Кіріспе

"Х-файлдар" кейіпкері

Тарих

Шылым шегушінің туған күні, туған жері және тарихының көп бөлігі ешқашан нақты расталмаған. Оның өткенінің бір ықтимал нұсқасы төртінші маусымның "Сигаретті темекі шегуші адамның ойлары" деген эпизодында берілген, онда "Жалғыз қосқыштар" деп аталатын теория сарбаздары темекі шегуші адам алғаш рет 1940 жылы 20 тамызда Луизиана штатының Батон-Руж қаласында тіркелгенін айтады. Оның әкесі жақтас коммунист және Кеңес NKVD-сының тыңшысы болған, ол 1917 жылғы "Шпионаж туралы" заң бойынша "баласы жүре алмай тұрып" жазаланған. Оның анасы темекі шегуші, ол да бала кезінде өкпе қатерлі ісіктен қайтыс болған. Ол отбасынан ешкім қалмағандықтан, мемлекет қамқорлығына алынып, АҚШ-тың орталық аймақтарындағы түрлі жетімдер үйіне жіберілді. Ол достас болған емес, уақытының көп бөлігін кітап оқумен өткізді. Бұл эпизод үшінші маусымның "Апокриф" эпизодымен қайшы келеді, онда жас темекі шегуші адам 1953 жылы Билл Малдермен (Фокс Малдердің әкесі) бірге көлеңкелі агент ретінде және темекі шегіп тұрғаны көрінеді. "Сигаретті темекі шегуші адамның ойларында" темекі шегуші 1963 жылы Синдикатқа кірмеген жас адам болып бейнеленген, ол әлі темекі тартпаған. Сол эпизодта 1960-шы жылдардың басында ол АҚШ Армиясының арнайы күштерінің капитаны, құпия операциялар мен барлау қызметіне қатысқан және Билл Малдермен бірге қызмет еткендігі айтылады. Темекі шегуші ЦРУ қолдаған Кубаға жасалған сәтсіз шабуылға, Патрис Лумумба мен Рафаэль Трухильоны өлтіруге қатысқан. Ол құпия топтың құрамында болып, Техас штатының Даллас қаласында президент Джон Кеннедиді өлтіруге қатысқан. Бұл өлтіру Кеннедидің Шошқалар шығанағындағы шабуылды және Кубадағы зымыран дағдарысын дұрыс басқара алмауынан туындаған. Миссияның бір бөлігі ретінде, Темекі шегуші кінәлі есімді, Ли Харви Освальдты, оны қылмысқа айыру үшін перде таяқтарын әкелуге көндірген. 1968 жылы Темекі шегуші Мартин Лютер Кингті өлтіру үшін жеткілікті билікке ие болды, Кингтің "маоист сияқты сөйлейтініне" және Вьетнамдағы американдық соғысқа қауіп төндіретініне алаңдаған. Ол бұл істі өзі жасады, өйткені ол "сол адамға тым көп құрмет көрсеткен" және американдық азаматтық құқық қозғалысына деген жеке симпатиясынан ақ нәсілшілдікті ақтады. Сонымен қатар, Темекі шегуші өзінің құпия қызметіне негізделген Джек Колквитт есімді өзінің ойдан шығарылған кейіпкерін сомдаған тыңдау (кейіннен ғылыми фантастика) романдары жазуға құштар болған, бірақ оның барлық қолжазбаларын баспагерлер қабылдамады немесе оларды шындыққа сай емес және нашар жазылған деп өзгертті. Бұл оған АҚШ үкіметінде жұмыс істеуден басқа жол қалдырмады. 1991 жылы Темекі шегушінің билігі дерлік шексіз болды. Ол Саддам Хусейнмен тікелей келіссөздер жүргізді және Анита Хилл – Кларенс Томас даусына бір жолмен немесе екінші жолмен араласты, Родни Кингтің ісін Калифорнияның Сими Валли қаласына көшірді, АҚШ үкіметінің Босния мен Герцеговинаның тәуелсіздігіне араласуын болдырмады, "Оскар" сыйлықтарын таңдауға ықпал етті, "Буффало Биллз" командасының Суперкубокты жеңуіне кедергі келтірді, Совет қақпашысы Владислав Третьякты "Мұз үстіндегі керемет" алдында есірткімен улады және Америка жеріне қонғаннан кейін аман қалған ғарышкерлерді өлтірді. Дегенмен, "X-Files" сценарисі Фрэнк Спотниц оқиғалардың бұл нұсқасы тек бір мүмкіндік екенін және канон ретінде қабылданбайтынын мәлімдеді. Он бірінші маусымның "My Struggle III" эпизодында Темекі шегуші өзінің аты Карл Герхард Буш екенін (сериал авторы Крис Картердің әкесінің аты) айтады. Бұл оқиғада ол Розуэлл оқиғасынан кейін белсенді болған және сұр ғарышкерге жасалған экспериментке жетекшілік еткен. Бұл оқиғалар Синдикаттан бұрын болды, бұл жаңа шығу тегі бастапқы серияны қайта қарастырып, Темекі шегушінің Синдикатқа қарсы ойнағанын көрсетеді, бұған дейін олардың бұйрықтарын алғаны белгілі болған. Сондай-ақ ол Джон Ф. Кеннедиді өлтірген нағыз кісі екені расталды және 1969 жылы Айға қонғандағы жалған көрсетілім кезінде болғаны көрінеді.

