Кіріспе

Моабит – Германияның Берлин қаласындағы Митте ауданындағы ішкі қалалық аудан. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Моабитте шамамен 84 000 адам тұрады. 1685 жылы тұңғыш рет қоныстанған және 1861 жылы Берлинге қосылған бұл бұрынғы өнеркәсіптік және жұмысшы табының ауданы үш су арнасымен толық қоршалған, олар оның бүгінгі шекарасын анықтайды. 1945 жылдан 1990 жылға дейін Моабит Батыс Берлиннің британдық секторының бір бөлігі болды және тікелей Шығыс Берлинмен шектесті. 2001 жылғы әкімшілік реформаға дейін Моабит Тиергартен ауданының құрамында болды. Жалпы тілде, Моабит атауы Берлиндегі барлық қылмыстық істерді қарастыратын және осы Моабит ауданында орналасқан Орталық қылмыстық соты (Strafgericht) мен уақытша ұстау орталығына да қатысты.

Атауы

Моабит атауының шығу тегі даулы. Бір дереккөз бойынша, оның тамыры Пруссия патшасы Фридрих Вильгельм I заманындағы гугеноттарға дейін жетеді. Осы француз босқындары өздерінің жаңа тұрақты жерлерін Киелі кітаптағы Моаб еліндегі израильдіктердің суреттемесіне байланыстырып атаған деседі, себебі олар Кәнаанға кіруге рұқсат алғанша сол жерде болған. Басқа мүмкін шығу тегіне неміс (берлин диалектісі) тіліндегі "Moorjebiet" (батпақты аймақ) сөзі кіруі мүмкін.

Алғашқы қоныстар

13 ғасырда Шпандауға қарайтын жол бойындағы, "үлкен қала даласы" деп аталған Grosse Stadtheide аймағы Бранденбург сайлаушыларының аң ау маңы болған. 1685 жылы қазіргі Моабит ауданының батыс шекарасында Стаакенцетцерхаус (Staakensetzerhaus) салынысымен елді мекендер құрыла бастады. 1716 жылы гугеноттар Ескі Моабит колониясын құрды, олар жібек құрттары үшін ақ түтін ағаштарын өсіруге тырысты, бірақ топырақтың нашар болуына байланысты бұл жоба сәтсіз аяқталды.

Индустрияландыру

1818 жылы Жаңа Моабит құрылды және Ескі Моабитпен бірігіп, өнеркәсіптік қала маңы ауданына айналды, ол 1861 жылы Берлин қаласына қосылды. Индустрияландыру 1820 жылы сот кеңесшісі Бейлифтің қаржылық қолдауымен аралды Берлиннің негізгі бөлігімен байланыстыратын қарапайым көпір салынғанда басталды. Көпірден кейін зауыттар, электр станциясы, Берлин-Шпандау каналы, Вестхафен порты және Берлин мен Гамбургты байланыстыратын Гамбург теміржол станциясы салынды. Хобрехт жоспары бойынша көшелер желісі салынды, бұл аймақ архитектуралық тұрғыдан Вильгельмин сақинасы деп аталды. Осының бәрі халықтың үлкен өсуіне және Моабит пен көршілес Веддингте көп қабатты үйлердің салынуына әкеліп соқты, бұл шешек эпидемиясының таралуына жағдай жасады. Осының салдарынан, Рудольф Вирховтың шақыруымен Берлин қалалық кеңесі 1872 жылы екінші аурухананы (Charité-ден кейін) – Моабит ауруханасын салды. 1880 жылдары Роберт Кох осы жерде хирургиялық құралдарды зарарсыздандыру және туберкулез бактериясын бөліп алу жұмыстарын жүргізді. 1920 жылдан бастап оқу ауруханасы болған Моабит ауруханасында Нобель сыйлығының лауреаты Вернер Форсман, Лидия Рабинович-Кемпнер және қарсылық күресшісі Георг Гроскурт сияқты көрнекті дәрігерлер жұмыс істеді. Бірінші түрме, Лертер-штрасседегі «Зелленгефенис» (Cell Prison) 1842-1849 жылдары Пруссия королі Фредерик Вильгельм IV-нің бұйрығымен, Пенттонвилл түрмесінің «жекелеген ұстау жүйесі» бойынша салынды. 1878 жылы Германия императоры Вильгельм I-ге оқ атқан Макс Хёдель осы жерде өлім жазасына кесілді. Карл Радек, Эрих Мюссам және Муса Жәлил сияқты саяси белсенділер Моабит түрмесінде ұсталды. «Кёпениктің капитаны» Вильгельм Войт және жазушы Вольфганг Борхерт түрмеде жазаларын өтеді. 1906 жылы Түрмштрасседегі ірі қылмыстық сот ғимараты салынды. 1909 жылы сәулетші Питер Беренс солтүстік-батыс Хуттенштрасседе AEG турбина фабрикасын салды, бұл қазіргі заманғы архитектураның алғашқы туындыларының бірі болды.

