Кіріспе
Иық бұлшық еті – адам иығының дөңгелек пішінiн қалыптастыратын бұлшық ет. Оны, әсіресе үй мысығы сияқты басқа жануарларда, «жалпы иық бұлшық еті» деп те атайды. Анатомиялық тұрғыдан алғанда, дельтоид бұлшық еті үш бөліктен тұрады: алдыңғы немесе кіндік бұлшық еті (pars clavicularis), артқы немесе жапырақша бұлшық еті (pars scapularis), ортаңғы немесе иық шығыры бұлшық еті (pars acromialis). Бұл бұлшық ет талшықтары көп қалампырлы болып келеді. Алайда, электромиография нәтижесінде оның кем дегенде жеті топтан тұратыны және оларды жүйке жүйесі тәуелсіз түрде үйлестіре алатыны анықталды. Бұрын бұл бұлшық ет дельтоид (көпше түрі – дельтоидтер) деп аталатын, және кейбір анатомия мамандары әлі де осы атауды қолданады. Оның атауы грек әліпбиінің үлкен дельта әрпінің (Δ) пішінімен байланысты. Сленгте дельтоидты «делт» деп қысқартуға болады. 30 иықты зерттеу нәтижесінде адамдардағы орташа массасы анықталды, ол -тен -ге дейін ауытқиды.
The deltoid muscle is the muscle forming the rounded contour of the human shoulder. It is also known as the 'common shoulder muscle', particularly in other animals such as the domestic cat. Anatomically, the deltoid muscle appears to be made up of three distinct sets of muscle fibers, namely the
anterior or clavicular part (pars clavicularis)
posterior or scapular part (pars scapularis)
intermediate or acromial part (pars acromialis)
Also the fibres being multipennate. However, electromyography suggests that it consists of at least seven groups that can be independently coordinated by the nervous system. It was previously called the deltoideus (plural deltoidei) and the name is still used by some anatomists. It is called so because it is in the shape of the Greek capital letter delta (Δ). Deltoid is also further shortened in slang as "delt". A study of 30 shoulders revealed an average mass of in humans, ranging from to .
Шығу тегі
Алдыңғы немесе кілқажақ сүйек талшықтары кілқажақ сүйектің бүйірлік үштен бірінің көп бөлігінен және жоғарғы бетінен басталады. Алдыңғы басталу орны, екі бұлшық еттің соңғы сіңірлері сияқты, үлкен кеуде бұлшық етінің бүйірлік талшықтарына жақын орналасқан. Бұл бұлшық талшықтары тығыз байланысты және олардың арасындағы кішкентай қабысу кеңістігі, одан бас көктамыры өтеді, екі бұлшықтың біртұтас бұлшық массасын құруына бөгет жасайды. Аралық немесе акромиальды талшықтар иық сүйегінің акромион процесінің жоғарғы бетінен басталады.
Қанмен қамтамасыз ету
Дельтоид бұлшығы торакоакромиялық артерия (акромиялық және дельтоид тармақтары), шеңберлі қол артериялары және терең қол артериясы (дельтоид тармағы) арқылы қанмен жабдықталады.
Функция
Барлық талшықтары бір мезгілде жиырылған кезде, дельтоид алдыңғы жазықтықта қолды қабылдаудың негізгі қозғалтқышы болып табылады. Дельтоидтың максималды тиімділігі үшін қолды медиалды жаққа бұру қажет. Бұл дельтоидты қолды жақындату кезінде үлкен кеуде бұлшықтары мен ең кең бұлшықтарының қарсыласы етеді. Алдыңғы талшықтар үлкен кеуде бұлшықтарына иықты иілуге көмектеседі. Алдыңғы дельтоид та, субскапулярис, кеуде және ең кең бұлшықтарымен бірге қолдың ішкі (медиалды) айналуына қатысады. Аралық талшықтар иық ішкі айналғанда иықтың негізгі қабылдауын жасайды, ал иық сыртқы айналғанда иықтың көлденең қабылдауын жасайды. Олар қатаң көлденең созу кезінде (иық ішкі айналғанда), мысалы, есу қозғалыстарында артқы талшықтар сияқты маңызды пайдаланылмайды. Арқалық талшықтар ең кең бұлшықтарына иықты созуға көмектеседі. Басқа көлденең созғыштар, инфраспинатус және терес минор, сондай-ақ сыртқы (латеральды) айналдырушылар ретінде артқы дельтоидпен бірге жұмыс істейді, бұл кеуде және ең кең бұлшықтары сияқты күшті ішкі айналдырушыларға қарсы әрекет етеді. Адамдарда дельтоидтың маңызды функциясы – ауыр жүк көтергенде иық буынының шығуына жол бермеу. Қабылдау функциясы сонымен қатар, фермер серуендеуі сияқты жағдайларда, жүктерді жамбастан қауіпті қашықтықта ұстауға көмектеседі, осылайша соқтығысудан сақтайды. Бұл қол мен қолды басқару үшін қажетті гленогумеральді буынның дәл және жылдам қозғалысын қамтамасыз етеді. Дельтоидты бұлшықет қолды шапалақ жазықтығында көтеруге жауапты, ал оның осы әрекеті иық сүйегінің де көтерілуіне себеп болады. Бұл иық сүйегінің акромионның астыңғы бетіне қысылуын және осылайша омыртқа үстілік tendon зақымдануын болдырмау үшін, ротатор манжетінің кейбір бұлшықеттерінің бір мезгілде жиырылуын қамтамасыз етеді: инфраспинатус және субскапулярис бұл рөлді негізгі бөлігін атқарады. Осыған қарамастан, қолды алғашқы 30-60 градусқа көтергенде иық сүйегінің басы 1-3 мм жоғары жылжуы мүмкін. Дельтоид бұлшықын тексеру үшін пациенттен қарсылыққа қарсы қолын қабылдауын сұрап, екінші қолмен жиырылған бұлшықетті сезіп қараңыз. Дельтоид бұлшығына интрамысық инъекция жасау орны: Инъекция әдетте дельтоид бұлшығының төменгі жартысына жасалады, бұл қолтық жүйкесіне зақым келтірмеу үшін жасалады, ол иық сүйегінің хирургиялық мойнының айналасында өтеді.
Басқа жануарлар
Дельтоид адамнан басқа да ұлы маймылдар тұқымдасында кездеседі. Адамның дельтоид бұлшық етінің пропорционалдық мөлшері, орангутан сияқты маймылдардың ротаторлық манжетасы бұлшық еттеріне ұқсас, олар қолмен серуендеу (брахиация) жасайды және дене салмағын иықтарымен ұстауға қажетті бұлшық массасына ие. Басқа маймылдарда, мысалы, жалпы шимпанзеде, дельтоид адамнан әлдеқайда ірі, орташа салмағы 383,3 грамм, ал адамда 191,9 граммды құрайды. Бұл, еңселі жүруге бейімделген маймылдардың иықтарын, әсіресе ротаторлық манжетасын нығайту қажеттілігін көрсетеді, себебі олар дене салмағының барлығын қолдауға тиіс. Алайда, жоғары сатыдағы құстарда бұл бұлшықет нашар дамыған, өйткені олар кеуде сүйегіне бекітілген бұлшықеттерді пайдаланады. Дегенмен, кейбір мезозой дәуірінің ұшатын тероподтарында дельтоид бұлшық еті жақсы дамыған.