Негізгі доға

Сериалдағы алғашқы көрінісінде ол ФБР агенті Дана Скаллидің (Джилиан Андерсон) брифингін және дебрифингін қадағалайды, ал кейіннен Фокс Малдер (Дэвид Дюховни) мен Скалли шетелдіктердің ұрлауын тергеуден әкелген дәлелдерді жояды. Темекі шегетін адам шындықты жұрттан жасырып жатқанда, Малдер оны жұртшылыққа және өз қарындасы Самантаның жоғалуы туралы шындықты ашуға тырысады. Бұл серия соңына дейін созылатын бәсекелестікке әкеледі. "Екі әке" эпизодында оның туған аты немесе псевдонимдері C. G. B. Spender екені және ол бұрын Кассандра Спендермен некеде болғаны, оның ұлы Джеффри Спендер болғаны айтылады. Ол ФБР арнайы агенті Диана Фаулиді өзінің бағыныштысы ретінде тартады, өйткені оның Малдермен тығыз қарым-қатынасы бар. "Бір ұл" эпизодында Джеффри өзінің әкесі, Темекі шегетін адамның анасы Кассандраны балалық шағында бірнеше нервтік бұзылыстарға әкелген медициналық емдеуге мәжбүрлегенін біледі. Темекі шегетін адам мұны білгенде, Джеффриді өлтіреді. Колонияландыру жоспарын білген шетелдік бүлікшілер Синдикатты отаршылармен соғысқа қарсы өз жағына тарту үшін Жерге оралады. Шетелдік бүлікшілердің күшіне сенбейтін Синдикат мүшелері Эль-Рико әуе базасында жиналып, отарлаудан аман қалу үшін ғарыш кемесіне көтеріледі. Алайда, отаршылардың орнына бүлікшілер пайда болады және Синдикаттың барлық бас мүшелерін өлтіреді. Фаулимен бірге Темекі шегетін адам Синдикаттың жойылуынан құтылады. Алтыншы маусымның соңында Темекі шегетін адамның Малдердің биологиялық әкесі екенін көрсететін дәлелдер пайда болады. Ақырында "The Sixth Extinction II: Amor Fati" эпизодында Темекі шегетін адам Малдерге "Мен сіздің әкеңізмін" дейді, ал Малдер балалық шағына, ата-анасымен бірге жағажайда серуендегенін еске алады. Фаули онымен келіспейді. Малдерді өлтіруді жоспарлағандықтан, Фаули Скаллиге Малдерді табу үшін тергеуде көмектеседі, бұл оның өліміне әкеледі. Синдикат жойылғаннан кейін Темекі шегетін адам өз қалауынша әрекет ете бастайды. Алайда, оның қатерлі ісігі қайтадан пайда болып, ол мүгедектер арбасында жүреді және трахеостомия жасайды. Ақырында Алекс Крайчек пен Марита Коваррубиас оны "Requiem" эпизодында сатқылап, баспалдақтан құлатып, өлді деп санайды. "Темекі шегетін адам" тоғызыншы маусымның "Уильям" эпизодында тірі екені анықталады, онда оның ұлын өлтіруге тырысқаны сәтсіз аяқталғаны және ол ұлын қорқынышты тәжірибелерге ұшыратқаны белгілі болады. "Ақиқат" сериясының финалында Малдер мен Скалли шалғайдағы Нью-Мексико арқылы саяхаттап, "ақылды адамның" тұратыны айтылған пуэблоға жетеді: ол шын мәнінде Темекі шегетін адам. Оның жағдайы жоғалғаннан бері нашарлап келеді, ол "Жаңа" Синдикаттан жасырынып, примитивті өмір сүреді. Малдер мен Скаллиді мазақтағаннан кейін, ол Скаллиге Малдер бұрыннан білетін нәрсені, шетелдіктердің Жерді 2012 жылдың 22 желтоқсанында қайта отарлауды жоспарлағанын айтады. Көп ұзамай Темекі шегетін адам қайтадан Нолл Рорердің бұйрығымен вертолеттен атылған зымыраннан қаза табады. Келесі 14 жыл бойы ол өлді деп саналады. Алайда, ол "My Struggle" (2016) мини-сериалының бірінші бөлімінің соңында қайта тірі, бірақ қатты күйіп, қираған күйінде пайда болады, X Files қайта ашылды деп мәлімдейді. "My Struggle II" маусымның финалында Темекі шегетін адам осы жылдар бойы жұмыс істеген сөз байластығын іске қосып, атмосфераға химиялық тесіктерді шығарады, бұл американдықтардың иммундық жүйесінің бұзылуын тудырады, олар міндетті тұмау вакцинациясы арқылы Спартан вирусына шалдықты. Малдерге деген сүйіспеншілігінен ол оған аурудың емін ұсынады, бірақ ол қабылдамайды. АҚШ-та Синдикаттың халықты азайту жоспары жүзеге асқанда хаос орнады. Алайда, "My Struggle III" эпизодында бұл Скэлли көрген көрініс екені көрсетілген. Темекі шегетін адам Скэллидің ұлы Уильямды табуға тырысып жатқаны және ол өзінің жеке күн тәртібін жүзеге асыру үшін Темекі шегетін адамды өлтіруді қалаған Синдикаттың тағы екі тірі қалған мүшесі басқаратын топпен қақтығыста екені белгілі болады. Темекі шегетін адам Уолтер Скиннерге келісім жасау үшін келеді және оған Уильямды табуға көмектесу үшін Скиннерге адамзат ақырынан аман қалу мүмкіндігін ұсынады. Темекі шегетін адам сонымен қатар Уильямды жаратуға жауапты екенін, өйткені ол Скаллиді шетелдік технологияны қолдану арқылы жүкті етті. 11-ші маусымның "My Struggle IV" финалында Темекі шегетін адам мен Рейес Малдер, Скалли және Скиннерді тастап кеткен фабрикаға ертіп барады, онда олар Уильямды қуып жүр. Скиннер оларға қаруын сілтеп, Рейесті өлтіреді, ал Темекі шегетін адам Скиннерді машинасымен қағып өтеді. Темекі шегетін адам "Малдерге" (шынында Уильямның кейіпкері) су жағасында қарсы тұрып, жанжал кезінде оны басына атып, суға құлайды. Нағыз Малдер пайда болып, Темекі шегетін адамды атып, ол Уильямды өлтіргенін түсінеді, ол жартастан құлап суға түседі, денесі ағыспен кетеді.

