Кіріспе

Әуе күшіндегі жоғары ранкті офицер. Әуе маршалы (Air Chf Mshl немесе ACM) – кейбір әуе күштерінде қолданылатын жоғары офицерлік ранкі, оның тамыры Корольдік әуе күшінен басталады. Бұл ранг тарихи британдық ықпалы бар көптеген елдердің әуе күштерінде қолданылады. Бұл ранг теңіз күштерінің адмиралына немесе әскердің толық генералына, сондай-ақ басқа елдердің әуе күштеріндегі эквивалентті ранкіге тең. Әуе маршалы ранкі әуе маршалынан жоғары, бірақ әуе күштері маршалына бағынады. Әуе маршалдары кейде жалпылама әуе маршалдары деп есептеледі.

Австралия

Австралияның Корольдік әуе күшінде бұл шен тек Қорғаныс күштерінің Бастығы әуе күштері офицері болған кезде ғана қолданылады. Егер олай болмаса, әуе күштері офицерінің ең жоғары шені – әуе маршалы шеніне ие Әуе күштері Бастығы болып табылады. 1920 жылдың 9 қарашасында Австралия Әуе кеңесі құрылғаннан кейін, Австралия Әуе корпусы офицерлері өздерінің әскери шендерін тастап, Корольдік әуе күштерінің үлгісіндегі шендерді қабылдады. Алайда, 1965 жылы сэр Фредерик Шергер Австралия Штаб басшылары комитетінің төрағасы болып, әуе бас маршалы шеніне көтерілгенде ғана RAAF офицері осы шенге қол жеткізді. RAAF тарихында осы шенді тек төртеу офицер иеленді. Шергерден басқа, олар – сэр Невилл Макнамара (1982 жылы жоғарылатылған), сэр Ангус Хьюстон (2005 жылы жоғарылатылған) және Марк Бинскин (2014 жылы жоғарылатылған). Макнамара, Хьюстон және Бинскин – бұрынғы Австралия Қорғаныс күштерінің басшылары; 2018 жылдың шілде айынан бастап генерал Ангус Кэмпбелл – қазіргі Австралия Қорғаныс күштерінің Бастығы.

Бангладеш

2016 жылы Бангладеш Әуе күштері Бастығының лауазымы әуе маршалынан әуе бас маршалы шеніне дейін көтерілді. Осыдан бері бұл шенді Әбу Эсрар, Масихуззаман Серниябат және Шейх Абдул Ханнан атқарып келеді.

Канада

20 ғасырдағы Канада Корольдік әуе күштері тарихында тек екі офицер ғана әуе маршалы шеніне ие болған. Олар: Ллойд Сэмюэл Бреднер (1945 жылы жоғарылатылған) және Фрэнк Роберт Миллер (1961 жылы жоғарылатылған). Шен 1968 жылы Канада Қарулы күштерінің бірігуіне дейін қағаз жүзінде сақталды, содан кейін әскерлік шендер қабылданды және әуе маршалы шені толық генерал шенімен алмастырылды. 1968 жылы шенде болған офицерлер болмағандықтан, канадалық әуе маршалдары генерал шеніне қайта жіберілген жоқ, ал Миллер, сол кездегі жалғыз зейнеткер әуе маршалы, өзінің шенін сақтап қалды. 1997 жылы Миллер қайтыс болғанда, Канаданың әуе маршалы шені іс жүзінде тарихқа кетті. 21 ғасырдағы Канада Корольдік әуе күштерінің қайта құрылуында бұл шен қайта жаңғыртылмады және 2014 жылға дейін мұндай өзгерістер жоспарланбаған. Әскерлік үлгідегі шендер қолданыла береді, бірақ бұрынғы белгілерге оралу жүзеге асырылды. Ресми канадалық француз тілінде бұл шен маршал-шеф-де-л’эр деп аталды.

Үндістан

Үндістан Әуе Күштерінде Әуе Штабының Бастығы (CAS) (қазіргі ACM Vivek Ram Chaudhari) Әуе Бас Маршалы дәрежесін иеленеді. CAS лауазымы 1966 жылы Әуе Маршалынан Әуе Бас Маршалына дейін көтерілді. Бұл дәрежеге алғашқы ие болған IAF офицері – Әуе Бас Маршал Аржан Сингх (кейіннен Үндістан Әуе Күштері Маршалының бес жұлдыздық атағына көтерілді), ол CAS қызметін атқарып жүрген кезінде 1966 жылы осы атаққа ие болды. 1966 жылдан бері Үндістанның барлық Әуе Басшылары осы дәрежеде болды. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, 19 Үндістан Әуе Штабының Бастығы осы дәрежеге ие болды. 2002 жылы Аржан Сингхтің Үндістан Әуе Күштері Маршалына құрметті түрде тағайындалуы нәтижесінде, Үндістан Әуе Күштері Бас Маршалдары Сингх 2017 жылы қайтыс болғанға дейін ең жоғары дәрежедегі ИАФ офицерлері болмады.

Намибия

Намибия әуе күштерінде бұл шен бас авиация маршалы деп аталады. Олар сақина тәрізді белгіні пайдаланудан бас тартып, түрік әуе күштерінің стиліндегі төрт жұлдызды және қиылысқан қылыштар мен лавр бұтағынан жасалған белгіні қабылдады.

