымен келісті. Кітаптың көркем жазылуы ерекше аталып өтті, ал сюжеті, қытай мифологиясы, кейіпкерлері мен ежелгі тұлғаларды қамтығандықтан, романды «қызықты оқуға болатын» туынды етті. Дегенмен, дәл осы қосымша оқиғалар мен мифтер кейбір оқырмандарға түсініксіз болуы мүмкін. Кітап сериясы қазіргі таңда экранға түсіру үшін келісім шарты жасалып жатыр.