Кіріспе

Жас офицерлік шен (Junior commissioned rank) – кейбір әуе күштерінде қолданылатын, тамыры Корольдік әуе күшінен бастау алатын офицерлік шен. Бұл шен 1914 жылы Корольдік әскери-әуе күшінде (RNAS) пайда болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде RNAS Корольдік ұшу корпусымен біріктірілгенде ол уақытша тоқтатылды, бірақ 1919 жылы соғыстан кейінгі Корольдік әуе күшінде (RAF) қайта жаңғыртылды. Көптеген елдердің әуе күштері, олардың тарихында британдық әсер болғандықтан, осы шенді пайдаланады. Ұшқыш лейтенанты (Flight lieutenant) ұшқыш офицерінен жоғары, ал эскадрилья жетекшісінен төмен тұрады. Әдетте, теңіз күштеріндегі лейтенант шенімен және басқа әскер түрлеріндегі капитан шенімен маңыз жағынан тең келеді. Бұрынғы Әйелдердің көмекші әуе күштерінде (WAAF), Әйелдердің Корольдік әуе күштерінде (WRAF) және Принцесса Мэридің Корольдік әуе күштері медбикелік қызметінде (PMRAFNS) (1980 жылға дейін) ұшқыш офицері шені болған.

Канада

Атақ 1920 жылдан бастап 1968 жылы Канада Құралды Күштерінің бірігуіне дейін, армиялық үлгідегі атақтар қабылданғанға дейін Корольдік Канада Әуе Күшінде қолданылды. Осыдан кейін канадалық ұшқыш лейтенанттары капитандық шенге ие болды. Ресми канадалық француз тілінде бұл атақ capitaine d'aviation деп аталды.

Шығу тегі

Бұл атақ Корольдік теңіз флотында Корольдік әуе қызметінде (RNAS) қызмет ететін теңіз лейтенанттары үшін атақ ретінде туындады. 1914 жылғы 30 маусымда алғаш рет жарияланды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде RNAS Корольдік ұшу корпусымен біріктірілгенде бұл атақ тоқтатылды, бірақ 1919 жылы соғыстан кейінгі RAF-та қайта жаңартылды. 1918 жылғы 1 сәуірде жаңадан құрылған RAF британдық армиядан офицерлік атақтарын қабылдады, Корольдік әуе қызметінің лейтенанттары (ұшу лейтенанттары және ұшу командирлері) және Корольдік ұшу корпусының капитаннары RAF-та капитан болды. RAF өзінің атауларын қолдану керек деген ұсынысқа жауап ретінде RAF Корольдік теңіз флотының офицерлік атауларын, теңіз атауларының алдына "әуе" сөзін қосып қолдануы мүмкін екендігі ұсынылды. Мысалы, қазіргі ұшу лейтенантының атағы "әуе лейтенанты" болар еді. Адмиралтейство олардың атауларының осы қарапайым өзгертілуіне қарсы болғанымен, RAF көптеген офицерлік атауларын әртүрлі префикстермен теңіз офицерлік атауларына негіздеуі мүмкін екендігі туралы келісімге келді. Сондай-ақ, RAF капитаннары ұшу жетекшілері болуы мүмкін деген ұсыныс айтылды. Дегенмен, ұшу лейтенанты атағы таңдалды, себебі ұшуларға көбінесе RAF капитаннары басшылық етті және "ұшу лейтенанты" термині Корольдік әуе қызметінде қолданылған. RAF-тағы ұшу лейтенанты атағы 1919 жылдың тамызында енгізілді және содан бері үздіксіз қолданылып келеді.

