Кіріспе

Әлеуметтік дамуды жеңілдету үшін коммуникацияны қолдану. Даму коммуникациясы – әлеуметтік дамуды жеңілдету үшін коммуникацияны пайдалану. Даму коммуникациясы мүдделі тараптар мен саясаткерлерді қатыстырады, қолайлы ортаны құрайды, тәуекелдер мен мүмкіндіктерді бағалайды және тұрақты даму арқылы оң әлеуметтік өзгерістерді тудыру үшін ақпарат алмасуды ынталандырады. Даму коммуникациясының әдістеріне ақпарат тарату және білім беру, мінез-құлықты өзгерту, әлеуметтік маркетинг, әлеуметтік жұмылдыру, медиа жақтаушылығы, әлеуметтік өзгерістер үшін коммуникация және қоғамдық қатысу кіреді. Даму коммуникациясы «баспасөздің бесінші теориясы» деп аталады, оның басты мақсаты – «әлеуметтік трансформация және даму» және «негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыру». Жамиас даму коммуникациясының үш негізгі идеяға негізделген философиясын ұсынды. Олардың үш негізгі идеясы: мақсаттылық, құндылықтылық және прагматизм. Нора К. Квебрал осы анықтаманы кеңейтіп, оны «бір елдің және оның халқының кедейліктен экономикалық өсудің серпінді күйіне жылдам түрленуіне қолданылатын адамдық коммуникацияның өнері мен ғылымы» деп атады, бұл үлкен әлеуметтік теңдікті және адам әлеуетін толыққанды іске асыруға мүмкіндік береді. Мелкотт пен Стивс оны әділетсіздік пен қанаушылыққа қарсы күреске бағытталған «эмансипациялық коммуникация» деп қарастырды. Мелкотттың (1991) Waisbord (2001) еңбегінде айтуынша, даму коммуникациясының басты мақсаты – халықтың өмір сүру сапасын арттыру, оның ішінде: табыс пен әл-ауқатты арттыру, әлеуметтік әділетсіздікті жою, жер реформаларын жүзеге асыру және сөз бостандығын қамтамасыз ету.

Тарих

Даму коммуникациясы 1940 жылдары басталды, бірақ оның кеңінен қолданылуы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін басталды. 1950 жылдары коммуникация ғылымдарының дамуы осы саланы Даниель Лернер, Уилбур Шрамм және Эверетт Роджерс бастаған академиялық дисциплина ретінде мойындауға әкелді. Чайлдерс және Квебрал ДК-ның барлық коммуникация құралдарын қамтитынын, оның ішінде бұқаралық ақпарат құралдарынан бастап, адамдар арасындағы тікелей байланысқа дейін, атап өтті. Квебралдың (1975) пікірінше, Филиппин стиліндегі даму коммуникациясының ең маңызды ерекшелігі – үкіметтің «бас даму жоспарының негізгі дизайнер және басқарушысы» болуында, сондықтан даму коммуникациясы бұл жүйеде мақсатты, ықпалдастыруға бағытталған, нақты мақсаты бар, аудиторияға ориентирленген және араласушылық сипатқа ие.

Академиялық мектептер

Даму коммуникациясының әртүрлі мектептері жеке елдерде туындаған қиындықтар мен мүмкіндіктерге жауап ретінде пайда болды. Маниозо (2006) алты мектептің арасында бөліп көрсетті. "Бреттон Вудс" мектебі бастапқыда халықаралық әдебиетте басым болды. Басқалары Латын Америкасы, Үндістан, Африка, Лос-Банос және қатысу мектептері еді. 1961 жылы Папа Иоанн XXIII "Христиандық және әлеуметтік прогресс" тақырыбында жазған энцикликасында "Матер эт магистра" (Ана және мұғалім) деп аталып, "Шіркеу барлық ерлер мен әйелдермен шындық, әділдік және сүйіспеншілікпен шынайы қауымдастық құруға шақырылады. Осылайша экономикалық өсім тек қана адамдардың қажеттіліктерін қанағаттандырумен шектелмей, сонымен қатар олардың қадір-қасиетін де арттырады". Содан кейін 1967 жылы Папа Пауыл VI "Популорум прогрессио" (Прогрессивті даму) атты кітабын жариялады. Онда Папа "даму – бейбітшіліктің жаңа атауы" деп жариялап, әділдік, бейбітшілік және дамудың маңыздылығын атап өтті. Ол даму саласының қызметкерлеріне арнап былай деді: "Нағыз прогресс – бұл жеке басының жайлылығы үшін немесе өзі үшін іздеген байлық емес, бұл адам баласының әл-ауқатын қамтамасыз ететін экономикалық тәртіп, онда әрбір адам күн сайын алатын наны бауырластық сүйіспеншіліктің жарқырауы мен Құдайдың көмекші қолынан көрінеді". Папа Иоанн VI шіркеудің табиғаты миссионерлік екенін (Lumen gentium – Ұлттар жарығы) және оның ең терең бірегейлігі (Evangelii nuntiandi – Ізгі хабарды бөлісу) бүкіл шіркеу өмірін қамтығанын жазды (Redemptoris missio – Құтқарушының миссиясы). Миссия арқылы берілетін мазмұн өзгеруші және бостандыққа жеткізетін болып табылады – ол кедейлерге хабар беруде, тұтқындарды босатуда, соқырларға көруді сыйлауда (Лұқа 4:18 (KJV)), қарапайым жұмысшылардың мүддесін және еңбек құнын қорғауда (Laborem exercens – Еңбек арқылы), жесірлер мен жетімдердің әл-ауқатын жақсартуда және балалар мен сәбилердің құқықтарын қорғауда (Pacem in terris – Жер бетіндегі бейбітшілік) көрінеді. Әлеуметтік трансформация мен дамуға қатысудың маңыздылығы Католик шіркеуінің Катехизисінде де айтылады, онда "азаматтар мүмкіндігінше қоғамдық өмірге белсенді қатысуы керек; бұл қатысу тәсілі бір елден немесе мәдениеттен екіншісіне өзгеше болуы мүмкін, өйткені кез келген этикалық міндеттемелерде, жалпы игілікті жүзеге асыруға қатысу әлеуметтік әріптестердің үнемі жаңартылып отыруын талап етеді" (бб. 1915–1916). Сонымен қатар, Gaudium et spes (Қуаныш пен үміт), католик шіркеуінің адам қадір-қасиеті туралы ілімінің Магна-картасы ретінде танылған, "әділдік пен теңдік талаптарын қанағаттандыру үшін, адамдардың құқықтарын немесе әр елдің табиғи қасиеттерін ескермейтін болса да, қазіргі кездегі және көптеген жағдайларда артып келе жатқан және жеке және әлеуметтік кемсітушілікпен байланысты үлкен экономикалық теңсіздіктерді жою үшін күш салу керек" деп мәлімдейді. Католик шіркеуінің көптеген ұйымдары мен жеке мүшелерінің мұқтаждардың қиын жағдайларын атап өту және білім беру, денсаулық сақтау, тіршілік көрістің жобалары арқылы кемтар адамдарға қол жеткізуге қатысуы, өзгермелі және өмірді өзгертетін хабарды жеткізетін шіркеудің нақты мысалы болып табылады. Шіркеу "адамзаттық қоғамда шындық, әділдік, қайырымдылық және бостандықтың басшылығымен жаңа қарым-қатынастар орнатуды" қолдайды. Христиандық коммуникаторларға "заманауи мәдени қажеттіліктерді түсіндіруге, коммуникация дәуіріне жақындауға, оны алшақтық пен шатасудың уақыты ретінде емес, ақиқатты іздеу және адамдар мен халықтар арасындағы қарым-қатынасты дамыту үшін құнды уақыт ретінде қарастыруға" міндеттейді.

Бреттон Вудс

Бреттон Вудс даму коммуникациясы мектебі 1944 жылы Маршалл жоспарында, Бреттон Вудс жүйесінде, сондай-ақ Әлемдік банк пен Халықаралық валюта қорында баяндалған экономикалық стратегиялармен қатар өркендеді. Шамалы қолданылған атау бастапқы үлгіні кейінірек пайда болған басқа мектептерден ажыратуға мүмкіндік берді. Басты теоретиктері Дэниел Лернер, Уилбур Шрамм және Эверетт Роджерс болды. Роджерс пионерлік еңбегінің арқасында «даму коммуникациясының негізін қалаушыларының бірі» деп танылды. Дамуға қатысты осы коммуникациялық тәсілді Луис Рамиро Белтан және Альфонсо Гумусио Дагрон сияқты Латын Америкасы зерттеушілері сынады, себебі ол дамыған елдермен тең емес қарым-қатынасты ескермей, дамушы елдердегі мәселелерге басымдық берді. Олар оның индустриялық капитализмді жалпыға ортақ шешім ретінде ұсынғанын және көптеген жобалар жерге қол жеткіспеу, ауылшаруашылық кредиттері мен әділ нарықтық бағалар сияқты кедергілерді жоюға бағытталмағанын айтты. 1960 жылдардағы сәтсіз жобалар түзетулерге әкелді. Маниозо бұл мектептің жаңа тәсілдер мен әдістемелерді сынау және қабылдау бойынша ең динамикалық болғанын анықтады. Хуан Диас Борденаве, Луис Рамиро Белтран және Альфонсо Гумусио Дагрон да ықпалды теоретиктер қатарына жатады (Маньозо 2006, Маньозо, 2005).

