Кіріспе

Pay It Forward – Мими Ледердің 2000 жылы түсірген американдық романтикалық драмалық фильмі. Фильм Кэтрин Райан Хайдтың осы аттас романының негізінде еркін түсірілген. Оқиға Лас-Вегаста өтеді және 11-12 жасар Тревор МакКиннидің «Жақсылықты қайтару» (pay it forward) деген игілік қозғалысын бастауын көрсетеді. Басты рөлдерде Хейли Джоэл Осмент (Тревор), оның алкогольге тәуелді жалғыз анасы Арлин МакКинни рөлінде Хелен Хант және денесі мен жаны ауырған әлеуметтану пәнінің мұғалімі Юджин Симонет рөлінде Кевин Спейси ойнаған. Фильм 2000 жылдың 20 қазанында шықты. Фильмге ара-ара пікірлер айтылып, кассада үлкен табыс әкелмей, 40 миллион долларлық бюджетке қарсы бүкіл әлем бойынша 55,7 миллион доллар жинады.

Сюжет

Тревор МакКинни Лас-Вегаста жетінші сыныпқа барады. Оның әлеуметтік ғылымдар мұғалімі Юджин Симонет сыныпқа әлемді жақсы жаққа өзгертетін жоспарды іске асыруды тапсырады. Тревор өзінің жоспарын "Алдыға қарай қайтару" деп атайды, яғни жақсылық алған адам оны қайтарудың орнына, басқа үш адамға жақсылық жасайды. Алайда, бұл көмек алушы өздігінен толықтай қамтамасыз ете алмайтын көмек болуы керек. Тревор жоспарды өзі жүзеге асырып, жақсы істердің саласын құрады. Оның алғашқы ісі - Джерри есімді үйсіз еркек өзінің гаражында тұруға мүмкіндік беру, ал Джерри Тревордың анасы Арлинге автокөлік жөндеу жұмыстарын жүргізу арқылы жақсылық жасайды, бірақ кейін Джерри Треворды тастап, есірткіге қайта оралып, көңілін қалдырады. Осы арада Арлин Джерриді үйінде тапқаннан кейін Юджинге Тревордың жобасы туралы айтады. Содан кейін Тревор Юджинді келесі "өте жақсы" нысанасы ретінде таңдап алады және Юджин мен Арлинді романтикалық кешкі асқа шақырады. Бұл да сәтсіз болып көрінеді, Тревор мен Арлин оның бұрынғы күйеуі Риккиге деген сүйіспеншілігі туралы дау-дамай жасайды, ал Арлин ашуға бой алдырып, Треворды шапалақтайды. Евгений мен Арлин Тревор үйден қашып кеткенде қайтадан бірге болады, ал Арлин Евгенийден оны табуға көмектесуін сұрайды. Треворды тапқаннан кейін Арлин Юджиннің жыныстық қатынасына кіріседі. Евгенийдің мойны мен бетінде терең күйік іздері бар, ал ол бастапқыда Арлиннің ұсыныстарына өз-өзіне сенімді емес. Олар бір-бірімен ұйықтағанда, оның бүкіл денесінде үлкен шабы бар екені байқалады. Арлин мұны қабыл алып, онымен эмоционалдық байланыс жасайды, бірақ Рики оралғанда, ішімдік ішуді тастадым деп, қарым-қатынастарын тастайды. Оның оны қабылдауы Евгенийді ашуландырады, оның анасы өзінің қатыгез, алкогольді әкесіне қайта оралуды әдетке айналдырды. Евгений өзінің күйеуінің мас күйінде күйеуін өртеп жібергенін айтады. Ол Арлинді анасына ұқсағаны үшін сөгіп, Риккидің Треворды қорлау мүмкіндігі туралы ескертеді. Рикки қайтадан ішімдік ішіп, зорлық-зомбылық жасай бастағанда, Арлин өзінің қателігін түсінеді және Риккиді кетуге мәжбүрлейді. Соңғы сахнада Джерри көпірден секіріп түсіп, өзін-өзі өлтірушіге сөйлейді. Тревордың мектептегі тапсырмасы оқиғаның хронологиясының басталуын білдіреді, бірақ фильмнің ашылу сахнасында "алға қарай төле" ағашының кейінгі пайдасының бірі көрсетіледі, онда бір адам Лос-Анджелес журналисі Крис Чандлерге автокөлік береді. Фильмнің жалғасуымен Крис Трейвордің мектептегі жобасының басталуына байланысты пайда болған қайырымдылық тізбесін іздейді. Арлин Юджинмен кездескеннен кейін, Арлин өз анасы Грейсті Арлинді тәрбиелеудегі қателіктері үшін кешіре отырып, Джерридің ықыласына ие болды. Ал үйсіз Грейс бандитке полициядан қашып құтылуға көмектеседі. Кейін бандит ауруханада астмамен ауыратын қыздың өмірін құтқарады, қыздың әкесі Криске жаңа көлігін береді. Ақырында Крис Треворды "Pay it forward" бастауышы ретінде таныстырады және Тревор жобаға деген үміті мен алаңдаушылығын сипаттайтын жазылған сұхбат жүргізеді. Евгений Треворды естіп, Арлин екеуінің бірге болу керектігін түсінеді. Юджин мен Арлин құшақтасып татуласып жатқанда, Тревор өзінің досы Адамның қорлық көргенін байқайды. Ол Адамға оқиға орнына жүгіріп барып, қатыгездермен күресу арқылы ақы төлейді, ал Юджин мен Арлин оны тоқтатуға асығады. Бір зұлымдық жасаушы пышақ шығарып, екіншісі Треворды өзіне қарай итеріп, оның құрсағына өлтіреді. Кейінірек Тревор ауруханада қайтыс болады. Бұл және қозғалыстың ел бойынша таралуы туралы жаңалықтар хабарланады; Арлин мен Юджинге көп ұзамай мыңдаған адамдар келеді, оның ішінде Тревордың мектебінің оқушылары, оған құрмет көрсету үшін ұйқыға жиналып, "Алдыға қарай төлеу" қозғалысына қатысты немесе естіген.