RAF-те қолдану

RAF-тің алғашқы жылдарында ұшу лейтенанты ұшақтар тобына басшылық еткенімен, ұшақтардың жауынгерлік қабілетінің артуымен және осыған байланысты эскадрильялардың күшеюімен, басқару және бақылау жоғары шенді офицерлерге көшті (қазіргі уақытта, мысалы, RAF-тегі эскадрилья командирлерінің көпшілігі Wing Commander шеніне ие, бұл қазіргі әуе күштері мен оның алдыңғысы арасындағы жауынгерлік қабілеттердің салыстырмалы айырмашылығын көрсетеді). RAF-тегі шен беру жүйесі лейтенант шеніне дейін автоматты түрде жүзеге асырылады. Кез келген офицер кәсіби біліктілігін аяқтаса және мерзімінен бұрын кетпесе, міндетті түрде шен алады. Ұшқыштар үшін ұшу лейтенанты шені қызметке түскеннен кейін 2,5 жылда, Инженерлік қызметте (AS & CE) бакалавр/магистр дәрежесі бар офицерлер сәйкесінше 2,5 және 1,5 жылда, ал қалған барлық жердегі офицерлер үшін 3,5 жылда беріледі. Ұшқыштар операциялық дайындық бөліміне жеткен кезде, 20 жылға немесе 40 жасқа дейін қызмет ету шартымен комиссия алады, ең соңғысы басым болады. Содан кейін эскадрилья командирі шеніне көтерілу тек қана қабілеттілікке байланысты; ұшу лейтенантынан жоғары шен алған офицерлер мансаптық комиссияға тағайындалады немесе 60 жасқа дейін қызмет етеді. Комиссиядан кету әдетте қызметтің қажеттіліктеріне байланысты болады, бірақ RAF офицерді бастапқы оқытуға жұмсаған шығындарын ақтау үшін белгілі бір мерзімге қызмет ету шартын орындаған офицер төрт жылдан кейін кетуге құқылы. Ұшқыштарды оқытудың жоғары құнына байланысты, олардың қызмет ету мерзімі әдетте бастапқы комиссиясының ұзақтығымен сәйкес келеді, егер олар ұшу дайындығының бір бөлігін орындамаса және басқа бөлімге ауыспаса. Көптеген ұшқыштар ұзақ оқу кезеңіне (жеделдетілген ұшқыштар үшін төрт жылға дейін) және оқу бағдарламасындағы кешігулерге байланысты эскадрильяға ұшу лейтенанты шенімен келеді. Эскадрильяның көптеген ұшқыштары ұшу лейтенанты шеніне ие, ал кейбір эскадрилья басшылары немесе мансаптық комиссиясы бар ұшқыштар эскадрилья командирі шеніне жетеді. Ұшқыштардан басқа, олардың жұмысы әдетте әуешілер тобына белсенді басшылықты қажет етпейді, жердегі офицерлер бірнеше мамандандырылған сарбаздардан бастап, инженерлік немесе басқа да көп еңбек күші қажеттіліктері бар рөлдерде 50 немесе одан да көп адамнан тұратын бөлімшелерді басқарады. Ұшу лейтенантының міндеттеріне, әдетте, олардың мамандану саласындағы сарбаздар мен әуешілер тобын басқару кіреді. RAF полкінде ұшу лейтенанты Британ армиясындағы капитанмен бірдей рөлді атқарады, ол 30 адамнан тұратын полк тобына жауапты болады және 120 адамға дейін жететін эскадрильяның орынбасары болуы мүмкін. Ұшу лейтенанты RAF-тегі ең көп таралған офицерлік шен болып табылады; мысалы, 2013 жылдың сәуір айында RAF-те 8 230 офицер болды, олардың 3 890-ы (47,3%) ұшу лейтенанттары болды. RAF-тегі бейресми тілде ұшу лейтенантын кейде "флайт лейю" деп атайды. 2019 жылғы мәліметтер бойынша ұшу лейтенантының бастапқы жалақысы 42 008,48 фунт стерлингті құрайды.

RAF-тің авиация курсанттары

Әуе оқу корпусында ұшу лейтенанты әдетте эскадрилья командирі болып табылады, ол кадет әскерлері комиссиясы бойынша тағайындалады. Зейнеткерлікке шыққан ұшу лейтенанттары – әскери қызметтен толық босағаннан кейін өз шеніне ие болуға рұқсат етілген алғашқы шен.

Таңба

Рангының белгісі екі тар көк жолақтан және сәл кеңірек қара жолақтан тұрады. Ол жеңінің төменгі бөлігінде немесе ұшқыштардың костюміндегі, немесе күнделікті киімнің иығында тағылады. Торжестволық киімдегі рангының белгісі теңізшілердікіне ұқсас, әр білезіктің айналасында екі алтын жолақ болады, бірақ Корольдік теңіз флотының ілмегі болмайды. Басқа RAF офицерлерінен өзгеше, ұшқыш лейтенанттары ешбір жағдайда командалық туды қолдануға құқығы жоқ.