Үндістан

Үндістанда ұйымдастырылған даму коммуникациясы 1940 жылдары ауылдық радио хабарларын таратудан бастау алды. Хабарлар көбірек аудиторияға жету үшін жергілікті тілдерді пайдаланды. Үндістандағы ұйымдасқан күш-жігер 1950 жылдары қоғамдық даму жобаларымен басталды. Үкімет, социалистік идеалдармен және саясаткерлердің басшылығымен, көптеген даму бағдарламаларын іске қосты. Адамдармен тікелей байланыс үшін далалық насихаттау қолданылды. Радио, сауаттылық деңгейі төмен болғандықтан, халыққа жеткізілген маңызды құрал болды. Білім беру мекемелері – әсіресе ауыл шаруашылығы университеттері, өздерінің кеңейту желілері арқылы, сондай-ақ Біріккен Ұлттар Ұйымының аясындағы халықаралық ұйымдар даму коммуникациясымен тәжірибе жасады. Үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) коммуникаторлар арасындағы тығыз жеке қарым-қатынасқа сүйенді. Үкіметтен келген коммуникация көбінесе жалпылама және бір бағытты болды. Сонымен аталатын «Халыққа ақпарат беру кампаниялары» – үкімет қаржылаған, шалғай аймақтарда өткізілетін, әлеуметтік және даму схемалары туралы ақпаратпен қатар ойын-сауық ұсынатын халықтық жәрмеңкелер еді. Ауыл тұрғындары көрермендерді тарту үшін жарыстарға қатысты. Көрмеге қатысушылар үшін жеке стендтер ұйымдастырылды. Даму агенттіктері мен қызметтер мен тауарлар ұсынатын ұйымдар да қатысты. Кейбір штат үкіметтері осы модельді қолданды. Ауылдық Үндістанда қоғамдық радио пайдаланылды. ҮЕҰ мен білім беру мекемелері даму туралы ақпарат, кеңестер мен хабарламалар тарату үшін жергілікті станциялар құрды. Жергілікті тұрғындардың қатысуына ынталандық жасалды. Қоғамдық радио ауыл тұрғындарына жергілікті мәселелерді жариялауға мүмкіндік берді, соның арқасында жергілікті билік өкілдерінен нақты әрекеттер күтілуге болады. Үндістанда ұялы телефонның кеңінен таралуы халыққа жеткізілген жаңа арналарды ашты.

Тайланд

Тайландта даму коммуникациясы қазіргі уақытта Касесарт университетінің Халықаралық даму коммуникациясы орталығы (ICDC) арқылы басқарылады. Орталықтың көзқарасы – даму саласындағы оқыту, коммуникация және консалтингтік қызметтерде жетекші орталық болу. Касесарт университетінің халықаралық қызметтер бөлімі ретінде, оның миссиясы әлеуметтік және экономикалық секторлардағы тұрақты дамуға ұмтылатын ұйымдарға қолдау көрсету үшін сапалы қызметтерді құру және оларды жетілдіруді қамтиды.

Қатысушы тараптар талдау

Саясатты жобалау және іске асыру күрделене түсуде, ал саясатты іске асыруға қатысатын актерлердің саны мен түрі көбейіп, әртүрленуде; «Мүдделі тарап» атауы талдау мақсатына, талдамалық тәсілге немесе саясат саласына қарай әртүрлі анықталады. Егер саясат процесіне бірнеше мүдделі топтар тартылған болса, мүдделі тараптарды талдау пайдалы құрал бола алады. Мүдделі тараптарды талдау саясат процесіндегі мүдделі тараптардың мінез-құлқы, ниеттері, өзара байланыстары, күн тәртібі, мүдделері және ресурстарын талдауға көмектеседі. Флордың сөзінше, коммуникация саясатының мүдделі тараптарын талдау келесі секторлердің өзара әрекеттесуін көрсетеді:
Үкімет – Барлық коммуникация саясатын қабылдайды, осылайша ең ықпалды мүдделі тарап болады. Білім беру саласы – Келесі саясаттың негізі болатын зерттеулер жүргізеді. Коммуникация индустриясы – Коммуникация саясатына әсер етеді. Үкіметтік реттеуден аулақ болу/кешіктіру үшін өзін-өзі реттеуді қабылдауы мүмкін. Мысалы, Kapisanan ng mga Brodkaster sa Pilipinas және Филиппин баспасөз институты этика кодекстерін енгізеді. Жеке сектор – Контентті шектейтін саясаттан қашып, қарсыластардан қорғануға тырысады. Діни сектор – Әдетте, әдепсіздік, зорлық-зомбылық және дөрекі сөздерді таратуға рұқсат беретін саясатқа қарсы тұрады. Шетелдік мүдделер – мысалы, халықаралық несие беру агенттіктері қаржылық көмек беру шарты ретінде монополияларды, соның ішінде мемлекеттік БАҚ органдарын таратуды талап етуі мүмкін. Тұтынушылар – Әдетте кеңес алынбайды, бірақ соңғы кезде қоғамдық мүдделерді қорғауды талап етуде. Біріккен Ұлттар Ұйымы «диалогты қамтамасыз ететін және қауымдастықтарға өздерінің ұмтылыстарын және алаңдаушылықтарын білдіруге және шешімдерге қатысуға мүмкіндік беретін екітарапты коммуникация жүйелерін қолдау қажеттігін» мойындады. Мұндай екітарапты өзара әрекеттесу жергілікті жағдайды анықтауға көмектеседі. Кьюн мен Синха қауымдастықтардың даму коммуникациясы саясатына қатысуы маңызды екенін айтады, себебі олар «даму коммуникациясы саясаты мен жоспарлаудың ең басты және маңызды иегерлері» болып табылады.

Қатысу

Хамелинк пен Норденстренг ақпараттық және коммуникациялық технологиялар (АКТ) басқаруына көп тарапты қатысуды және мемлекеттік және мемлекеттік емес актерлерге БАҚ және коммуникация салаларын қалыптастыруға мүмкіндік беретін ресми және бейресми саясатты әзірлеу механизмдерін құруды ұсынды.

