Кіріспе

Кабельді тасымалдау әдісі – жердегі механикалық құрылғы.

Аэролифт, сонымен қатар кабельдік автомобиль немесе арқан жол деп те аталады, кабиналар, вагондар, гондолалар немесе ашық креслолар бір немесе бірнеше кабельдердің көмегімен жерден жоғары көтерілетін кабельді тасымалдау құралы болып табылады. Аэролифт жүйелері көбінесе таулы аймақтарда, жол салу мен пайдалану қиын жағдайларда жиі қолданылады және кен өндірісінде кеңінен таралған. Аэролифт жүйелерін жылжыту салыстырмалы түрде оңай, олар өзендер мен шатқалдарды кесіп өту үшін де пайдаланылған. Соңғы кезде аэролифттердің тиімділігі мен икемділігі арқасында гондолалық көтергіштер қалалық қоғамдық көлік жүйелеріне енгізілуде.

Кабельді көлік

Кабельдік жол (британдық ағылшынша) немесе әуе трамвайы, әуе трамвай (американдық ағылшынша), қолдау үшін бір немесе екі бекітілген арқанды пайдаланады, ал жеке қозғалатын арқан жылдамдық береді. Әуе трамвайының ұстағышы жылдамдық арқанына міңгі тұрақты бекітіледі. Қалалық көлік ретінде қолданылатын әуе трамвайларына Нью-Йорктегі Рузвельт аралы трамвайы және Портленд әуе трамвайы жатады.

Гондол көтеруі

Гондола лифті – екі немесе одан көп станциялардың арасында, аралық тірек мұнаралардың үстінен үздірілмей айналып тұратын кабельден тұрады. Кабельді терминалда орналасқан дөңгелек жетек қозғалтады, ол қозғалтқышқа немесе электрмоторға қосылған. Көптеген гондола кабиналары кабельге бекітіледі, көбінесе ажыратылатын қысқыштармен, бұл оларға станцияларда қауіпсіз отыру үшін баяулауға мүмкіндік береді. Тұрақты қысқыштармен жабдықталған нұсқалары да бар, бірақ олар одан әлдеқайда сирек кездеседі. Бір кабельді лифттер кейде "монокабельді" гондола лифттері деп аталады. Лифт құрылысының ерекшеліктеріне байланысты, гондола лифтінің сыйымдылығы, құны және функционалдығы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Еуропаның Альпілік аймақтарында мұндай жүйелердің кең таралғандығына байланысты, француз тіліндегі "télécabine" атауы ағылшын тілінде де қолданылады. Гондола лифттері қалалық көлік ретінде де пайдаланылады. Мысалдарға Сингапур кабельді жолы, Metrocable (Медельин), Metrocable (Каракас), Mi Teleférico (Ла-Паз) және Лондон кабельді жолы жатады.

Екі және үш кабельді гондола лифтілері

Бір тұрақты «тағайындалған» арқан және бір тарту арқаны бар гондола лифтілері екі кабельді гондола лифтілері деп аталады, ал екі тағайындалған арқан және бір тарту арқаны бар лифтілер үш кабельді гондола лифтілері деп аталады. Мысалдар: Нгонг Пинг Skyrail (Гонконг) және Peak 2 Peak Gondola (Канада).

Фунитель

Фунитель стандартты гондола көтергішін екі параллель тарту кабеліне бекітілген екі жоғарғы иірім арқылы ерекшеленеді, бұл жоғары жел жылдамдығында тұрақтылықты арттырады. "Фунитель" атауы француз тіліндегі "funiculaire" және "telepherique" сөздерінің қосылуынан пайда болған. Мұндай жүйелерді кейде екі жеке тарту кабелі қолданылса "қос монокабель" (DMC) немесе бір тарту кабелі екі рет оралған жағдайда "қос циклды монокабель" (DLM) деп те атайды. Фунительдер кабиналардың бірінен соң бірі келу аралығын қысқартады, сонымен қатар әр кабинаға 20-30 адамға дейін сыйымдылықты ұсынады.

Фунифор

Фунифор – екі тірек арқаны және айналасына оралған тартылатын арқанға ие канат жолының түрі. Әрбір жүйе бір кабинадан тұрады, ол алға-артқа қозғалады. Көптеген орналымдар екі параллель, бірақ тәуелсіз желілермен салынған. Funifor дизайнын итальяндық өндіруші Hölzl әзірледі, кейін Doppelmayr Italia компаниясымен бірікті. Сондықтан бүгінде осы дизайнға Doppelmayr Garaventa Group компаниясы патент алған. Әрбір жолдың жоғарғы нүктесінде тартылатын арқан екінші жолға қызмет ету үшін айналып өтудің орнына төменгі жағына қайта оралады, бұл әдеттегі әуе трамвайында кездеседі. Бұл төмендегі схемада көрсетілген. Бұл мүмкіндік, қажет болған жағдайда, бір кабинамен жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Тәуелсіз жетек, сонымен қатар, жақын орналасқан кабиналар арасындағы көпір арқылы эвакуация жүргізуге мүмкіндік береді. Funifor жүйесінің басты артықшылығы – екі тірек арқан арасындағы көлденең қашықтық есебінен жоғары жел жағдайындағы тұрақтылығы. Ажыратылатын кресло-лифттер әдетте тұрақты тұтқалы кресло-лифттерге қарағанда әлдеқайда жылдам қозғалады, себебі кабельдің жылдамдығы көптеген жолаушылардың қауіпсіз түрде түсіп, отыруынан асып түседі. Сондықтан әрбір кресло терминалдарда ажыратылатын, күшті серіппелі кабель тұтқасымен кабельге қосылады, бұл креслоның ыңғайлы отыру және түсу үшін айтарлықтай баяулауын қамтамасыз етеді. Креслолар ауа райынан қорғану үшін «көпірше» түріндегі шатырмен жабдықталуы мүмкін.

Гибридті лифт

Гибридті лифт – гондола және кресло лифтілерінің үйлесімі. Leitner компаниясы оны "телемикс" деп, ал Doppelmayr – "комбинациялық лифт" деп атайды. Мысалы, Австрияның Воралберг аймағындағы Ski Arlberg-тің Weibermahd лифтісі 8 орындық кресло-лифттер мен 10 орындық гондолалармен кезектесіп жұмыс істейді.

Қолмен жұмыс істейтін

Дамылмаған аймақтарда, қиын-қыстау жерлерде өзендерді кесіп өту үшін қарапайым қолмен қоздырылатын арқан жолдар қолданылуы мүмкін, мысалы, Непалда қолданылатын туин.

Материалдық арқан жолдары

Материалдық арқан жол немесе арқан жол конвейері – жолаушылар вагондарының орнына жүк контейнерлері ілінетін әуе көтергіш. Бұл көбінесе монокабельді немесе екі кабельді гондола лифтілері болып табылады. Материалдық арқан жолдары әдетте ірі кен байыту кәсіпорындарының маңында кездеседі және олардың ұзындығы айтарлықтай болуы мүмкін. Габондағы Моандадан Конго Республикасындағы Мбиндаға дейін созылған COMILOG канат жолының ұзындығы 75 км-ден асты. Швециядағы Norsjö әуе трамвайының ұзындығы 96 километрді құрады.