Кіріспе
Ресейдің Tupolev әуе-ғарыш және қорғаныс компаниясы, ресми түрде Tupolev акционерлік қоғамы, бас кеңсесі Мәскеу қаласының Басманный ауданында орналасқан Ресейдің әуе-ғарыш және қорғаныс компаниясы. Туполев – 1922 жылы әуе-ғарыш саласының пионері және инженеры Андрей Туполев құрған Кеңес Туполев конструкторлық бюросының (ОКБ 156, конструкторлық кеңсесінің префиксі Ту) мұрагері, ол 1972 жылы қайтыс болғанша 50 жыл бойы компанияны басқарды. Туполев азаматтық және әскери ұшақтардың 100-ден астам моделін жобалап, құрылғаннан бері Ресей, Кеңес Одағы және Шығыс блогы үшін 18 000-нан астам ұшақ өндірді және 2022 жылдың 22 қазанында 100 жылдығын тойлады. Туполев ұшақтар және қару-жарақ жүйелері сияқты азаматтық және әскери әуе-ғарыш өнімдерін, сондай-ақ зымыран және теңіз авиациясы технологияларын әзірлеу, өндіру және күрделі жөндеуді қамтитын көптеген әуе-ғарыш және қорғаныс салаларында қатысады. 2006 жылы Ресей президенті Владимир Путиннің жарлығымен Микоян, Илюшин, Иркут, Сухой және Яковлев компанияларымен бірігіп, Біріккен Ұшақ корпорациясының құрамына енді.
Tupolev , officially Public Joint Stock Company Tupolev, is a Russian aerospace and defence company headquartered in Basmanny District, Moscow. Tupolev is successor to the Soviet Tupolev Design Bureau (OKB 156, design office prefix Tu) founded in 1922 by aerospace pioneer and engineer Andrei Tupolev, who led the company for 50 years until his death in 1972. Tupolev designed over 100 models of civilian and military aircraft and produced more than 18,000 aircraft for Russia, the Soviet Union and the Eastern Bloc since its founding, and celebrated its 100th anniversary on 22 October 2022. Tupolev is involved in numerous aerospace and defence sectors including development, manufacturing, and overhaul for both civil and military aerospace products such as aircraft and weapons systems, and also missile and naval aviation technologies. In 2006, Tupolev became a division of the United Aircraft Corporation in a merger with Mikoyan, Ilyushin, Irkut, Sukhoi, and Yakovlev by decree of the Russian President Vladimir Putin.
КСРО-да
Туполев ОКБ-ны 1922 жылы Андрей Туполев құрды. Оның құрылыстары қана авиациялық зерттеулер мен ұшақтарды жобалауға ғана бағытталған, ал өндіріс басқа фирмалардың қамқорлығында жүзеге асырылады. 1920 жылдары ол толығымен металдан жасалған ұшақтарды зерттеді, бұл тікелей Хьюго Юнкерстің Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жасаған алғашқы жұмыстарына негізделген. Туполевтің ерте кезеңіндегі маңызды нәтижелердің бірі – 1925 жылы алғаш рет ұшқан, құйма дуралюминді қаптамасы бар ANT 4 екі қозғалтқышты бомбалаушы және 1932 жылғы ANT 6 төрт қозғалтқышты бомбалаушы, одан ANT 20 сияқты ұшақтар жасалды (Ефим Гордон және Владимир Ригмант, OKB Туполев. Хинкли, Ұлыбритания: Midland, 2005. 22–28 және 30–34 беттер). Туполевтің осы екі ұшақтың дизайны көп жылдар бойы ауыр ұшақтарды, азаматтық және әскери авиацияны дамыту бағыттарын анықтады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі қозғалтқышты, толығымен металдан жасалған Ту-2 совет әскерлерінің майданға жақын бомбалаушыларының ең жақсыларының бірі болды. 1942 жылдан бастап оның көптеген түрлері көптеп өндірілді. Соғыс кезінде металл жетіспеуіне байланысты артқы фюзеляждар ағаштан жасалды. Бұл реактивті Tu 16 бомбалаушысын жасауға әкелді, ол жақсы субсоникалық көрсеткіштерге ие болу үшін қанатын керілген күйде жасады. Турбожеттердің отын тиімділігі шын мәніндегі континенттер аралық қашықтықты қамтамасыз ете алмағандықтан, кеңестіктер жаңа Tu 20 бомбалаушысын, көбінесе Tu 95 деп аталатын ұшақты жобалауды шешті. Ол да Tu-4 ұшағының фюзеляжы мен конструкциялық ерекшеліктеріне негізделген, бірақ төрт қуатты Кузнецов NK 