Байланыс саясаты ғылымдары

Соңғы әкімшіліктер құрған қатысу атмосферасы даму коммуникациясы маманының/саясаттанушының рөлін арттырды. Оның коммуникациялық саясатты қалыптастыруға қатысуы «халық билігінің институционализациялануы» деп аталатын құбылыспен жеңілдетіледі. Оның біліктілігі ең маңызды мүдделі тарап – медиа тұтынушысы тарапынан тікелей қолдау таба алады. Ақпарат пайдаланушылар мен медиа тұтынушыларының саясатты қабылдауға қатысуы жалпыұлттық медиа тұтынушыларының ұйымын немесе осы сипаттағы жергілікті ұйымдардың федерациясын құру арқылы іске асырылуы мүмкін, онда саясатты талдаушылар маңызды рөл атқарады. Аталған ұйым формалды және бейресми медиа білімін қадағалауға бастама көтере алады. Формалды деңгейдегі медиа білімін қолданыстағы орта және жоғары білім беру жүйесінің оқу бағдарламаларына енгізуді лоббилеу арқылы қолдауға болады. Бейресми білім беруді медиа тұтынушылары ұйымдастырған хабарнамалық науқандар арқылы жүргізуге болады. Бұл ұйым өз аудиториялық зерттеулерін және саясатты зерттеулерін де жүргізе алады. Ол шіркеу, академиялық қауымдастықтар, қоғамдық ұйымдар және мүдделі топтарды қамтитын жалпыұлттық желі құруы мүмкін. Коммуникация саясаты ғалымдары Конгресс пен Сенаттағы заң шығарушылардың штатында жұмыс істей алады. Жеке тәжірибелерінде олар ғылыми-зерттеу және даму орталықтарын немесе «ой-сана орталықтарын» құра алады, олардың қызметтерін мемлекеттік органдар пайдалана алады. Шындығында, қазір даму коммуникациясы саласындағы саясатты іске асыруға қолайлы уақыт келді. Бұл саясаттар «заңнамада, шарттарда, этика кодексінде, ережелер мен процедураларда» жазылған/көзделген немесе «қабылданған тәжірибеде» білдірілген/ұсынылған. Олар «ұлттық, институционалдық және кәсіби деңгейлерде» бар екенін ол қосты. Ли ЮНЕСКО есебіндегі коммуникация және жоспарлау саласындағы сарапшылардың пікірін келтіре отырып, коммуникациялық саясатты «коммуникациялық жүйелердің мінез-құлқына басшылық ету үшін құрылған принциптер мен нормалар жиынтығы» деп анықтайды. Ол коммуникациялық саясаттың өлшемдері, сондай-ақ коммуникациялық жоспарлау коммуникациялық жүйені, оның құрамдас бөліктері мен құрылымын; жүйенің функцияларын; жүйені пайдаланатын «клиенттерді» немесе аудиторияны; жүйенің және оның құрамдас бөліктерінің таситын ақпарат түрлерін; ақпараттық мазмұнның құндылықтары мен сапаларын; сондай-ақ жүйеге, оның функцияларына, аудиториясына, ақпарат түрлеріне және сапасына қатысты түрлі мәселелерді қамтиды. Аудитория мүшелері жас, жыныс, кәсіп, әлеуметтік-экономикалық жағдай, қалалық және ауылдық жерлер (орналасқан жері) және көзқарастары бойынша жіктеледі. Ақпарат түрлері әңгіме, мәдени формалар, деректер, білім, ойын-сауық, жалпы ақпарат, музыка, жаңалықтар және пікірлерді қамтиды. Ал шындық, объективтілік, өзектілік, білім беру тиімділігі, зорлық-зомбылық, әзіл, сексуалдық мазмұн, қаралау ақпарат мазмұнының құндылықтары мен сапаларының мысалдары болып табылады. Лидің айтуынша, коммуникациялық саясатты қалыптастыру үшін нақты коммуникациялық жүйелердің және қоғамдық принциптер мен нормалардың «қарастырылуы, анықталуы және бағалануы» қажет. Ли өзінің мақаласында «Кім қатысады?» деген сұрақ қойып, коммуникациялық саясатты қалыптастыруға қатысу туралы талқылайды және мүдделі тараптарды анықтайды. Олар – мемлекеттік атқарушы билік, заң шығарушы органдар, әлеуметтік және экономикалық жоспарлаумен айналысатын органдар, жекелеген министрліктер мен олардың жоспарлау кеңестері, коммуникация кәсіпорындары, кәсіби ұйымдар, азаматтар, әлеуметтік ғалымдар және экономистер. ЮНЕСКО-ның Азиядағы өңірлік коммуникация жөніндегі кеңесшісі Э. Ллойд Сомерланд коммуникациялық саясат пен коммуникациялық жоспарлау арасындағы айырмашылықты атап өтіп, біріншісі «коммуникациялық жүйенің құрылған принциптері, ережелері мен нұсқауларын» қамтамасыз ететінін, екіншісі саясатты іске асырумен айналысатынын айтады. Ол әрбір елдің «ауыл шаруашылығы, өндіріс, сауда, білім, денсаулық сақтау, көлік және байланыс, әлеуметтік және қоғамдық қызметтер» сияқты қоғамның әртүрлі салаларын қамтитын даму жоспарлаумен айналысатынын айтады. Осы даму жоспарларының негізі – коммуникация. «Коммуникация – бұл даму процесінің ажырамас бөлігі және оған өзіндік инфрақұрылым қажет», – деді Сомерланд. Осы контексте «коммуникация» сөзі телекоммуникацияны, бұқаралық ақпарат құралдарын (баспа және телерадио хабарларын тарату), тікелей қарым-қатынасты және дәстүрлі арналарды қамтиды, және бұл қоғам «ақпараттың ішінде еркін ағынын қамтамасыз ету үшін пайдаланатын ресурстар», – деп қосты ол. Автор ұлттық дамуда коммуникацияның рөлін баса көрсетеді. Сомерланд сондай-ақ коммуникациялық саясаттың мақсат емес екенін, ол әрекет ету үшін құрылым ұсынатынын атап көрсетеді. Ол ЮНЕСКО сарапшылар тобының айтқан сөзін келтіреді: «Бұл саясаттардың артында стратегиялық жоспарлау тұр». «Ол ұзақ мерзімді мақсаттарға жетудің балама жолдарын анықтайды және қысқа мерзімді жедел жоспарлау үшін анықтамалық қағидалар белгілейді. Стратегиялық жоспарлау – коммуникациялық саясаттың жалпы мақсаттарын нақты сандық көрсеткіштерге және жүйелі тәсілдерге аударады», – деді ол. Сомерланд Лидің кейбір тұжырымдамаларын қолдайды, коммуникациялық саясаттың елдің қолданыстағы саясатында жазылған немесе білдірілгенін айтады. «Егер ел ұлттық коммуникациялық саясатты қалыптастыруға тырысса, бұл осы салада ешқандай саясаттың жоқ екенін білдірмейді», – деді ол. «Коммуникация пәраралық сипатқа ие болғандықтан және ол елді біріктіретін байланыс тізімі болғандықтан, коммуникациялық саясат, толық емес және білдірілген болса да, саяси және әлеуметтік жүйенің көптеген бөліктерінде табылады».

Әлеуметтік маркетинг және әлеуметтік жұмылдыру

Түрлі жағдайлардағы көптеген әлеуметтік мәселелерді шешу және оларды жою мақсатында саясаттану ғылымдары тиімді жұмыс істеу және стратегиялық жоспар құру үшін маңызды болып табылады. Осыған байланысты, әлеуметтік маркетинг және әлеуметтік жұмылдырудың рөлі, саясаттану ғылымдарының мақсатына жету үшін, оң әлеуметтік өзгерістерге қол жеткізу үшін мақсатты жоспарлар мен бағдарламаларды әдейілеп жасау және іске асыру арқылы қажет деп есептеледі. Әлеуметтік маркетинг (соцмар) және әлеуметтік жұмылдыру (соцмоб) дамуды жеңілдету үшін пайдаланылады (Velasco, Cadiz, and Lumanta, 1999). Гонзалес (күн көрсетілмеген) дамуды "баршаның өмір сапасын жақсартуға бағытталған ізденіс" деп анықтайды. Сонымен қатар, Гонзалес (күн көрсетілмеген) дамуды көп өлшемді (саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени, институционалдық және экологиялық өлшемдерді қамтиды), көп салалы (әр түрлі ғылымдардан алынған), пәнаралық (ғылымдар арасындағы байланыстардан іске асыру үшін жан-жақты, стратегиялық және операциялық жоспарларды құрайды) және интегративтік (ғылымдар арасындағы өзара әсерді қамтамасыз ету үшін әртүрлі бағыттарды біріктіреді) деп сипаттайды. Сондықтан, дамуға жету үшін адамдар мен ресурстарды жұмылдыру өте маңызды. "Шын даму – адамдарға бағытталған және олардың қатысуын қамтамасыз ететін, адамдарды күштендіретін процесс. Ол технологияны қоршаған ортамен үйлесімде қолданады. Оның мақсаты – маңызды, жауапты, тиімді, нәтижелі, экономикалық, теңдікті қамтамасыз ететін және тұрақты болу" (Гонзалес, Веласко, Кадис және Луманта, 1999).

Әлеуметтік маркетинг әлеуметтік жұмылдырумен қатар

Әлеуметтік маркетинг пен әлеуметтік жұмылдыру бірігіп, одан да күшті қозғалыс жасайды, себебі екі элемент бір-бірін нығайтады. Әлеуметтік жұмылдыру бағдарламаның басты мақсаттарына қол жеткізу үшін әлеуметтік маркетинг стратегияларын пайдалануға итермелейді. Сол сияқты, әлеуметтік маркетинг әлеуметтік жұмылдыруды күшейтеді, өйткені ол даму мақсатына жету үшін түрлі БАҚ құралдарын қолдану арқылы шараларды ұйымдастыруда халыққа бағытталған көзқарасты қолдайды. Мысалы, әлеуметтік маркетинг пен әлеуметтік жұмылдырудың өзара байланысы түрлі ұйымдардың корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік (КӘЖ) бағдарламаларында көрінеді. Даму коммуникациясы – «әлеуметтік өзгерістерге қол жеткізу үшін коммуникациялық тәсілдерді, әдістерді және/немесе технологияларды стратегиялық қолдануды қамтитын, диалог негізіндегі процесс» деп анықталады. Бұл анықтама даму коммуникациясының үш маңызды ерекшелігін көрсетеді: процесс, диалогқа негізделген талдау және өзгеріске жету мақсаты. Стратегиялық коммуникация – халықтың қатысуын ынталандыру және тиімді саясат қалыптастыру үшін маңызды. Ол мақсат қоюға, шешім қабылдауға, жоспарлау мен іске асыруға, сондай-ақ нәтижелерін бағалауға әсер етеді. Дегенмен, стратегиялық құрал ретінде коммуникация даму бағдарламаларында жеткіліксіз деңгейде қалып отыр, сондықтан тұрақты даму үшін Стратегиялық коммуникация жөніндегі Мүдделер тобын құру қажеттігі туындайды. Стратегиялық коммуникация «әдет-ғұрыптарды, мінез-құлықты және өмір салтын инновациялық және тұрақты түрде өзгертуге бағытталған, әлеуметтік топтар ішіндегі және олардың арасындағы коммуникациялық процестер мен медиалық араласуларға жетекшілік етеді». Тұрақты дамудың тиімді стратегиясы үкіметтің, азаматтық қоғамның және жеке сектордың көзқарасын және іс-қимыл жоспарын біріктіреді. Дүниежүзілік банк даму коммуникациясын – «жергілікті нақты жағдайды толық түсінуге негізделген даму жобаларына стратегиялық коммуникацияны енгізу» деп қарастырады.

