Кіріспе

Силикуа (көпше түрі: siliquas немесе siliquae) – 4-ші ғасырдан бастап шығарылған, жұқа, шағын римдік күміс монеталардың қазіргі заманғы атауы. Бұл атауды растайтын ежелгі деректер жоқ. Латын тілінде “силикуа” сөзі кейінгі римдік авторлардың бірінің анықтамасына сәйкес, бір римдік солидустың жиырма төрттен біріне тең салмақ немесе құн бірлігі болған. “Силикуа” термині “силикуа граека” – шарап ағашының тұқымынан шыққан. Римдік салмақ жүйесінде бұл 1/6 скрупулге (бір римдік фунттың 1/1728 бөлігі, шамамен 0,19 грамм) тең. Қазіргі заманда бұл термин әртүрлі күміс монеталарға қолданылады, себебі монеталардың құны алтын солидустың 1/24 бөлігіне (оның салмағы римдік фунттың 1/72 бөлігі) бағаланған және демек, алтынмен шамалас құнға ие болған. Ежелгі Римде алтынның құны күмістен шамамен 12 есе жоғары болғандықтан (Диоклетианның 301 жылғы бағалар туралы жарлығында көрсетілгендей), мұндай күміс монетаның теориялық салмағы 2,22 граммды құрайды ((4,45 грамм / 24) x 12 = 2,22 грамм). Бұл Константиннің шығарған күміс монеталарына, бастапқы салмағы 3,4 грамм болған, сондай-ақ Констанций II-нің шамамен 3 грамм салмақтағы “ауыр силикуасына” да қолданылуына кедергі келтірмеді. Алайда, бұл термин 355 жылғы реформадан кейін шамамен 2,2 грамм салмақтағы “жеңіл” немесе “кемітілген силикуаға” да сәйкес келеді. Бұл термин – ыңғайлылық үшін қолданылатын атау, өйткені осы монеталардың атауы замандас дереккөздерінде көрсетілмеген. 7-ші ғасырға дейін сақталған, шамамен 2–3 грамм салмақтағы жұқа күміс монеталар нумизматикалық конвенция бойынша силикуа деп аталады. Көптеген мысалдарда монеталардың жылдам өндірілгенін көрсететін жарықтар немесе монета шетінен күміс алып тастаудың іздері байқалады. Сондықтан, зақымдалмаған және қол тигізбеген мысалдарды табу өте сирек. Сақсондардың алғашқы ақшасы осы силикуаларды кесу арқылы жасалған деп есептеледі, себебі бұл оларды ссеат монетасының шамамен бірдей өлшеміне дейін қысқартты. Осы кезеңге қатысты археологиялық қазбалардан алынған көптеген деректер сақсондар силикуаларды және басқа римдік монеталарды аспаптар, сәттілік әкелетін нысандар, валюта және қызығушылық тудыратын заттар ретінде пайдаланғанын көрсетеді.