Кіріспе

Америкалық зерттеуші, картограф, саудагер және әскер адам Жаңа Англия дін қызметкері Питер Понд (18 қаңтар 1739 – 1807) – американдық зерттеуші, картограф, саудагер және әскер адам. Ол Солтүстік-Батыс компаниясының және Бивер клубының негіс қалаушы мүшесі болды. Ол Коннектикут штатының Милфорд қаласында туып, сонда қайтыс болғанмен, өмірінің көп бөлігін Солтүстік Американың солтүстік-батысында, Миссисипинің жоғарғы ағысында және Канаданың батысында өткізді.

Ерте өмір

1739 жылы 18 қаңтарда Коннектикут штатының Милфорд қаласында туған Понд, әкесімен бірге Форт-Детройттен бастап тері саудасымен айналысты. Ол Мичиган көлінің оңтүстігінде және батысында, кейін Миннесота және Висконсин аталған аймақтарда сауда жасады. Француз және үндістер соғысы кезінде Понд Коннектикут полкінің, провинциялық жаяу әскер бөлімшесінің құрамына кірді. Оның ерте өмірі туралы әңгіме 1933 жылы жарық көрген «Солтүстік-Батыстағы Бес Тери Саудагері» кітабында жарияланды. Бизнесі арқасында ол Александр Генри ересек, Саймон МакТавиш және Томас, Бенджамин және Джозеф Фробишер ағайындыларымен танысты. 1779 жылы олар «Солтүстік-Батыс Компаниясын» (СБК) құрды, ол «Гадсон Бэй Компаниясымен» (ГБК) күшті бәсекелестікке түсті. Топ атынан, жаңа тері ресурстарын іздеу мақсатымен Понд Ұлы көлдердің батысына сапарлады. 1776–1778 жылдары ол қазіргі Принс-Альберт, Саскачеван қаласының жанындағы Стерджон және Солтүстік Саскачеван өзендерінің қосылған жерінде салған тері сауда бекетінде қыстады. Бұл орын бүгінде Ұлттық тарихи ескерткіш болып саналады. Ол Аттабаска аймағына солтүстікке қарай төрт каноэмен баруға таңдалды. 1778–1779 жылдары ол Аттабаска көлінен 60 шақырым қашықтықтағы Аттабаска өзенінде салған Понд Хауста қыстады. Бұл, қазіргі Альберта аумағындағы алғашқы тері сауда бекеті болуы мүмкін. Ол қаншама тері жинаса, бір сапарда оларды әкете алмайтын. Ол осы бекетті, қазіргі Альбертадағы алғашқы ақ адамның құрылысын он жыл бойы басқарды.

Ла-ла-Ронж көлінде Жан Этьен Уэдденс Атхабаска көлінен келген «Солтүстік Үндістерімен» табысты сауда жасады. 1781 жылдың соңында компанияның мүддесін де қорғайтын Понд оған қосылды. Бірақ олардың арақатынасы жаман болды. 1782 жылдың наурыз айында Понд төбелес кезінде Уэдденсті қаза қылды. Бұл іс кісі өлтіру деп танылды. 1783 жылы Уэдденс әйелі Квебек губернаторы Фредерик Холдимандтан Пондты қамауды өтінді, сонымен қатар Уэдденстің бірінің куәлігін ұсынды. Понд 1785 жылы тексерілді, бірақ сотқа берілмеді, себебі Лак-ла-Ронж ГБК территориясында, Квебек провинциясының құзыретінен тыс жерде орналасқан еді.

Барлау жұмыстары

1783 жылы Пондтың саяхаттары оны тағы да Аттабаскаға, Лак-Иль-а-ла-Кросстан Бейбітшілік өзеніне дейінгі аймаққа жеткізді. Ол сол жерде Атабаска көлі маңындағы су жолдарын зерттеп, аймақтағы жергілікті халықтан Ұлы құл көлі мен Ұлы аю көлінің шамамен орналасқан жерлерін білді. Питер Понд өзінің жазбалары мен күнделіктерінен Аттабаска аймағының өзендері мен көлдерін көрсететін карта жасады, соның ішінде Гудзон шығанағынан Роки тауларына дейінгі барлық белгілі аймақтарды және өзінің мәліметтерін Солтүстік Мұзды мұхитқа немесе Солтүстік-Батыс өткеліне дейін толықтырды. 1785 жылы Пондтың картасының бір данасы егжей-тегжейлі баяндамамен бірге АҚШ Конгресіне, ал екіншісі Квебек лейтенант-губернаторы Генри Гамильтонға тапсырылды. Понд Солтүстік Американың солтүстік-батыс шектеріне дейін саяхаттарын жалғастыру үшін қаржылық қолдауға мұқтаж болды, бірақ британ үкіметі көмектесуге дайын болған жоқ. 1784 жылы құрылған NWC серіктесі ретінде, ол компанияның Атабаска және Бейбітшілік өзені аймақтарындағы істеріне жауапты болды. Ол қатыгез мінезімен танымал болғандықтан, екі кісінің өліміне қатысты (олардың бірі – бәсекелес саудагер): кісі өлтіру айыптарынан ақталғанымен, компания оны Александр Маккензимен ауыстырды. Маккензи бизнес басқаруын өз қолына алғанда Питер Пондтан Атабаска және Бейбітшілік өзені аймағы туралы көп нәрсе білді. Понд 1788 жылы NWC-ден кетіп қалды.

Кейінгі өмір және өлім

Маккензиді сол аймақтың өзендерінің солтүстік-батысқа қарай ағатын үлкен өзенге құйылатыны және осы өзеннің Солтүстік-Батыс өткеліне жететіні туралы Пондтың сенімі қызықтырды. Маккензи Пондтың сенімін зерттеуді бастап, осы үлкен өзеннің сағасына дейін барды; қазір Маккензи өзені деп аталатын бұл су жолы шындығында Солтүстік Мұзды мұхитының Солтүстік-Батыс өткелі бөлігіне құятын болды. Питер Понд 1789 жылы Маккензи тіркеген өзен алабының жалпы жоспасын жасау арқылы Канада картасын жасауға үлес қосты. Питер Пондтың кейіннен жасаған карталары, оның өзінің зерттеулеріне және жергілікті халықтардан алған мәліметтерге негізделген, 18-шы ғасырдың соңында Пондқа халықаралық деңгейде танымалдық әкелді. 1790 жылы Понд өзінің үлесін Уильям МакГилливрэйге сатты. Ол Коннектикут штатындағы Милфорд қаласына қайтып келді және 1807 жылы қайтыс болды.