Жынысы

Даму коммуникациясының күш-жігері, басқа да даму стратегияларымен бірге, әйелдердің жағдайын жаһандық деңгейде жақсартуға сәтсіз аяқталды. Ал ерлермен салыстырғанда, әйелдер кедейлік, сауатсыздық, тұрмыстық зорлық-зомбылық, кемсітушілікке көбірек бейім және тіпті даму ұйымдарында жоғары кәсіби лауазымдарға қол жеткізуде де кедергілерге тап болады (Harbour & Twist, 1996). Уилкинс (1999) жаһандық, ұлттық және қоғамдық билік құрылымдарынан шеттетілген топ ретінде әйелдердің даму коммуникациясын өндіруде көбінесе мақсат ретінде қарастырылатынын айтады. Мур (1995) «гендер» терминінің даму институттарында алғаш рет 1960 жылдары қолданылғанын (43 бет) атап көрсетеді. Алайда, Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) әйелдердің даму процесіне қосқан үлесін тек 1975 жылы ресми түрде мойындады. 1970 жылдардың ортасы дамудағы әйелдерге назар аударудағы өзгерісті, сондай-ақ даму коммуникациясы саласындағы басқа да маңызды өзгерістерді (Rogers, 1976; Schramm & Lerner, 1976) білдірді. WID стратегиясы даму мақсаттарына жету үшін әйелдерді нақты түрде қарастыруды ұсынды (Dagenais & Piché, 1994). 1975 жылы БҰҰ Мексика қаласында әйелдер жылының басталуын белгілеу үшін конференция өткізген кезде WID жаһандық күн тәртібіне енгізілді. Бұл Әйелдерді дамыту онжылдығын (1976-1985 жылдар) белгілеуге мүмкіндік берді. Дискурс ретінде WID мемлекеттер, институттар мен қауымдастықтардың әйелдер туралы білімді өндіру қағидаларын ұйымдастыруға қызмет етті (Escobar, 1995, 210 бет). WID әйелдерді экономикалық өндіріс және адам баласын көбейту арқылы қоғамға белсенді үлес қосушы ретінде қарастырды (Staudt, 1985). WID сонымен қатар әйелдердің білім алуға, жұмыспен қамтуға және саяси қатысуға қолжетімділігін жақсарту қажеттігін көрсетті (Valdivia, 1996), бұл ертедегі жаңғыру модельдерінде қарастырылған, олар еркек сайлаушыларды артықшылыққа ие етуге бейімделген. Алайда, Әйелдерді дамыту онжылдығы барысында бірнеше ғалымдар әлеуметтік өзгерістерді насихаттау үшін БАҚты пайдаланудың шектеулерін мойындады, мысалы, БАҚ мәтіндеріндегі әйелдердің проблемалық стереотиптері, БАҚ индустриясындағы әйелдердің жұмыс орындарындағы жұмыссыздық және ақпарат көзі ретінде медиациялық технологияларға қолжетімділіктің нашарлығы, әсіресе ауылдық әйелдер арасында. Әйелдер үшін онжылдықтан кейін назар бірте-бірте WID-ден гендерлік және даму (GAD) мәселесіне ауысты. «Әйелдер» терминінен «гендер» терминіне ауысу гендерді биологиялық жағдай ретінде қарастырмай, әлеуметтік тұрғыдан құрылған категория ретінде түсінумен сәйкес келеді (Dagenais & Piché, 1994). GAD әйелдерді патриархат пен билік жүйесінің әлеуметтік және құрылымдық жүйелерінде орналасқан әлеуметтік өзгерістердің белсенді агенттері ретінде қарастыруға тырысты (Dagenais & Piché, 1994). Стивс (1993) коммуникацияның саяси экономикасы және дамуға қатысу тәсілдері туралы сыншыл зерттеулерге назар аударды (Freire, 1983) билік қатынастарына қарсы тұратын жаһандық, елестетілген феминисттік қауымдастық құруды ұсыну үшін. Дамуға «жаһандық феминисттік» көзқарас әйелдердің ниеттері, тәжірибесі, тегі мен қабілеттерінің әртүрлілігін атап өтудің орнына ана болуды әйелдердің жалпыға бірдей рөлі ретінде көтермелейтін репродуктивті қабілетіне сәйкес жынысты айқындайтындай көрінетін нәрсені сынға алады. Худа мен Сингх (2012) ең маңызды және ең ұзаққа созылған әлеуметтік қозғалыс – әйелдердің азаттық қозғалысы екенін атап өтті. Алайда, әйелдерді нығайтудың негізгі мақсаты – әйелдердің өмір сүру сапасын жақсарту, сонымен қатар, әлеуметтік, экономикалық және саяси жағдайдағы саяси жағдайға терең әсер етеді. Мұндай пікірлер әйелдердің үй, кәсіби және әлеуметтік контекстіндегі билік өлшемдерін тану қажеттігін атап өтіп, GAD жақтаушылары құрылымдарды немесе нормаларды өзгертуге бағытталған шараларды қолдайды. Даму коммуникациясының қызметі саяси және мәдени шекаралар арқылы жүзеге асырылатын әлеуметтік өзгерістердің модельдерін қамтиды, онда гендерлік, коммуникациялық және даму мәселелері экономикалық және әлеуметтік ресурстарға қол жеткізуді және оларды сатып алуды шарттаған жаһандық құрылымдар мен билік процестеріне негізделеді. Уоткинс (1999) сыншы ғалымдар БАҚ жүйелерінің Батыс пен корпоративтік агенттіктердің жаһандық үстемдігін сипаттаған кезде, гендер де осы теңдеуге кіреді, өйткені БАҚ индустриясының әйелдердің рөлдері мен мәселелерін қарапайым ету үрдісін кеңінен құжаттағандығы тарихи түрде дәлелденді (van Zoonen, 1994). Даму коммуникациясының алғашқы ғалымдары БАҚ пен жаңғыру туралы талқылауларында гендердің рөлін нақты түрде қарастырмады (Watkins, 1999, 48 бет). Алайда, олардың еңбектерін қарастырғанда, даму процесіндегі еркектер мен әйелдердің рөлдері туралы жасалған жасырын болжамдарды көруге болады. Сондықтан, даму коммуникациясы стратегияларында гендердің институционалдық құрылымына әсер ететін факторларды түсіну қажеттігі туындайды. Уоткинс (1999) Стивстің (1993) феминисттік зерттеулердің қорытындысын келтіреді, онда зерттеулерге қатысты мәселелердің бірі «Үшінші әлем елдеріндегі даму коммуникациясы қызметіндегі әйелдердің рөлдері мен бейнелері, соның ішінде қаржыландыру агенттігінің жобалары» (120 бет) болып табылады. Аймақтық, ұлттық және/немесе ұйымдық перспектииваларды интеграциялаумен қатар, саясаткерлер үшін нақты құрал – гендерлік көзқарас саясатқа енгізілуін қамтамасыз ету. Гендерлік теңдікке қатысты нақты заңдарды қабылдаудан гөрі, гендерлік теңдікті қамтамасыз ету үшін заңнамалық және саяси базаның барлық деңгейінде гендерлік теңдік принципін ескеру қажет. Сондықтан, барлық заңдар мен саясаттар гендерлік теңдік мәселелерін ескеруі қажет, бұл гендердік интеграция процесі арқылы жүзеге асырылады. Біріккен Ұлттар Ұйымының пікірінше, гендердік интеграция – гендерлік теңдікті ілгерілету үшін жаһандық тұрғыдан қабылданған стратегия. Интеграция – өзіндік мақсат емес, гендерлік теңдік мақсатына жетуге арналған стратегия, тәсіл, құрал. Интеграция гендерлік перспектиивалар мен гендерлік теңдік мақсатына назар аудару барлық іс-әрекеттердің – саясатты әзірлеу, зерттеу, жақтаушылық/диалог, заңнама, ресурстарды бөлу, жоспарлау, бағдарламалар мен жобаларды іске асыру және бақылау – орталық екенін қамтамасыз етеді. Гендердік интеграцияға берілген күшті және үзділістік қолдау Біріккен Ұлттар Ұйымының гендерлік теңдікті барлық деңгейде – зерттеуде, заңнамада, саясатты әзірлеуде және жердегі іс-шараларда ілгерілетуге ең тиімді құралы болып табылады, сондай-ақ әйелдер де, еркектер де даму күш-жігеріне әсер ете алатынын, қатыса алатынын және одан пайда көре алатынын қамтамасыз етеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар қоры (ЮНИСЕФ) де өзінің саясатында гендерлік сезімталдыққа қолдау көрсетеді. ЮНИСЕФ-тің гендерлік сараптамасы ЮНИСЕФ-тің барлық жобалары мен бағдарламаларында, сондай-ақ серіктестермен жұмысында гендерлік интеграция қамтамасыз етіледі. ЮНИСЕФ сонымен қатар бақылау және бағалау құралдарының гендерлік сезімталдығын қамтамасыз етеді және барлық қызметкерлер БҰҰ-ның әрекет кодексінен хабардар екенін қамтамасыз етеді. ЮНИСЕФ даму және жобаларды іске асыруда гендерлік теңдік пен әйелдерді күштендіруді ілгерілету үшін Гармонизацияланған гендерлік және даму нұсқауларын (HGAD) қолданады. Күштендіру модельдеріне енгізілген коммуникациялық тәсілдер тиісті БАҚты пайдалануды білдіреді. Бұл атамекендік БАҚ, жергілікті және халықаралық БАҚ жүйелері сияқты әртүрлі арналарды пайдалануды білдіреді (Einsiedel 1996).

