Кіріспе
Батрахомиомахия (Βατραχομυομαχία, βάτραχος, "бақа", μῦς, "ешкіш", μάχη, "шайқас") немесе Бақалар мен ешкіштер шайқасы – комедиялық эпос немесе "Илиаданың" пародиасы. Батрахомиомахия сөзі "маңызсыз жанжал" деген мағынаны білдіреді. Грек сөзі де, оның неміс тіліндегі аудармасы да, Froschmäusekrieg, Рейган әкімшілігіндегі идеологтар мен прагматиктер арасындағы дау-жанжалды сипаттау үшін қолданылды.
The Batrachomyomachia (Βατραχομυομαχία, from βάτραχος, "frog", μῦς, "mouse", and μάχη, "battle") or Battle of the Frogs and Mice is a comic epic, or a parody of the Iliad. The word batrachomyomachia has come to mean "a trivial altercation". Both the Greek word and its German translation, Froschmäusekrieg, have been used to describe disputes such as the one between the ideologues and pragmatists in the Reagan administration.
Сюжет
Психарпакс, Тышқан ханзадасы, аң аулаушы мысықтан қашып құтылып, көл жағасында су ішуге тоқтайды және Жаба патшасы Фисигнатуспен кездеседі. Фисигнатус Психарпаксқа өз патшалығын көлдің арғы бетінде көрсетуді ұсынады, ал Тышқан келіседі. Психарпакс Жаба патшаның арқасына мінеді, ал Фисигнатус көлден жүзе бастайды. Көлдің ортасында олар қорқынышты су жыланымен беттеседі. Фисигнатус жүзе алмайтын Психарпаксты ұмытып, суға сүңгіп кетеді. Жағада тағы бір тышқан Психарпакс өліміне куә болады және басқа тышқандарға хабар береді, олар Жаба патшаның опасыздығы үшін кек алу үшін соғысқа дайындалып, Жабаларға соғыс жариялайтын хабаршы жібереді. Жабалар өз патшаларын кінәлайды, ол оқиғаны мүлдем жоққа шығарады. Осы уақытта Зевс, соғыс қаупін сезіп, құдайлардың тарапқа бөлінуін ұсынады, әсіресе Афинаның Тышқандарға көмектесуін тілейді. Афина бас тартады, Тышқандар да, Жабалар да оған көп зиян келтіргенін, құдайлардың араласудың орнына жағдайды бақылап отыруының жөн екенін айтады. Соғыс басталады, Тышқандар жеңіске жетеді. Зевс Жабалардың толық құрылуын болдырмау үшін шабақтардың күшін шақырады. Зарлы қарулы шабақтарға қарсы күшсіз, Тышқандар шегінеді, бір күндік соғыс күн батумен аяқталады.
Кейіпкерлер
Грек құдайларымен қатар, «Батрахомиомахия» екі әскердің басшылары мен жауынгерлерін көрсететін жаңа кейіпкерлерді ұсынады. Олардың арасындағы шайқас қатал және зорлық-зомбылыққа толы түрде суреттеледі, бұл «Илиада» шайқас көріністерін еске түсіреді, бірақ қарулары таяқтар мен инелерден, ал қару-жарағы жаңғақ қабықтарынан, бұршақ қабықтарынан, сабаннан, жапырақтардан, көкөністерден және сыпырылған мысықтың терісінен жасалған. «Батрахомиомахия» комедиясы осы контрасттан, сондай-ақ жауынгерлердің аттарынан туындайды. Бұл аттардың аудармалары Уильям Каупердің нұсқасына сүйенеді.