Актерлік құрам

Кевин Спейси Юджин Симонет рөлінде, Тревордың әлеуметтік тағылымдар пәнінің мұғалімі, эмоционалды және физикалық жаралары бар адам. Жасөспірім кезінде әкесі оны қатты зорлаған (соның ішінде отқа өртеген), және оның беті мен денесінде күйік іздері әлі де көрінеді. Ол фильмді өзінің кемшіліктеріне ұялатын, жалқау адам ретінде бастайды, бірақ соңында Тревордың анасы Арлинмен қарым-қатынасқа түсіп, қорқынышынан жеңіледі. Ол Тревордың сыныбына тапсырма береді, оларды әлемді жақсы жаққа өзгертуге шақырады. Романнан едәуір өзгеше, онда Вьетнам соғысында жарақат алған Рубен Сент-Клэр есімді афроамерикалық ер адам болған. Хелен Хант – Арлин МакКинни, Тревордың алкогольге тәуелді, жалғыз анасы, казинода да, стриптиз клубында да жұмыс істейді. Оның бұрынғы қарым-қатынастары зорлық-зомбылыққа толы болған, әсіресе күйеуі Рикимен. Соңында ол Юджинмен қарым-қатынасқа түседі, және оның және Тревордың көмегімен алкоголизмнен және зорлық-зомбылықтан арылады. Хейли Джоэл Осмент – Тревор МакКинни, 11-12 жастағы бала, анасының алкоголизмнен және әкесінің зорлық-зомбылығы мен жоқтығынан мазасыз. Ол "Жақсылықты тарату" қозғалысын бастайды. Бастапқыда ол қозғалыстың сәтті болмағанына сенеді және оған мақтан сезінбейді, әлемді жақсарту үшін әрекет еткенін, назар аудару үшін емес екенін айтады. Ол досы Адамға көмектесуге тырысқанда пышақталғаннан кейін қайтыс болады. Джей Мор – Крис Чандлер, "Жақсылықты тарату" қозғалысын Лос-Анджелестен Треворға дейін іздеген журналист. Ол Тревормен сұхбаттасып, Тревордың өлімінен кейін қозғалыс туралы мақала жазады. Джеймс Кавизель – Джерри рөлінде, үйсіз, есірткіге тәуелді адам, Тревор "Жақсылықты тарату" қозғалысының аясында көмектесуге тырысады. Тревор Джерри есірткіге қайта оралғанда әрекеттері сәтсіз деп есептесе де, Джерри соңынан бір әйелді көпірден секіріп өліп бара жатқанда құтқарып, жақсылықты таратып, өтеме береді. Энджи Дикинсон – Грейс, Арлиннің анасы және Тревордың әжесі. Арлинге немқұрайлы қараған ана болғандықтан, оларды көшеде өмір сүруге мәжбүрлегеніне қарамастан, Арлин "Жақсылықты тарату" қозғалысының аясында оны кешіреді. Джон Бон Джови – Рикки МакКинни, Тревордың отбасын тастап кеткен, зорлық-зомбылыққа және алкогольге тәуелді әкесі. Арлин оған жиі отбасына оралуға рұқсат береді, бірақ ол фильм бойы оны қабылдамай, Треворды және өзін зорлық-зомбылықтан қорғайды. Марк Донато – Адам рөлінде, мектепте өмірі бойы қорлық көрген Тревордың досы. Тревор оны қорлаудан сақтап, оған жақсылықпен жауап береді, бірақ осы процесте Тревор қаза табады. Дэвид Рамси сонымен қатар Сидни Паркер рөлінде, "Жақсылықты тарату" қозғалысына қатысады, сондай-ақ Гарри Вернц (режиссер Мими Ледердің нағыз күйеуі) мырза Торсен рөлінде ойнайды. Кэтлин Уилхойт сонымен қатар Арлиннің серігі және кеңесшісі Бонни рөлінде ойнайды.