Демография

Демография – халықты статистикалық зерттеу ретінде анықталады, бұл белгілі бір кезеңде өзгерістерді көрсететін халықтарды талдауға мүмкіндік беретін жалпы ғылым. Алайда, әлеуметтік ғылымдармен байланысты, нақтырақ айтқанда қарым-қатынас саласымен үйлескенде, демографиялық факторлар маңызды рөл атқара алады және осылайша даму коммуникациясы саясатын жобалауға ықпал етеді. Халық санының өзгеруіне туу, көші-қон және өлім-жітім жағдайлары себеп болады. Бұл демографиялық процестер ресурстарды пайдалану, ұлт құру, қоғамды қалыптастыру және мәдени дамуға әсер етеді, соның салдарынан даму коммуникациясы саясатын қажет етеді. Макс Планк демографиялық зерттеулер институтының ғалымы Себастьян Клюзенер "адамдар арасындағы идеялар мен ақпарат алмасу демографиялық өзгерістердегі кеңістіктік, уақыттық және әлеуметтік айырмашылықтардың қалыптасуына қалай әсер ететінін зерттеді. Нәтижелер коммуникацияның демографиялық процестерді қалыптастыруда маңызды рөл атқаратынын көрсетті". АҚШ-тың Джорджия мемлекеттік университетінің коммуникация кафедрасының доценті Натали Т. Дж. коммуникаторлар мен олардың аудиториясы арасындағы қарым-қатынас туралы пікір білдіргенде, "Демографиялық санаттар әлі де бізге қоғамдық құрылым туралы көп нәрсе айта алады және адамдар мен қоғамды макро деңгейде түсіну үшін пайдалы болып қалады" деді. Осыны ескере отырып, саясатты оған сәйкес етіп жобалауға болады. Сонымен қатар, демографиялық зерттеулерді жүргізу критерийлері даму коммуникациясы саясатын қалыптастыруға бағыт беретін маңызды факторлар болып табылады. Бұларға жас, білім деңгейі, жыныс пропорциясы, жеке және отбасылық табыс және т.б. кіреді. Дағдарыстарды немесе мәселелерді шешуге бағытталған саясат ғылымдарының алдын ала мақсаттарын ескере отырып, саясат жасаушылар халықтың демографиялық ерекшеліктерін – әлеуметтік ерекшеліктерден бөлек – жақсырақ түсінген сайын, саясат жасау процесі одан да сезімтал және белсенді болады. Халықтың, топтың немесе мәдениеттің нақты кесінділік үлгілерін ескергенде, жасалған саясат алдын ала қойылған мақсаттарға орай сәттілікке жетеді. Скалоне, Дрибе және Клюзенер бұдан әрі "Коммуникация халыққа қатысты саясаттың және басқа да әлеуметтік өзгерістердің әсерін айтарлықтай арттыра алады" деген қорытынды жасады.

Процестік тәсіл

Процесс әдісі тікелей байланыс жоспарлау процесімен айналысады, ол жоспарлау процесіндегі теорияларды қарастырады, яғни жоспарлау – бұл теорияны қалай және неге қолдану екенін көрсетеді. (ЮНЕСКО, 1980) Екіншісі, ол жоспарлау процесінің өзімен айналысады, түрлі мақсаттар мен жоспарлау жағдайларын ескере отырып, жоспарлау функциясы мен процесін ұйымдастырудың баламалы жолдарын ұсынады. (ЮНЕСКО, 1980) Аргументтің мәні – кеңінен танымал рационалды/кешенді жоспарлау әдісіне альтернатива бар екендігінде. (ЮНЕСКО, 1980) Модернизация теориясы мен тәжірибесінің үш маңызды ерекшелігіне үлес қосты: құрбанды кінәлау, әлеуметтік дарвинизм және теңсіздіктің сыныптық құрылымын сақтау. (1) Құрбанды кінәлау – бұл идеологиялық процесс, саясаткерлер мен зиялылардың дүние жүзіндегі дерлік ауырсынусыз айналып өту жолы. Бұл – қоғамдағы теңсіздікті теңсіздіктің құрбандарының кемшіліктерін табу арқылы ақтау процесі. Саясаткерлер үшінші әлем елдерінің кедей халқының мұңды өмірін олардың өзін құтқару үшін қажетті әртүрлі әлеуметтік және экономикалық аспектілерге қатысты мотивация мен ақпараттың жетіспеушілігіне байланысты деп кінәлайды. (2) Әлеуметтік дарвинистер үкіметтің кедейлерге көмектесуге бағытталған араласуы табиғи іріктелу заңдарына нұқсан келтіретіндіктен, апатты нәтижелерге әкеледі деп сенді. Теоретиктер кедейлерге қатысты мәселелерді шешу үшін сыртқы араласулар табиғи оқиғалардың барысына және жеке таңдау мен құқықтарына кедергі келтіретіндіктен, қорқынышты нәтижелерге әкеледі деп санады. (3) Теңсіздіктің сыныптық құрылымын сақтау – бұл капиталистік мүдде, оны жеңу өте қиын. Жеке деңгейдегі мәдени кемшіліктерге назар аударудың салдары тең емес қоғамдар арасындағы және олардың ішіндегі статус-квоны сақтап қалу және осылайша өзгерістерді кешіктіру болды.

Жүйелік тәсіл

Байланысты жоспарлаудағы жүйелік тәсіл ұйымдар ішінде жаңа жүйелерді қалай құруға қатысты (ЮНЕСКО, 1980). Бұл тәсіл байланыс функцияларын орындау үшін ұйымдық жүйелерді құру міндетіне келген жоспарлаушылар үшін құнды (ЮНЕСКО, 1980). Бұл тәсіл сыртқы ортаның проблемаларына да тиімді қолданылады, жоспарлаушыларға проблемаларды талдауға қатысты талдамалық көзқарас пен осы көзқарасты іске асыру үшін қолданылатын әдістер жиынтығын ұсынады (ЮНЕСКО, 1980).

Саясаттың өмірлік циклі

Дамыған және дамушы елдердің мемлекеттік қызметкерлері мен саясаткерлері көбінесе олар үшін дайын шешімдері жоқ мәселелермен бетпе-бет келеді. Әр мәселе, ел және мәдениетке ерекше көзқарас қажет, және олар саясаттың өмірлік циклынан өтеді. Винсемиус саясат циклының төрт кезеңін ұсынды:
1-кезең: Мәселені тану; қоғамдағы топтар, мысалы, мемлекеттік қызметкерлер, лоббистер және елдердің басшылары терроризм, кедейлік, жаһандық жылыну сияқты мәселелерді анықтайды. Бұл кезеңде мәселе барлық мүдделі тараптарға жария етіледі, ал мүшелер мәселені саясат арқылы шешу қажеттігін түсінеді. 2-кезең: Мәселені бақылауға алу; осы кезеңде үкімет саясатты қалыптастыру арқылы өз механизмдерін жетілдіре бастайды. Саясатқа бағытталған зерттеулер көбінесе ғылыми институттарға тапсырылады, пікір сауалнамалары жүргізіледі және мәселені жақсарту мен шешудің жолдары қарастырылады. 3-кезең: Мәселені шешу; осы кезеңде саясат, бағдарламалар мен жобалар іске асырылады. Көп жағдайда үкімет бағдарламаның барлық аспектілерін өзі басқарады, бірақ ең жақсы жағдай – ҮЕҰ және басқа да мүдделі топтар бастамаларға қатысқанда болады. 4-кезең: Мәселені мониторингтеу: Бұл кезеңде мәселені бақылауда ұстау және осылай қалдыруға көз жеткізу маңызды. Сондай-ақ, болашақ саясат туралы ойлану және саясатты іске асыруда мемлекеттік-жеке серіктестікті дамыту үшін оңтайлы уақыт.

Саясат пен тәжірибе үшін салааралық зерттеулер

Саясатты талдау дәстүрлі түрде сызықтық модельді ұстанды: мәселені анықтау, саясатты қалыптастыру, заңнама қабылдау, іске асыру, бағалау және қайталау. Дегенмен, күрделі әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуде, қоғамдық мәселелерге көбірек пәнаралық көзқарас тиімді болуы мүмкін, әсіресе пәнаралық сипаттағы зерттеу тақырыптары (мысалы, әйелдерді зерттеу, қоршаған ортаны зерттеу) немесе саяси немесе стратегиялық мәселелерге қатысты мәселелер үшін – нақты мәселелерді түсінуді жақсарту немесе түсініктерді дамыту үшін түрлі салалардан білім алу арқылы. Саясат пен тәжірибе үшін пәнаралық зерттеулердің басты мақсаты – сипаттау, болжау және, әрі қарай, әлеуметтік әрекеттерге бағытталған ұсыныстар жасау болып табылады. Пәнаралық зерттеулерде әртүрлі салалар зерттеу процесінің барлық кезеңінде – тұжырымдамадан бастап, зерттеу жоспары мен әдістемесіне дейін, деректерді талдау мен түсіндіруден саясатты әзірлеуге дейін өзара әрекеттеседі және бірлесіп жұмыс істейді.