12 турбовинттік қозғалтқыштарымен жабдықталған, бұл реактивтік жылдамдық пен ұзақ қашықтықтың бірегей үйлесімін қамтамасыз етті. Ол континенттер аралық қашықтыққа ұша алатын, кеңестік континенттер аралық бомбалаушы ұшағына айналды. Көп жағынан, ол Боинг B 52 Stratofortress-тің кеңестік аналогы болды және стратегиялық бомбалаушы ретінде, сондай-ақ барлау және суастына қарсы күрес сияқты басқа да мақсаттарда қолданылды. Tu-16 азаматтық Tu-104 авиалайнеріне айналды. Tu-95 ұшағы Tu-114 орта және ұзақ қашықтыққа арналған авиалайнерінің негізі болды, ол әлемдегі ең жылдам турбовинттік ұшақ болып табылады. Көптеген ірі субсоникалық Tupolev реактивтік ұшақтарында қанаттың артқы жиегінен артқа қарай созылған үлкен бөліктер кездеседі, олар ұшақтың қону шассисін ұстап тұрады. Бұл ұшақтардың көптеген үлкен, төмен қысымды дөңгелектерден тұратын қону шассисін орнатуға мүмкіндік береді, бұл сол кездегі Кеңес Одағында кең таралған нашар сапалы ұшу-қону жолақтарында пайдалану үшін өте маңызды болды. Мысалы, кеңестік Боинг 727 ұшағының аналогы – Tu-154 авиалайнерінде 14 дөңгелек бар, бұл Боингтің әлдеқайда үлкен 777-200 ұшағындағы дөңгелектер санымен бірдей. Tu-16 және Tu-20/Tu-95 ұшақтарының алғашқы ұшуларынан бұрын Туполев үстіркілді бомбалаушылармен жұмыс істеді, нәтижесінде сәтсіз Tu-98 ұшағы жасалды. Бұл ұшақ пайдалануға берілмесе де, ол Tu 102 прототипіне (кейін Tu 28 перехватчикке айналды) және Tu 105 ұшағына негіз болды, ол 1960 жылдардың ортасында Tu 22 үстіркілді бомбалаушысына айналды. Convair B 58 Hustler-ге қарсылас ретінде жасалған Tu 22 американдық ұшақтан ұзақ қызмет етсе де, қабілеті нашар болды. Осы уақытта конструкторлық бюрода "К" бөлімі құрылды, оның міндеті – Tu-139 және Tu-143 пилотсыз барлау ұшақтарын жобалау болды. 1960 жылдары А. Н. Туполевтің ұлы А. А. Туполев агенттікті басқаруға белсенді қатысты. Оның жұмысына әлемдегі алғашқы үстіркілді авиалайнер Tu-144, танымал Tu-154 авиалайнерін және Туполев Tu-22M стратегиялық бомбалаушысын жасау кірді. Осы жетістіктердің арқасында Кеңес Одағы Батыспен әскери және азаматтық авиация саласындағы стратегиялық теңдікке қол жеткізе алды. Tu-144 ұшағы 1973 және 1978 жылдары апатқа ұшырағандықтан 1978 жылы жолаушылар тасымалынан алынып тасталды. 1970 жылдары Туполев Tu 22M бомбалаушыларының өнімділігін жақсартуға күш салды, оның түрлеріне теңіздік нұсқалары да кірді. Осы бомбалаушылардың көп болуы SALT I және SALT II келісімдеріне әкелді. Сондай-ақ, Tu-154 ұшағының тиімділігі мен өнімділігі жақсартылды, нәтижесінде тиімді Tu-154M пайда болды. 1980 жылдары жобалау бюросы үстіркілді Tu 160 стратегиялық бомбалаушы ұшағын жасады. Оның құрамына өзгермелі геометриялық қанаттар кіреді.
Директорлар
Андрей Николаевич Туполев 1929 жылдан 1972 жылы қайтыс болғанға дейін Мәскеудегі Орталық Аэрогидродинамикалық институттың (ЦАГИ) жетекші конструкторы болды. Бұл жобалау бюросы көбінесе бомбалаушылар мен жолаушылар ұшақтарын жасады. Андрей Туполевтің ұлы, Алексей Андреевич Туполев те белгілі ұшақ конструкторы болды. Оның ең танымал жобасы – ТУ-144 жоғары дыбыстық жылдамдықты ұшақ. 2001 жылы қайтыс болғанға дейін ол «Туполев» компаниясын басқарды. Игорь Сергеевич Шевчук 1997 жылы «Туполев» АҚ бас директоры, кейін директорлар кеңесінің төрағасы, ал 2001 жылы президент және бас конструктор болып тағайындалды. Ол 2011 жылы күтпеген жерден қайтыс болды. Александр Владимирович Конухов 2016–2020 жылдары бас директор қызметін атқарды. Ронис Накипович Шарипов 2020 жылдың мамыр айында бас директор болып тағайындалды. Вадим Владимирович Королев 2021 жылдан бері басқарушы директор болып табылады. 2021 жылдың қыркүйек айында Татарстан Президенті Рустам Миннеханов «Туполев» компаниясының директорлар кеңесінің төрағасы болып сайланды.