Еңбек қозғалысы мен соғыс кезеңі

Моабит қаласының көп бөлігі жұмысшы табының дәстүрлі тұрғын аудандары болып табылады. Кейбір аудандар нацистік кезеңде саяси белсенділігімен танымал болды, мысалы, Қызыл Бейсселкиз немесе көршілес Росток Киз. 1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін олар коммунистік қарсылық ошақтары деп есептелді. 1928 жылғы 11 сәуірде Веймар Республикасы тұсында 20 жасар коммунистік белсенді Ольга Бенарио және оның бірнеше серіктері Моабит түрмесіне еніп, партияның көрнекті мүшесі және сол кезде Бенарионың жары болған Отто "Ли Де" Браунды босатып алды. Қуғынға түскеніне қарамастан, екі жас адам Мәскеуге қашып құтылып, кейіннен (әрқайсысы жеке) Халықаралық коммунистік қозғалыста белгілі болды (тиісінше Бразилияда және Қытайда). 1941 және 1945 жылдар аралығында шамамен 1900 еврей негізінен Аушвицке, Терезиенштадтқа немесе Минске депортацияланды. Солардың шамамен саны шетелге қашып құтылды.

Соғыстан кейінгі және қазіргі заман

Соғыстан кейін, 1945 жылдан 1990 жылға дейін Моабит Батыс Берлиннің британдық секторының бір бөлігі болды. Берлин қабырғасына жақын жаңа шеткерлік орналасуынан Моабит шалғай ауданға айналды. Кройцберг сияқты, ол негізінен төмен жалдау ақысының арқасында иммигранттарды тартты. Берлин қабырғасы құлағаннан кейін Моабиттің орналасқан жері қайтадан бұрынғы орталыққа жақын болды. Бірігуден кейін Моабит есірткі саудасы мен қолдану (әсіресе Клейнер Тиергартен маңында), кедейлік (көбінесе батыс бөлігінде) және қылмыс сияқты мәселелерге тап болды. Қоңсы Wedding сияқты, төмен жалдау ақысы соңғы кезде суретшілер мен жастарды қызықтырып, джентрификацияның бірінші нақты белгілері пайда болды. Шығыс жиегінде, Миттемен шектесетін Моабиттің неоклассикалық теміржол станциясы қазір Берлиндегі заманауи өнер мұражайы – Музей фюр Гэггенварт ретінде қызмет етеді. Өнер және қала құрылысы орталығы (ZK/U) бұрынғы Берлин Моабит жүк станциясының аумағында, Моабит қалалық бағының (Stadtgarten Moabit) жерінде орналасқан.

Танымал мәдениетте

Моабит Германияда немесе Берлинде өтетін көптеген кітаптар мен фильмдерде, әсіресе қылмыстық сот істеріне немесе Орталық қылмыстық сотта (Криминальгерхт) және қамау орталығында отыруға қатысты жиі еске алынады. Бұл аудан Джонатан Франзеннің 2015 жылғы "Тазалық" романында қысқаша, ал Дэн Фесперманның 2018 жылғы "Қауіпсіз үйлер" романында кеңінен суреттелген. Берлиндегі "No Nebraska!" тобы 2007 жылы "Serves Six" атты EP-сінде "Moabit is an Island" ("Моабит – арал") деген ән шығарды. Алекс Биердің 2022 жылғы "Феликс Блом. Моабиттен шыққан тұтқын" романының басты кейіпкері Моабиттен шыққан.