Байланыс саясатын талдау әдістері

Онкико және Флор (2006). CTA – жаңа технологияларды қабылдау алдында, байланыс технологиясының жеке тұлға мен қоғамға тигізетін жоғары және төмен деңгейдегі әсерін анықтауға бағытталған сапалық әдіс (Flor, 1991; Ongkiko & Flor, 2006). Бұл жағдайда, [коммуникациялық] технологиялардың физикалық, биологиялық, экономикалық, әлеуметтік және саяси әсерлері туралы бейтарап талдау мен ақпарат ұсыну қажет. Ол саясат қалыптастыруда шешім қабылдау процесіне көмектесу үшін қолданылатын шығындарды талдау түрлерін анықтайды. Олар: шығын-пайда талдауы, шығын тиімділігі, шығындарды пайдалану және шығын пайдалылығы.

Әлеуметтік шығындар мен пайдаларды талдау

Патак (n. d.) әлеуметтік шығындар мен пайдаларды талдау (SCBA) экономикалық талдау (EA) деп те аталады деп түсіндіреді. SCBA немесе EA – жобаның қоғамдық тұрғыдан тиімділігін бағалауға бағытталған зерттеу, ол ұсынылып отырған жобаның қоғамға пайда әкеле ме, әлде шығын тудыра ма, соны анықтауға мүмкіндік береді (сол жерде). Ongkiko және Flor (2006 ж.) осылайша, мақсат – шешім қабылдауға көмектесу үшін оптималды көлемді анықтау немесе қабылданған шешімдердің тиімділігін бағалау, сондай-ақ оларға әсер ететін факторларды анықтау болып табылады.

Ішкі қарым-қатынасқа сенімділік орнату

Кеннан мен Хейзлтонның (2006) ішкі қарым-қатынастар теориясына сәйкес, тиімді коммуникация әлеуметтік капиталға негізделгенін айтты. Әлеуметтік капитал – ұйымның қызметкерлердің қанағаттануы, адалдығы, өнімділігі және клиенттердің қанағаттануы арқылы ұйымдық мақсаттарға жету мүмкіндігін білдіреді. Шокли Залабак және авторлар тобы (2000) сенімнің әлеуметтік капитал екенін дәлелдеді. Шокли Залабак жүргізген зерттеулерде сенімнің артуы сот процестері мен заңнамалық актілердің азаюымен байланысты екені анықталды. Бұл сонымен қатар ұйымның өзгерістерге және дағдарыстарға төтеп беру қабілетіне тікелей әсер етеді. Сондай-ақ, сенім жұмысқа қанағаттандыруға, өнімділікке және команда құруға ықпал етеді. Корпоративтік коммуникация саясаты ұйымның тұрақтылығы үшін маңызды. Ол бизнестің табысын немесе сәтсіздігін анықтай алады, сондықтан күрделі мәселелерді және тұрақсыз нарықтағы жылдам өзгерістерді қарастырғанда оны нақты жеткізу қажет. Дереккөз: Брюс Бергердің «Қызметкерлер/Ұйымдық коммуникациялар» (2008). Қызметкерлер / Ұйымдық коммуникациялар.

Саясат танымдары дамуға бағытталған экологиялық ақпараттандырудың катализатор құралы ретінде

Саясаттану экологиялық және әлеуметтік қозғалыстарды дамытудың тірегі болып табылады, бұл қоршаған ортаның тозуы және қоғамдық дамуға қатысты ауқымды мәселелер мен қиындықтарды шешуге бағытталған. Дегенмен, мәселені қарастырғанда және даму туралы сөйлескенде үш компонентті ескеру қажет: экономика, қоршаған орта және қоғам. Экономикалық және экологиялық жаһанданудың қатар жүретін процесінде тұрақты даму саясатын жасау өте маңызды болып табылады. "Саясаттану" тұжырымы дамуда орталық рөл атқарады, сондықтан туындаған қиындықтарды шешуде коммуникация мен саясаттануды біріктіру және үйлестіру құнды. Коммуникаторлар қоғамның дамуына және қоршаған ортаның тұрақтылығына маңызды үлес қосады, олар саясатты талдау және жасау үшін негіз бола алады. Осы ғылым-саясат интерфейсінде саясаткерлер, коммуникаторлар және басқа да мүдделі тараптар үнемі өзара әрекеттесуі керек. Саясаттануға негізделген және қоршаған ортаны қорғауға бағытталған коммуникация құралдарын дамыту – өзекті тақырып. Расында, қоршаған ортаны қорғау коммуникациясын ескере отырып, даму саясатын жасау, саясаткерлер үшін маңызды мәселелерді анықтауға көмектеседі. Қоршаған орта мәселесіне келгенде, дамыған және дамушы елдер үшін бұл өте маңызды, өйткені саясаттану ғылымының қате бағыттары экологиялық дағдарыстарға әкелуі мүмкін. Сондықтан, экологиялық коммуникацияны дамытуға бағытталған саясатты жасау өте маңызды, себебі ол экономиканың жалпы өсуіне үлкен үлес қосады және дұрыс шешімдер қабылдауға көмектесетін маңызды сұрақтарды көтеруге мүмкіндік береді. Экологиялық коммуникация – "қоршаған орта мәселелерін құру және оларға қоғамның әртүрлі жауаптарын келісу үшін қолданылатын құрал" деп анықталады. Ұлттық деңгейде экологиялық саясат құралдарын дамыту, басқа деңгейлердегі және барлық секторлардағы қоршаған ортаны басқаруға оң әсер етеді. Дегенмен, "экологиялық коммуникация құралын" дамыту үшін негіз қалау және экологиялық коммуникация саясатын түсіну, дамуды ұлттық деңгейден төменге қарай ынталандыру үшін маңызды. Ақпаратқа қол жеткізу және қатысу туралы заң актілерімен реттелетін қоршаған орта саласындағы коммуникацияның зор әлеуеті бар, егер әртүрлі секторлар мен мақсатты топтардың жақсы дамыған және үнемі жаңарып отыратын экологиялық коммуникация формалары тұрақты дамудың ортақ мақсатына жұмсалса. Даму үшін экологиялық коммуникацияны қолдауға бағытталған саясатты жасау маңызды. Алайда, экологиялық коммуникация құралдарын, әсіресе техникалық мазмұнның кең спектрін және олардың салдарына әсер ететін әлеуметтік факторларды түсінуді естен шығармау керек.

Қашықтан оқыту

"Қосымша және теңдіктен тыс: Азиядағы қашықтықтан оқыту үлгілері" атты кітабында Флор (2002) Индонезиядағы қашықтықтан оқыту режимінде ұйымдастырылған SMP Terbuka мектебінің жағдайын толық сипаттайды. Бұл елдің негізгі білім беруді барлығына қолжетімді ету мақсатымен сәйкес келеді. SMP Terbuka мектебінің әлеуметтік-мәдени ортасын бағалау және қашықтықтан оқыту саясатын анықтау үшін сыртқы ортаны талдау жүргізілді. Зерттеу қашықтықтан оқыту жүйесіндегі құрылымдық ұйымдық проблемаларды және олардың себептерін талдау үшін проблемалық әдіс та қолданды. Жалпы алғанда, жүйелік талдау тәсілі қолданылды, онда сыртқы орта, мүдделі тараптар, ұйымдық желі және проблеманың құрылымы талданды. Флор SMP Terbuka мектебі үшін коммуникация және үгіт-насихат жоспарын ұсынады, мақсаты – осы балама білім беру түріне қоғамдық қолдау көрсету. Әлеуметтік маркетинг және үгіт-насихат жоспарын жобалау үшін жағдайды талдау пайдаланылды. Бұл үшін төрт әдіс қолданылды: "сыртқы ортаны талдау, коммуникациялық ресурстарды бағалау; қолданыстағы коммуникациялық стратегияларды қарастыру; және сектор мүдделі тараптарына бағытталған стратегиялық әсерді талдау".

Ғылыми-зерттеу, даму және саясат

Әсіресе ауылдық жерлерде даму саясатының тиімділігін қамтамасыз ету күрделі міндет. Бұл үшін мүдделі тараптардың үйлесімді әрекет етуі қажет. Сунитийосо және авторлар (2012) қоғамдық саясат мәселелерін шешу үшін жүйелі ойлау қажет екенін, ол әртүрлі ұйымдық шеңберлердегі бірлескен күш-жігерді талап ететінін айтады. Үкімет өзінің басқару арқылы осы бағдарламаларды іске асыруда белсенділік пен адалдық танытуы керек. Даму саясатын қалыптастырушылар бағдарламалардың нәтижелі болуы үшін білім беру және үздіксіз оқытуды қамтамасыз етуі керек. Ұзақ мерзімді оқыту тек ақпараттық-коммуникациялық технологияларға ғана емес, сонымен қатар, бенефициарларды ынталандырып, олардың өзіне сенімді болу сезімін қалыптастыру үшін эмоционалды интеллектіге де мұқтаж. Президент Джулиус К. Ньерре бір кезде халықтың өзінің дамуын жоспарлауға, қарастыруға және іске асыруға қатысуы керектігін айтқан (Танганика Африкалық Ұлттық Одағы, 1971). Сондықтан даму тек қана адамдардың өзін-өзі дамытуы арқылы мүмкін болады. Бұл социалистік және коммунистік елдерде ғана емес, сонымен қатар Сингапур және Оңтүстік Корея сияқты капиталистік елдерде де іске асырылды. Өзін-өзі дамыту көбінесе саяси партиялар, үкіметтік емес ұйымдар және академиялық ортаның қызметкерлері жүзеге асыратын қоғамдық жұмылдырумен бірге жүреді. Ғалымдар зерттеу және саясат салаларындағы өзгерістерді талдау үшін жіктемелер ұсынды. Даму коммуникациясы саясатының тиімділігіне қатысты келіспеушіліктердің себебі – ғылыми зерттеулер мен дамудың саясат қабылдауға байланысты маңыздылығы арасындағы байланыстың толыққанды орнамауы. Еуропа, АҚШ және Латын Америкасымен салыстырғанда, білім мен технологияны трансферлеу мәселелері экономикалық, әлеуметтік және индустриалдық саясатта басымдыққа ие.