Тышқандар
Артепибул, "нан күтіп отырған", Меридараптың әкесі. Артофаг, "нан жеуші", Полифонусты найзасымен өлтіреді. Книссодиокт, "дәмі жұмсақ буды аулаушы", Прассофаг көлге сүйреп, батырып өлтіреді. Эмбасихитр, "құмыралар мен қазанды зерттеуші", Тышқандардың жаршысы, Жабаларға соғыс жариялайды, кейін Сеутлаеусты өлтіреді. Лихенор, "тілдеуші", (1) Гипсибоас найзасымен жараланған тышқан, шайқастың алғашқы құрбаны; (2) Лимонохаристі найзасымен өлтіріп, Троглодиттердің өліміне кек алатын, содан кейін Крамбофагты көлге қуа жөнеп, өлтіретін тышқан. Лихомиле, "диірмен тастарын жалаушы", Мысық ханзадасы Психарпакстың анасы. Лихопинакс, "тағамды жалаушы", Психарпакстың суға батып жатқанын көріп, Тышқандарға хабарлайды; шайқас кезінде Борборокоиттерді өлтіреді. Меридарап, "қалдықтарды жинаушы", Мысық ханзадасы және теңдесі жоқ жауынгер, Жабаларды жоюға ант береді, бірақ құдайлардың араласуы оған кедергі келтіреді. Психарпакс, "ұсақ қалдықтарды жинаушы", (1) Мысық ханзадасы, Фисигнатус қолынан суға батып қалуы соғысты бастайды; (2) Тышқандардың денесін қорғап, Пелузийді найзасымен өлтіреді. Жабалардың басшысы Пелобат оның аяғын таспен сындырады, бірақ ол Пелобатты өлтірер алдында Краугасид ішегін жарып тастайды. Птерноглиф, "жалма-жанды сыпырушы", Каламинтийді қорқытып, ол қалқанын тастап, көлге қашады. Птернофаг, "шошқа етін жеуші", Мысық патшасы, Гидрохарис таспен ұрып өлтіреді. Птернотрокт, "шошқа етін жеуші", Мысық ханзадасы Психарпакстың аналық әкесі. Ситофаг, "торты жеуші", жараларынан мүгедек болып, шайқастан шығып, арыққа тығынады. Троглодит, "саңылауларға тығылушы", Жаба Пелионды өлтіреді, ал Лимонохарис лақтырған ауыр таспен өзі де өлтіріледі. Троксарт, "нан жеуші", Мысық ханзадасы Психарпакстың әкесі, Фисигнатустың аяғын жаралайды, Жаба патшасын көлге секіруге мәжбүр етеді. Прассей оған шабуыл жасайды, бірақ Жаба Троксарттың қалқанын тесіп өте алмайды. Тироглиф, "ірімшікті сырғытатын", Эмбасихитрдің әкесі, Лимнизий көл жағасында өлтіреді.
Қақағалар
Борборокоиттер, "балшықта ұйықтап жатқандар", Лихопинакспен найзаланып өлтірілді. Каламинтий, "каламинт", Птерноглиф жақындағанда қалқанын тастап көлге қашады. Лихенор Лимонхаристі өлтіргенін көргенде, "капуста жейтін" Крамбофаг көлге қашады. Лихенор Лимонхаристі қуып жетіп, Жабаны өлтіреді. "Дауысты шақырушы" Краугасид өзінің басшысы Пелобатты Мысық жауынгері Психарпакстан құтқарып, оны найзасымен қателеді. "Суды сүйетін" Гидрохарис Мысық патшасы Птернофагты таспен ұрып өлтіреді. Гидромедуза, "сулардың анасы", Фисигнатустың анасы. Гипсибоас, "көкейкестің дауысы", шайқас басталғанда Мысық Лихенорды найзасымен өлтіреді. "Көлдік" Лимнизиус Тироглифті көл жағасында өлтіреді. Лимохарис, "көлдің әдемілігі", (1) Фисигнатус, Жаба патшасының лақабы; (2) ауыр таспен троглодиттерді өлтірген, бірақ Лихенордың найзасымен өзі өлтірілген