Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Моабит – Германияның Берлин қаласындағы Митте ауданындағы ішкі қалалық аудан. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, Моабитте шамамен 84 000 адам тұрады. 1685 жылы тұңғыш рет қоныстанған және 1861 жылы Берлинге қосылған бұл бұрынғы өнеркәсіптік және жұмысшы табының ауданы үш су арнасымен толық қоршалған, олар оның бүгінгі шекарасын анықтайды. 1945 жылдан 1990 жылға дейін Моабит Батыс Берлиннің британдық секторының бір бөлігі болды және тікелей Шығыс Берлинмен шектесті. 2001 жылғы әкімшілік реформаға дейін Моабит Тиергартен ауданының құрамында болды. Жалпы тілде, Моабит атауы Берлиндегі барлық қылмыстық істерді қарастыратын және осы Моабит ауданында орналасқан Орталық қылмыстық соты (Strafgericht) мен уақытша ұстау орталығына да қатысты.
Moabit is an inner city locality in the borough of Mitte, Berlin, Germany. As of 2022, about 84,000 people lived in Moabit. First inhabited in 1685 and incorporated into Berlin in 1861, the former industrial and working class neighbourhood is fully surrounded by three watercourses, which define its present day border. Between 1945 and 1990, Moabit was part of the British sector of West Berlin and directly bordered East Berlin. Until the administrative reform in 2001, Moabit was a part of the district of Tiergarten. Colloquially, the name Moabit also refers to the Central Criminal Court (Strafgericht) and detention centre, which deals with all criminal cases in Berlin and is based in Moabit.
Атауы
Моабит атауының шығу тегі даулы. Бір дереккөз бойынша, оның тамыры Пруссия патшасы Фридрих Вильгельм I заманындағы гугеноттарға дейін жетеді. Осы француз босқындары өздерінің жаңа тұрақты жерлерін Киелі кітаптағы Моаб еліндегі израильдіктердің суреттемесіне байланыстырып атаған деседі, себебі олар Кәнаанға кіруге рұқсат алғанша сол жерде болған. Басқа мүмкін шығу тегіне неміс (берлин диалектісі) тіліндегі "Moorjebiet" (батпақты аймақ) сөзі кіруі мүмкін.
The origin of the name Moabit is disputed. According to one account, it can be traced back to the Huguenots, in the time of King Frederick William I of Prussia. These French refugees are said to have named their new residence in reference to the Biblical description of the Israelites in the country of Moab, where they stayed before being allowed to enter Canaan. Other possible origins include the German (Berlin dialect) "Moorjebiet" (swamp area).
Алғашқы қоныстар
13 ғасырда Шпандауға қарайтын жол бойындағы, "үлкен қала даласы" деп аталған Grosse Stadtheide аймағы Бранденбург сайлаушыларының аң ау маңы болған. 1685 жылы қазіргі Моабит ауданының батыс шекарасында Стаакенцетцерхаус (Staakensetzerhaus) салынысымен елді мекендер құрыла бастады. 1716 жылы гугеноттар Ескі Моабит колониясын құрды, олар жібек құрттары үшін ақ түтін ағаштарын өсіруге тырысты, бірақ топырақтың нашар болуына байланысты бұл жоба сәтсіз аяқталды.
In the 13th century the waste area along the road to Spandau known as Grosse Stadtheide ("great city heath") was a hunting ground of the electors of Brandenburg. Settlement began in 1685 with the erection of the Staakensetzerhaus at the western border of what is now Moabit. 1716 saw the formation of the colony of Old Moabit by the Huguenots, who were meant to cultivate white mulberry trees for silkworms, but failed because of the low soil quality.