Өндіріс

Лесли Диксон сценарийді Кэтрин Райан Хайдтың сол аттас кітабынан бейімдеді, ол ашық жазу тапсырмасы ретінде қолжетімді болған. Диксон кітапты бейімдеуде қиындықтарға тап болды, себебі кітапта бірнеше баяндаушы дауыс болды. Атап айтқанда, фильмдегі басты кейіпкер – журналист романда жарты жолдан кейін ғана пайда болады. Қиын жағдайда қалған Диксон, тапсырма үшін алған ақшасын қайтаруды ойлады. Соңында ол журналистен бастап, оқиғаны кері бағытта іздеу идеясына келді. Диксон бұл идеяны Хайдқа ұсынды, ол оны қатты ұнатып, сол кезде жарияланбаған романының сюжеттік құрылымын фильмнің құрылымына сәйкес ету үшін өзгертуге шешім қабылдады. Романда Юджин Симонет кейіпкері бастапқыда Рубен Сент-Клэр есімді афроамерикандық адам болған. Бұл рөл Дензел Вашингтонға ұсынылды, бірақ ол оның орнына «Титандарды еске алу» фильміне түсуге келісті. Кевин Спейсимен келесі кездесуде келісімге келді, ол Юджин Симонет рөлін қабылдады. 1999 жылдың қараша айында Осмент Тревор МакКинни рөліне бекітілді. Кітаптың оқиғасы Тусон қаласында (Аризона штаты) болса да, фильм түсіру тобы «Лас-Вегас өмірін жолақтан тыс көрсету үшін» оқиға орнын Лас-Вегасқа, Невада штатына көшірді. Фильм түсірілімі ақпан айында Лас-Вегаста және Лос-Анджелестегі студияда өтті, ал қосымша түсірілім (көпір сахнасы үшін) Портленд, Орегон штатында жүргізілді.

Сыни жауап

Rotten Tomatoes сайтында фильмнің мақұлдауы 39% құрайды, 131 рецензияға сүйене отырып, орташа бағасы 5,1/10. Пікір бойынша, "Pay It Forward" фильмінде Спейси, Хант және Осменттің актерлік шеберлігі жоғары деңгейде, бірақ фильмнің өзі тым сезімталдықпен манипуляциялайды және соңы көңіл көншітпейді. Metacritic сайтында 34 сыншының пікіріне сүйене отырып, фильм 100-ден 40 ұпай жинады, бұл "аралас немесе орташа пікірлерді" көрсетеді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A+–ден F-ге дейінгі шкала бойынша "A" бағасын берді. Chicago Sun Times газетінен Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздың екі жарымсын берді, былай деп жазды: "Сюжет желісі тазарақ болғанда, негізгі идеяны толық ашуға болар еді. Қазіргі жағдайда, актерлердің шеберлігіне байланысты біз күткеннен де жақсы фильмді көріп отырмыз: Спейси – осал және жараланған адам, Хант – өзінің де жаралы болған әйел, ал Осмент тағы да актерлік шеберлігімен ересек актерлермен тең дәрежеде екенін дәлелдеді. Мен оларға сендім және оларға қамқорлық жасадым. Тек фильм олардың жолына тосқан жоқ еді." Entertainment Weekly-ден Лиза Шварцбаум фильмге "D" бағасын берді, оны "адамның сезімдері мен физикалық зардаптарын ұятсыз пайдалануы үшін" және "жақсылық жасау қозғалысына" қатысуға көрермендерді мәжбүрлеуі үшін "нашар" деп сипаттады, бұл тек жүлде алуға бағытталған әрекет.