Шри-Ланка

Шри-Ланкада тек Қорғаныс штабының бастығы ғана белсенді төрт жұлдызды шенді сақтайды. Шри-Ланка Әуе күштерінің зейнетке шыққан командирлері шығар кезде құрмет ретінде әуе маршалы шеніне көтеріледі. Әуе маршалы Дональд Перера Әуе күштерінен тағайындалған бірінші Қорғаныс штабының бастығы болды, ал әуе маршалы Рошан Гуонетилеке жеңіс тойлауларының аясында әуе күштерінің қызметтегі командирінің бірінші маршалы аталды.

Тайланд

Таиланд Корольдік әуе күштеріне қолбасшылық етуге тағайындалған офицер 1950 жылдан бері әуе бас маршалы (พลอากาศเอก) шеніне көтерілуде. Қазіргі қолбасшы – әуе бас маршалы Алонгкорн Ваннарот, оған Бас қолбасшының орынбасары (қазіргі әуе бас маршалы Чанон Мунгтанья) және Бас қолбасшының көмекшісі (қазіргі әуе бас маршалы Пунпакди Паттанакул) көмек көрсетеді. Егер әуе күштері офицері Қорғаныс күштері Бастығының (бұрынғы Жоғарғы Бас қолбасшы) лауазымына тағайындалса, ол әрқашан әуе бас маршалы шеніне ие болған. Жоғарғы Бас қолбасшы болып тағайындалған соңғы әуе бас маршалы 1994 жылы зейнеткерлікке шыққан Воранат Апихари болды. 2007 жылдың қараша айында Таиланд Мұрагер принці Ваджиралонгкорн (қазір Таиланд королі) өзінің үй жануары – пудель Фуфуға әуе бас маршалы атағын бергені белгілі болды. Ит 2015 жылы қайтыс болды.

Шығу тегі

1919 жылы RAF-тің нақты атауларын қабылдаудан бұрын, RAF Корольдік теңіз флоты офицерлік атауларын, теңіздік атаудың алдына «әуе» сөзін қосып пайдалануы мүмкін екендігі ұсынылды. Мысалы, кейін әуе маршалы болған шен «әуе адмиралы» деп аталуы мүмкін еді. Адмиралтейство олардың атауларын, тіпті осы өзгертілген түрін де пайдалануға қарсылық білдірді, сондықтан балама ұсыныс енгізілді: әуе офицерлерінің шендері «ардиан» терминіне негізделеді, ол «бас» (ard) және «құс» (eun) деген гэль тіліндегі сөздердің біріктірілуінен туындаған. «Ардиан» сөзі өзгеріссіз толық адмирал және генерал шеніне балама ретінде қолданылуы тиіс еді. Алайда, «әуе маршалы» шені басымдық алып, 1919 жылдың тамызында қабылданды. Бұл шен алғаш рет 1922 жылдың 1 сәуірінде сэр Хью Тренчардтың жоғарылатуымен қолданылды. Тренчард 1927 жылдың 1 қаңтарында RAF маршалына көтерілгенге дейін ешбір офицер бұл шенді иеленбеді, ал 1929 жылдың 1 қаңтарында сэр Джон Салмонд жоғарылатылды. Содан бері ол үздіксіз қолданылуда. RAF-те «әуе маршалы» шеніне қазіргі әуе штабының бастығы (қазіргі уақытта сэр Ричард Найтон) ие. Сонымен қатар, төрт жұлдыздық бірлескен қызмет лауазымдарына тағайындалған RAF офицерлері де «әуе маршалы» шенін иеленеді. RAF тарихында 141 RAF офицері осы шенді алды, сондай-ақ ол Ұлыбритания Корольдік отбасының жоғары лауазымдағы мүшелеріне және одақтас шетелдік монархтарға құрметті түрде берілді. 1990 жылдардағы британдық қорғаныс кесулерінен бері ешбір RAF офицері Корольдік әуе күштері маршалына көтерілмесе де, британдық әуе маршалдары RAF-тің ең жоғары шенді офицерлері емес, өйткені бірнеше офицер RAF-тің ең жоғары шеніне ие. Сонымен қатар, лорд Стирруп 2014 жылы Корольдік әуе күштері маршалына құрметті түрде көтерілді. Маршалдар әлі де RAF-тің белсенді тізімінде, бірақ іс жүзінде зейнеткерлікке шыққан.

RAF белгісі, командалық жалауша және жұлдызды тақта

Рангының белгісі кең қара жолақтағы ашық көк жолақтың үстінде, әрқайсысы сәл кең қара жолақта орналасқан үш тар ашық көк жолақтан тұрады. Бұл белгі қызметтік киімнің төменгі жеңдеріне немесе ұшқыш костюмінің немесе жұмыс киімінің иығына тағылады. RAF әуе маршалының командалық туы тудың ортасынан өтетін екі кең қызыл жолақпен анықталады. RAF әуе маршалының көлік жұлдызы тақтасындағы төрт ақ жұлдыз (әуе маршалы төрт жұлдыздық шен) әуе күшінің көк түстегі фонында бейнеленген.