Индустрияландыру
1818 жылы Жаңа Моабит құрылды және Ескі Моабитпен бірігіп, өнеркәсіптік қала маңы ауданына айналды, ол 1861 жылы Берлин қаласына қосылды. Индустрияландыру 1820 жылы сот кеңесшісі Бейлифтің қаржылық қолдауымен аралды Берлиннің негізгі бөлігімен байланыстыратын қарапайым көпір салынғанда басталды. Көпірден кейін зауыттар, электр станциясы, Берлин-Шпандау каналы, Вестхафен порты және Берлин мен Гамбургты байланыстыратын Гамбург теміржол станциясы салынды. Хобрехт жоспары бойынша көшелер желісі салынды, бұл аймақ архитектуралық тұрғыдан Вильгельмин сақинасы деп аталды. Осының бәрі халықтың үлкен өсуіне және Моабит пен көршілес Веддингте көп қабатты үйлердің салынуына әкеліп соқты, бұл шешек эпидемиясының таралуына жағдай жасады. Осының салдарынан, Рудольф Вирховтың шақыруымен Берлин қалалық кеңесі 1872 жылы екінші аурухананы (Charité-ден кейін) – Моабит ауруханасын салды. 1880 жылдары Роберт Кох осы жерде хирургиялық құралдарды зарарсыздандыру және туберкулез бактериясын бөліп алу жұмыстарын жүргізді. 1920 жылдан бастап оқу ауруханасы болған Моабит ауруханасында Нобель сыйлығының лауреаты Вернер Форсман, Лидия Рабинович-Кемпнер және қарсылық күресшісі Георг Гроскурт сияқты көрнекті дәрігерлер жұмыс істеді. Бірінші түрме, Лертер-штрасседегі «Зелленгефенис» (Cell Prison) 1842-1849 жылдары Пруссия королі Фредерик Вильгельм IV-нің бұйрығымен, Пенттонвилл түрмесінің «жекелеген ұстау жүйесі» бойынша салынды. 1878 жылы Германия императоры Вильгельм I-ге оқ атқан Макс Хёдель осы жерде өлім жазасына кесілді. Карл Радек, Эрих Мюссам және Муса Жәлил сияқты саяси белсенділер Моабит түрмесінде ұсталды. «Кёпениктің капитаны» Вильгельм Войт және жазушы Вольфганг Борхерт түрмеде жазаларын өтеді. 1906 жылы Түрмштрасседегі ірі қылмыстық сот ғимараты салынды. 1909 жылы сәулетші Питер Беренс солтүстік-батыс Хуттенштрасседе AEG турбина фабрикасын салды, бұл қазіргі заманғы архитектураның алғашқы туындыларының бірі болды.
In 1818 New Moabit was founded and grew together with Old Moabit to an industrial suburb district, which was incorporated into the city of Berlin in 1861. The industrialization started in 1820 when, with the financial support of court counsellor Baillif, a simple bridge was built to connect the island to the Berlin mainland. The bridge was followed by factories, a power plant, the Berlin Spandau Canal, the Westhafen port and the Hamburger Bahnhof train station which connected Berlin with Hamburg. A network of streets was laid out in the Hobrecht Plan in an area that came to be known architecturally as the Wilhelmine Ring. All of that activity resulted in an exponential growth of the population and the subsequent construction of tenements in Moabit and neighbouring Wedding, facilitating the spread of a smallpox epidemic. In consequence, Berlin's city council, exhorted to do so by Rudolf Virchow, built a second hospital (after the Charité), the Krankenhaus Moabit in 1872. In the 1880s, Robert Koch worked here on the sterilization of surgical instruments and the isolation of the tuberculosis bacterium. A teaching hospital from 1920 on, the Krankenhaus Moabit employed notable physicians like the Nobel Laureate Werner Forssmann, Lydia Rabinowitsch Kempner and the resistance fighter Georg Groscurth. A first prison, the Zellengefängnis (Cell Prison) on Lehrter Strasse was built between 1842 and 1849 by order of King Frederick William IV of Prussia, according to the "separate system" of Pentonville Prison. In 1878 Max Hödel, who had shot at Emperor Wilhelm I of Germany, was beheaded here. Political activists like Karl Radek, Erich Mühsam and Musa Cälil were detained in Moabit. Wilhelm Voigt, the "Hauptmann von Köpenick", and the writer Wolfgang Borchert served their prison sentences in the prison. The vast building of the Criminal Court on Turmstraße was erected in 1906. In 1909, architect Peter Behrens built the AEG's Turbine factory at the north western Huttenstraße, one of the first works of Modern architecture.
Еңбек қозғалысы мен соғыс кезеңі
Моабит қаласының көп бөлігі жұмысшы табының дәстүрлі тұрғын аудандары болып табылады. Кейбір аудандар нацистік кезеңде саяси белсенділігімен танымал болды, мысалы, Қызыл Бейсселкиз немесе көршілес Росток Киз. 1933 жылы нацистер билікке келгеннен кейін олар коммунистік қарсылық ошақтары деп есептелді. 1928 жылғы 11 сәуірде Веймар Республикасы тұсында 20 жасар коммунистік белсенді Ольга Бенарио және оның бірнеше серіктері Моабит түрмесіне еніп, партияның көрнекті мүшесі және сол кезде Бенарионың жары болған Отто "Ли Де" Браунды босатып алды. Қуғынға түскеніне қарамастан, екі жас адам Мәскеуге қашып құтылып, кейіннен (әрқайсысы жеке) Халықаралық коммунистік қозғалыста белгілі болды (тиісінше Бразилияда және Қытайда). 1941 және 1945 жылдар аралығында шамамен 1900 еврей негізінен Аушвицке, Терезиенштадтқа немесе Минске депортацияланды. Солардың шамамен саны шетелге қашып құтылды.