Шығаратын орта

2016 жылы «Х-файлдар» телесериалының оныншы маусымына дейін Крис Картер 2013 жылы IDW Publishing компаниясымен бірлесіп, сериалдың комикс түріндегі жалғасын жасады. Комикс «Тыңдаушы адам» тірі екенін және Малдер мен «Жалғыз қарулылар» екеуіне де жасырын түрде ақпарат беріп отырғанын көрсетеді. Картер кейіннен осы комикстердегі оқиғалар болашақ телешоуларда ескерілмейтінін мәлімдеді. Алайда, «Х-файлдар: Суық істер» (The X Files: Cold Cases) атты Audible адаптациясында комикстің бір түрі канондық мәртебе алды. Бұл сериал тоғызыншы және оныншы маусымдар арасындағы оқиғаларды қамтиды, онда «Тыңдаушы адам» рөліндегі кейіпкердің оның кейпін алған түрленуге қабілетті шетелдік болғаны ашық көрінеді.

Қабылдау

"The X Files" телесериалындағы жеке жұмысы үшін ұсынылмаса да, Уильям Б. Дэвис және бірнеше актер 1997, 1998 және 1999 жылдары Screen Actors Guild Awards жүлдесінде "Драмалық сериалдағы актерлік ансамбльдің үздік орындауы" номинациясына ұсынылып, жеңіске жете алмады. Кейіпкер 90-шы жылдардағы теледидар сауалнамаларында "Ең жаман жау" деп танылды. "TV Guide" журналы "25 ең ұлы телевизиялық жау" тізімінде "Сигарет шегуші адамды" 20-шы орынға қойды. Актердің өзі айтуынша, кейіпкерге "темекі шегушілер" наразылық білдірген. Entertainment Weekly жазушысы Дженифер Армстронг бұл кейіпкерді теледидарда тек "жаман жігіттердің" темекі шегуі мүмкін деген ежелгі дәстүрдің мысалы ретінде келтірді. Дэвис Entertainment Weekly журналының "50 ең үлкен Emmy жүлдесінен шетте қалғандар" тізіміне енді, ал тізім авторы "Сигарет шегуші адамның" болуы "қара май, шетелдік имплантаттар және Скаллидің күмәндануымен" бірдей маңызды екенін айтты. Малайзияның "New Straits Times" газеті Сигарет шегушіні шоудағы ең "қызықты" кейіпкерлердің бірі деп атады. Алайда, Christianity Today журналы Сигарет шегушінің құпиясы соңғы маусымдарда жоғалып кеткенін мәлімдеді. Сондай-ақ, Entertainment Weekly жарияланымнан Кен Таккер "Қатерлі ісіктің адамның біркелкі жамандығы" шоудың кейінгі маусымдарында "жалықтыра бастағанын" айтты, себебі оның жасырын болуы енді бұрынғыдай құпия емес. Salon рецензенты Джефф Старк шоудың ең жақсы тұсы – "Сигарет шегушінің ниеттерін толық білмеу" екенін сезінді.