Ынтымақтастық арқылы аражікті азайту

Саясатты қалыптастыруда үкімет, академиялық орта және өнеркәсіп арасындағы даму қарым-қатынастарының академиялық көздерінен ауысу орын алды, ал ғалымдар мұны көбінесе «үштік спираль моделі» деп атайды. Генри Эцковиц оны «білімді капиталдандыру процесінің әртүрлі кезеңдеріндегі көптеген өзара байланыстарды қамтитын инновацияның спиральді моделі» деп анықтайды. Даму коммуникациясының дәстүрлі бұқаралық коммуникациядан ерекшеленетін негізгі ерекшелігі – оның мақсаттылығы. Флордың пікірінше, саясаттар – бұл нұсқаулар, демек, белгілі бір бағыттар бұрыннан қабылданған. Даму коммуникациясы мен саясаттану ғылымдарының түбі бірдей – әлеуметтік өзгерістерді ескере отырып, ауқымды қоғамдық мәселелерді шешу үшін әлеуметтік ғылымдардың білімін және принциптерін белсенді қолдану қажеттілігі. Саясаттану ғылымдары қоғамдық және азаматтық тәртіптің шешім қабылдау процестерін білумен және оларды іске асырумен айналысады. Шешім қабылдау процесін білу – саясаттың қалай жасалатыны және қолданылатыны туралы жүйелі, эмпирикалық зерттеулерді білдіреді. Білім жүйелі болғанда, ол өткеннің «нағыз даналық» деп есептелетін әдебиеттерінде кездесетін афоризмдерден асып түседі. Флордың айтуынша, «ақпараттандыру Ақпараттық дәуірмен бірге келді. Қоғамның барлық салалары – саясат, мәдениет, бизнес және экономика – ақпаратқа бағытталған. Ақпарат экономика мен қоғамды құрайды, онда ақпарат, әрине, басты тауар немесе ресурсқа айналады. Ақпараттандырумен бірге экономиканың жаһандануы да жүзеге асты. Коммуникация немесе ақпарат революциясы әлемнің көлемін шартты түрде кішірейте түсті. Жер шарының екі ұшында тұрған екі адамның бірден байланысуы – қалыпты жағдай. Енді қашықтық коммуникацияда маңызды фактор болып табылмайды».

Ақпараттық қоғам мен ақпараттық дәуір

Ақпараттық қоғамды Ақпараттық дәуірден ажырату қажет. Ақпараттық қоғам – әлеуметтік жүйе, ал Ақпараттық дәуір – адамзат тарихындағы, бүкіл әлемді қамтыған құбылыс. Адамдар Ақпараттық дәуірде өмір сүре алады, бірақ Ақпараттық қоғамда емес. Байқаулар көрсеткендей, ақпараттық қоғамға қарай бет бұру тенденциясы үшінші әлем елдерінде де байқалады. Мысалы, Азияда саяси жағдайға қарамастан байқалатын кейбір үрдістер Азияның осы бағытта қозғалып келе жатқанын көрсетеді. Осы үрдістерге ұялы құрылғылар мен бағдарламалық жасақтамаға, кеңжолақты байланысқа, Wi-Fi, WiMAX қызметтеріне және тіпті онлайн білім беру бағдарламаларына деген сұраныстың артуы жатады. 2012 жылы қабылданған стратегия дамушы елдерге ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (АКТ) әлеуетін пайдаланып, мемлекеттік қызметтерді жақсартуға, инновациялар мен өнімділікті арттыруға, бәсекеге қабілеттілікті күшейтуге көмектесуді мақсат етеді. Аталған стратегия бойынша Дүниежүзілік банк, Халықаралық қаржы корпорациясы (ХҚК) және Көпжақты инвестициялық кепілдік беру агенттігі (МИГА) үш басымдыққа назар аударады: (1) ашықтық пен есеп беруді қамтамасыз ету және қызмет көрсету сапасын арттыру арқылы трансформация; (2) әйелдер, мүмкіндігі шектеулі азаматтар, әлеуметтік жағдайы нашар топтар және шалғай және ауылдық жерлерде тұратын адамдар үшін де қолжетімді кеңжолақты байланысты кеңейту арқылы байланыс; (3) бәсекеге қабілетті ақпараттық технологиялар негізіндегі салаларды дамыту және жұмыс орындарын құруға бағытталған АКТ инновацияларын қолдау арқылы инновация. Виртуалды шындық және жасанды интеллект сияқты жаңа технологиялар даму ландшафтын өзгертуге дайын. Біріккен Ұлттар Ұйымы өзінің «Виртуалды шындық сериясы» жобасы арқылы жақтаушылық, хабардар ету және қаражат жинау үшін платформа құру мақсатымен виртуалды шындықты пайдаланды. «Сидраның үстіндегі бұлттар» атты VR-туындысы Иорданияның Заатари лагеріндегі 84 мың сириялық босқынның жағдайына назар аударғаны үшін марапатқа ие болды. Vive VR жүйесін жасаған HTC компаниясы «VR for Impact» бағдарламасы арқылы БҰҰ-ның тұрақты даму мақсаттарын қолдайды, оның мақсаты – «жаһандық бейбітшілік пен гүлденуге ортақ жол ашу». Саясат тұрғысынан алғанда, VR әкелген терең әсер «әдетте дауысы естілмейтін адамдардың үнін көтеріп, халықтың пікірін тікелей шешім қабылдау процесіне енгізуге» мүмкіндік береді деп күтілуде.

Цифрлық бөлік

Технологияның қарқынды дамуы қарым-қатынас жолымызды түгелдей өзгертіп жіберді. Осының нәтижесінде, көбірек адамдар "желіге" қосылып жатыр, яғни интернетке қол жеткізіп жатыр. Ақпараттың күрт өсуі өзара байланысты әлемдік қауымдастықты құрып, онда әркім бір сәтте оңай байланысып, іскерлік мәмілелер жасай алады. Алайда, осы ақпараттың күрт өсуі ақпаратқа иелер мен ақпараттан мүсірленушілер арасындағы айырмашылықты ұлғайтып, сандық теңсіздікке алып келді. Технологияны қолға алуға шамасы жететін және интернетке толық қол жеткізе алатын топтар мен қауымдастықтар – ақпаратқа иелер, ал мүмкіндігі шектеулілер – ақпараттан мүсірленушілер болып табылады.

Халықаралық байланыс

Халықаралық коммуникация – жаһандық деңгейде бұқаралық коммуникация мәселелерін зерттейтін интеллектуалдық сала. Ол кейде даму коммуникациясы деп те аталады. Бұл салаға телеграфтың тарихы, су асты байланыс кабельдері, қысқа толқынды немесе халықаралық хабар тарату, спутниктік теледидар және бұқаралық ақпарат құралдарының жаһандық ағыны кіреді. Бүгінде ол интернеттің жаһандық перспективадағы мәселелерін және ұялы телефондар сияқты жаңа технологияларды пайдалануды қамтиды.

Ұйымдық коммуникациядағы саясатты талдау

Қоғамдағы дамуды мүдделі тараптар ғана емес, сонымен қатар жұртшылық та сыни тұрғысынан бақылап отыр. Қоғамдық жобалардың иегерлері ретінде, халық үкіметтің жүзеге асырып жатқан даму жобаларын қадағалап отыр. Ұйымдағы талдаудың маңызды бөлігі – ұйым ішіндегі коммуникацияның қалай жұмыс істейтінін сараптау. Бұл екеуі төменде талқыланғандай байланысты:

Байланыс және ұйымдық теория

Жоғарыда айтылғандай, тиісті коммуникация қолданылса, даму жобасын іске асыруға қол жеткізуге болады. Мұндай нәрсеге қол жеткізу үшін даму жобасын іске асыратын ұйым қолданылатын жүйені ескеруі керек. Ұйым – жүйені іске асыратын орын. Оның құрылымы компанияның мақсаттарына, имиджіне және оның ұмтылатын сапасына байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Ұйым мүшесі ретінде, оның қалай жұмыс істейтінін білу қажет. Ұйымның техникалық білімін білуге ұмтылыс "Ұйым теориясы" деген түсінікке әкеледі. Кейіннен ол "ұйымда болып жатқан нәрсені сипаттайтын, түсіндіретін және оған әсер ететін ойлар мен жазбалар жиынтығына" сілтеме жасайтын "әлеуметтік ғылым саласына" айналады. Бұл, өз кезегінде, белгілі бір жүйені қолдануда "ұйым теориясының" қалай жұмыс істейтінін түсінуге мүмкіндік беретін "басқару және көшбасшылық теориясын" зерттеудің негізі ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, Барзилайдың (2016) пікірінше, ұйымдық теория (ҰТ) – "проблемаларды шешу, тиімділікті және өнімділікті арттыру, сондай-ақ мүдделі тараптардың қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатында ұйымдарды зерттеу және ортақ тақырыптарды анықтау". Осылайша, даму коммуникациясы саясаттану ғылымымен және ұйымдық теориямен бір себеппен байланысты: даму жобаларына жобаны іске асыруға бағытталған саясатты әзірлеуде және жобаларды іске асыруда шешім қабылдайтын орган ретінде ұйым қажет.