Large parts of Moabit are traditional working class residential areas. Some areas were known for their political activity during the Nazi era, such as the Red Beusselkiez or the neighbouring Rostock Kiez. After the Nazi Machtergreifung in 1933 they were considered Communist resistance cells. On 11 April 1928, during the Weimar Republic, the 20 year old Communist activist Olga Benário and several of her comrades managed to break into Moabit's prison and free the incarcerated Otto "Li De" Braun, a prominent party member and at the time Benario's lover. Despite being hotly hunted, the two lovers succeeded in escaping to Moscow and later rose (separately) to prominence in the International Communist movement (in Brazil and China respectively). Between 1941 and 1945, around 1900 Jews were deported predominantly to Auschwitz, Theresienstadt or Minsk. Approximately as many survived by escaping abroad.
Соғыстан кейінгі және қазіргі заман
Соғыстан кейін, 1945 жылдан 1990 жылға дейін Моабит Батыс Берлиннің британдық секторының бір бөлігі болды. Берлин қабырғасына жақын жаңа шеткерлік орналасуынан Моабит шалғай ауданға айналды. Кройцберг сияқты, ол негізінен төмен жалдау ақысының арқасында иммигранттарды тартты. Берлин қабырғасы құлағаннан кейін Моабиттің орналасқан жері қайтадан бұрынғы орталыққа жақын болды. Бірігуден кейін Моабит есірткі саудасы мен қолдану (әсіресе Клейнер Тиергартен маңында), кедейлік (көбінесе батыс бөлігінде) және қылмыс сияқты мәселелерге тап болды. Қоңсы Wedding сияқты, төмен жалдау ақысы соңғы кезде суретшілер мен жастарды қызықтырып, джентрификацияның бірінші нақты белгілері пайда болды. Шығыс жиегінде, Миттемен шектесетін Моабиттің неоклассикалық теміржол станциясы қазір Берлиндегі заманауи өнер мұражайы – Музей фюр Гэггенварт ретінде қызмет етеді. Өнер және қала құрылысы орталығы (ZK/U) бұрынғы Берлин Моабит жүк станциясының аумағында, Моабит қалалық бағының (Stadtgarten Moabit) жерінде орналасқан.
After the war, between 1945 and 1990, Moabit was part of the British sector of West Berlin. Due to its new peripheral location adjacent to the Berlin Wall, Moabit became a remote neighbourhood. Similar to Kreuzberg, it attracted mostly immigrants due to its low rents. With the fall of the Berlin Wall, Moabit's location has anew changed to its former centrality. Post reunification, Moabit has faced problems such as drug trafficking and abuse (especially around Kleiner Tiergarten), poverty (most notably in its Western parts), and crime. Similar to neighbouring Wedding, lower rents have recently attracted artists and young people, and there are first unmistakable signs of gentrification. At its eastern edge, bordering Mitte, Moabit's neoclassical train station now serves as Berlin's contemporary art museum, the Museum für Gegenwart. The Center for Art and Urbanism (ZK/U) is located on the grounds of the Stadtgarten Moabit, in the former Berlin Moabit freight station.
Танымал мәдениетте
Моабит Германияда немесе Берлинде өтетін көптеген кітаптар мен фильмдерде, әсіресе қылмыстық сот істеріне немесе Орталық қылмыстық сотта (Криминальгерхт) және қамау орталығында отыруға қатысты жиі еске алынады. Бұл аудан Джонатан Франзеннің 2015 жылғы "Тазалық" романында қысқаша, ал Дэн Фесперманның 2018 жылғы "Қауіпсіз үйлер" романында кеңінен суреттелген. Берлиндегі "No Nebraska!" тобы 2007 жылы "Serves Six" атты EP-сінде "Moabit is an Island" ("Моабит – арал") деген ән шығарды. Алекс Биердің 2022 жылғы "Феликс Блом. Моабиттен шыққан тұтқын" романының басты кейіпкері Моабиттен шыққан.
Moabit is mentioned in countless books and films taking place in Germany or Berlin, primarily in reference to criminal court cases or incarcerations at the Central Criminal Court (Kriminalgericht) and detention centre. The district features briefly in Jonathan Franzen's 2015 novel Purity and also extensively in Dan Fesperman's 2018 novel Safe Houses. The Berlin based band No Nebraska! released a song entitled "Moabit is an Island" on their EP "Serves Six" in 2007. The central protagonist of the 2022 novel "Felix Blom. Der Häftling aus Moabit" by Alex Beer is originally from Moabit.