жауынгер. Пелеус, "балшыққа тиесілі", Фисигнатустың әкесі (Илиадада бұл Ахиллдің әкесі де). Троглодиттер найзалаған "балшықтың ұрпағы" Пелион Жабалардың арасындағы алғашқы құрбан болды. Пелобат, "балшықта жүретін", Жабалардың басшыларының бірі, Мысық жауынгері Психарпаксты сазбен шашып, оның аяғын Психарпак лақтырған таспен сындырады. Краугасид оны Психарпаксты өлтіріп құтқарады. Пелюзий, "балшықты", Мысық жауынгері Психарпакстың найзасымен өлтірілді. Полифон, "көңілді", Артофагтың найзасымен өлтірілді. Фисигнатус, "көкірегін қабартатын", Жаба патшасы, соғысты Мысық ханзадасы Психарпаксты суға батыру арқылы бастайды. Психарпақтың әкесі Троксарттан жарақат алған ол қауіпсіздік үшін көлге секіріп түседі. Прассей, "сарымсақ сатушысы", Мысық ханзадасы Фисигнатусты жарақаттағаннан кейін Троксартқа шабуыл жасайды, бұл Жаба патшасын кері шегінуге мәжбүр етеді, бірақ ол Троксарттың қалқанын тесіп өткізе алмайды. "Сарымсақ жегіш" Прасофаг Книссиодиоктесті көлге сүйреп алып, суға батырады. Сеутлей, "шалқан жегіш", Эмбасихитрдің қолынан қаза тапты.
Авторлығы
Римдіктер Батрахомиомахияны Гомерге жатқызған, бірақ Плутархтың айтуынша, бұл Пигр Халикарнасстың туындысы, ол Артемизия I-нің ағасы немесе ұлы, Кария патшайымы және Ксеркстің одақтасы болған. XIX ғасырда поэманың б.з.д. V ғасырына немесе одан да ертерекке жатқандығы жиі айтылған, бірақ XIX ғасырдың соңында жүргізілген тіл білімі зерттеулері поэманың соңғы эллинистік кезеңде, тіпті ерте Рим империясы тұсында жазылғандығын көрсетті. Лукианның автор болу мүмкіндігі де қарастырылған, алайда мұндай жағдай поэманы Плутархтың қайтысынан кейін жазылған туынды ретінде қарастырады. Поэманың XI немесе XII ғасырға жататын қолжазбасында оны Тигр немесе Тимархтың Кариялық екендігі туралы жазба бар: бұл Милет тираны Тимарх немесе Селевкидтердің билігін басып алған адам болуы мүмкін. Мэтью Хости бұл жатқызуды "көп емес мүмкіндік" деп сипаттайды, бірақ поэманың б.з.д. III немесе II ғасырғы Ионияда пайда болған болуы ықтимал деп санайды.
Галеомиомахия
Галеомиомахия (Γαλεομυομαχία), "Мысықтар мен егеуқұйрықтардың шайқасы" деген мағынаны білдіреді, бұл грек монахы Теодор Продромос XII ғасырда жазған поэма және Батрахомиомахияға ұқсас.
Ағылшын тіліндегі аудармалары
Чепмен, Джордж (аударған) Гомердің "Батрахомиомахиясы", "Гимндері мен эпиграммалары". Адамант Медиа Корпорациясы, 2001 жыл. Хайн, Дарил (аударған) "Құрбақалар мен тышқандар шайқасы", Гесиодтың еңбектері және Гомерлік әнұрандары. Чикаго университетінің баспасы, 2008 жыл. Сталлингс, А. Э. (аударған) "Құрбақалар мен тышқандар арасындағы шайқас: кішкентай гомерлік эпос". Филадельфия: Пол Драй Букс, 2019 жыл. Хости, М. (аударған) "Батрахомиомахия" (Құрбақалар мен тышқандар шайқасы): Кіріспе, мәтін, аударма және түсіндірмелер. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы, 2020 жыл.