Кіріспе

Буддистік философиялық көзқарас

Пудгалавада (санскрит; ағылшын тілінде: "Персонализм"; пали: Пуггалавада;) – буддистік философиялық көзқарас, сонымен қатар Ставира никаясынан пайда болған Никая буддистік мектептерінің тобын (негізінен Ватсипутриялар деп белгілі) білдіреді. Бұл мектепті б.з.б. үшінші ғасырда ақсақал Ватсипутра құрған деп саналады. Дэн Ластхаус айтуынша, олар "мың жылдан астам уақыт бойы Үндістандағы ең көп таралған негізгі буддистік ағымдардың бірі болды".

Саммития және басқа да кіші мектептер

Тхен Чжоудың айтуынша, Ватсипутриялар бастапқы ата-аналық мектеп болды, оның ішінде төрт қосалқы мектеп (б.з.д. I ғасыр мен б.з. I ғасыры аралығында) пайда болды: негізінен Саммитиялар, Дхаммауттариялар, Бхадраяникалар және Сандагарикалар. Ватсипутрия қауымдастықтары Косамби мен Сарнат қаласында Саммитиялармен қатар өмір сүрді, бірақ Саммитиялар олардан тез арада танымалдылық жағынан озып кетті. Пудгалавадин мектептерінің ең көрнектілері, әрине, Саммитиялар (санскритте:) болды, олар Маитрака әулеті тұсында Синд және Гуджаратта ерекше танымал болды. М.э. II-IV ғасырлар аралығында Матура мен Сарнат қалаларында Саммития қауымдастықтарының бар екеніне жазбалар куәлік береді. Тибет тарихшысы Бутон Ринчен Друб Саммитиялардың негізгі тілі ретінде Апабрамша қолданғанын атап өтті. IV ғасырдың соңына қарай бұл мектептің ықпалы соншалықты артты, олар Сарнаттағы Сарвастивадиндерді ең беделді мектеп ретінде ығыстырды. VII ғасырда Харша патшаның тұсында олар Үндістандағы ең ірі Никая буддистік мектебіне айналды. Географиялық таралуына байланысты, олар екі тармаққа бөлінді: Авантиде орналасқан Авантакалар және Жоғарғы Ганг өзенінің Құру аймағындағы Курукулалар. 670 жылы Гуджаратқа сапар шеккен Ицзин Саммитиялардың Батыс Үндістанда ең көп ізбасарлары болғанын және Валабхидегі білім орталығы Наландамен теңесе алатынын байқады. Ғалым Л.С. Кузинс оның бағалауын барлық Махаяна емес монахтардың төрттен бір бөлігіне төмендеткенімен, бұл көрсеткіш жалпы алғанда ең жоғары болып қала береді. Саммития сектасы Синд аймағында ерекше күшті болды, онда бір ғалымның есебуынша, 450 монастырдің 350-і Саммития мектебіне жатқан. Арабтардың басып алуынан кейін бұл аймақ тез арада исламнанды. Олар Үндістанда буддизмнің соңына дейін сақталды, бірақ басқа жерде тамыр тартпағандықтан, кейіннен жойылды. Ежелгі дереккөздер, мысалы Сюаньцзян мен Тибет тарихшысы Таранатта, Саммитиялардың Махаянаға қатысты қатал қарсыластары болғанын хабарлайды. Таранаттаның сөзіне сүйенсек, Синдтен келген Саммития монахтары тантрикалық жазбаларды өртеп, Бодх-Гайядағы Ваджрасана монастырында Хеваджраның күміс бейнесін қиратқан. Сюаньцзянның өмірбаянында Праджагупта есімді Самития сектасының қарт брахманы Махаяна ілімдеріне қарсы 700 шумақты трактат жазғаны айтылады. Оған жауап ретінде Сюаньцзян Наландада тұрғанда 1600 шумақты санскрит тілінде "Ерестіктің жойылуы" атты туынды жазып, осы мәтінді жоққа шығарды.