Интерфейс қайта қаралды және жетілдірілді: даму коммуникациясы және саясаттану ғылымдары

Интерфейсті бекіту үшін мен даму коммуникациясы және саясаттану ғылымдарының ұғымдарын қарастырдым. Даму білімі, осымен байланысты және жас ғылым саласы, қысқаша талқыланады. Сондай-ақ, осы салалардың ұқсастықтарын атап көрсетемін. Quebral (2012) даму коммуникациясын "қоғамдардың кедейліктің барлық түрлерінен өтуімен байланысты, жеке әлеуеттің дамуын және теңдікті нығайтатын динамикалық жалпы өсуге байланысты адамдық қарым-қатынас ғылымы" деп қайта анықтайды (9-бет). Ал Guru (2016) даму коммуникациясы "(1) өмірдің барлық салаларында дамуды жеделдету үшін тұжырымдамалық және практикалық база ұсынады; (2) жоспарланған, ұйымдастырылған және нақты коммуникациялық пакетті жоспарлау, бағдарламалау және іске асыруға енгізеді; (3) әртүрлі мүдделі тараптар арасында даму білімінің таралуын жеңілдетеді; және (4) маргиналданған жеке тұлғалар, топтар мен ұйымдарды күшейтеді" деп түсіндіреді (101-бет). Мен даму білімін ақпарат, мотивация, иландыру сияқты даму коммуникациясының бір функциясы деп ойладым. Бірақ шындығында, ол 1990 жылдары басталған жеке ғылым саласы. Bourn (2015) оны "даму, адам құқықтары, әділдік және әлемдік азаматтық мәселелеріне жауап беретін, әлемнің әртүрлі бөліктерінде білім беруде халықаралық даму және адам құқықтары тұрғысынан қарастыратын, халықаралық адам дамуының пайдасынан тең үлес ала алмайтындардың дауыстарын және көзқарастарын қолдайтын, бүкіл әлемдегі даму мәселелері мен қиындықтарын байланыстырып, салыстыратын, адамдарға теңдік және әділдік мәселелеріне қатысты халықаралық рөлдері мен жауапкершіліктері туралы ойлауға мүмкіндік беретін және адам дамуының жаңа тарихын айтатын білім беру тәсілі" деп сипаттайды (47-бет). Екінші жағынан, саясаттану немесе саясатты зерттеу негізінен "саясатты қабылдау, саясатты іске асыру, саясатты бағалау және саясатқа кері байланыс" (Flynn and Asquer, 2017, 40-бет) процестерін қамтитын саясат айналымын қарастырады. Бастапқыда ол басқарудың бір функциясы және, демек, мемлекеттік қызметкерлердің құзыретінде болған. Алайда, көптеген елдерде демократия үкімет формасы ретінде қабылданғандықтан, ол басқарылатындардың да құзыретіне енді, сондықтан қоғамдық саясат термині пайда болды. Саясатты зерттеулер туралы көптеген әдебиеттер Томас Дайдың "үкімет не істеуге немесе істемеуге шешім қабылдаса, соны істейді" деген анықтамасын келтіреді. Алайда, Chakrabarty және Chand (2016) "[саясаттың жалпыға бірдей анықтамасы болуы мүмкін емес, бірақ оның техникалық сипатын атап өту арқылы оның дерлік жалпыға бірдей анықтамасына қол жеткізуге болады" (3-бет) деп мәлімдейді. Осыған байланысты олар Дайдің анықтамасын "функционалдық сипаттама" деп сипаттайды және "үкіметтердің таңдау жасауға толық еркіндігі жоқ, өйткені олардың таңдауы жағдайға және олар ұстанатын идеологияға байланысты" (4-бет) деп санайды. Олар Дайдің анықтамасының шектеулерін көрсетеді: (1) үкіметтің идеологиялық мақсаттарын көрсетпейді; (2) институттардың маңызды рөлін көрсетпейді; және (3) мемлекеттік саясатты атқарушы құрал ретінде және идеологияның белгісі ретінде түсінуге жеткілікті мәлімет бермейді. "Халық" және "саясат" сөздерінің этимологиясын қарастырғаннан кейін, олар "POLICY" аббревиатурасы арқылы қарапайым анықтама ұсынады. PO – үнемі ұйымдастырылатын, яғни саясаттың "әлеуметтік, экономикалық және саяси жағдайлардың өзгеруіне сәйкес үнемі жаңадан құрылатын және өзгеретінін" білдіреді. Сонымен қатар, LI – заңмен шақырылған, яғни ол "саясатты қалыптастыруда конституциялар мен басқа да құқықтық құралдарды" қабылдамайды. Соңында, CY – есептелген пайда, яғни саясаттың пайдалы және тиімді болуы керек. Осыған байланысты олар "[саясат – нақты есептеулер негізінде белгілі бір мақсаттарға жетуге бағытталған функционалдық жоба, және бұл, әрине, жағдайға байланысты" (7-бет) деген анықтама ұсынады. Сондықтан ол динамикалық сипатқа ие: (1) ол айналадағы ортаның өзгеруін ескереді және (2) ол қоғамдық игілікті бағалайды. Олар сондай-ақ саясаттың ерекшеліктерін тізбелейді: (1) қоғамдық мәселелерді шешуге қасақана немесе әдейі жасалған; (2) нақты мақсаттар мен міндеттерге бағытталған әрекеттер жолы; (3) қажеттілікке, сұранысқа немесе проблемаға жауап ретінде жасалған; (4) саясатты әзірлеу үшін әртүрлі қатысушылардың бірігетін ортасын жасайды; (5) үкіметтен шыққан ресми шешім (Chakbarty and Chand, 2016, 8-бет). Үш кең және динамикалық ғылым саласы ұсынылды. Осы салалардың интерфейсін бекіту үшін олардың ортақ белгілерін атап көрсету орынды: (1) жүйелі (жоспарланған, ұйымдастырылған, жобаланған немесе тәсіл); (2) өзгеріске бағытталған, мүмкіндігінше жақсырақ (қоғамдық игілік); (3) толық және көп өлшемді; (4) халыққа бағытталған немесе теңдік немесе әділдікті жақтаушы; және (5) көбінесе қатысушылық. Даму білімі, ең жас сала ретінде, екі ерекше бағытқа ие: тұрақты даму және әлемдік азаматтық (Bourn, 2015). Уақыт өте келе "даму" терминінің алдына көптеген сөздер қосылды, бірақ соңғысы – тұрақты, сондықтан Тұрақты Даму Мақсаттары (ТДМ) пайда болды. Guru (2016) оны "жеке тұлғалар мен мекемелердің даму қызметін этикалық, гуманитарлық және кәсіби қарастырулар негізінде үйлестіруге мүмкіндік беретін болашақ көрінісі" деп анықтайды (85-бет). Оның үш өлшемі бар: әлеуметтік, экономикалық және қоршаған орта (Guru, 2016, World Summit on Sustainable Development, 2002). Шындығында, даму саласындағы мамандар мен саясаткерлер үшін осы өлшемдерді түсіну маңызды.

Мәдениет

Жаһандану контекстінде коммуникация қажеттілігі артып келеді. Көптеген елдер өз технологияларын дамытуға инвестиция жасады, бұл өз кезегінде түрлі елдер арасында ақпарат алмасуды жеделдетті. Бұл, әсіресе бизнес, білім беру және коммерциялық емес ұйымдардағы әртүрлі институттарда күрделі жұмыс ортасын тудырды. Қызметкерлер біртекті ортада кездеспейтін көптеген мәселелермен айналысуға мәжбүр: басқа діни мерекелерді сақтау, әртүрлі тілдерде қарым-қатынас жасау және белгілі бір мәселелер бойынша әртүрлі пікірлерді түсіну сияқты. Көпмәдениетті ортада ұйымдық мәдениет күрделене түседі. Нашар коммуникация ұйымның нашар жұмыс істеуіне қалай әкелетінін көрсететін көптеген зерттеулер бар. Кез келген ұйым үшін ұйымның ішкі және сыртқы коммуникациясын тиімді жүзеге асыру және білімді ортақ пайдалану мәдениетін дамытудың жолдарын табу маңызды. Жаһанданудың әсерін түсіну кез келген ұйымның жаһандық нарықта бәсекеге қабілетті болуы үшін өте маңызды. Осыған байланысты тиімді коммуникация ұйымдағы көптеген кемшіліктерді жоюға қажетті ақпаратты ұсынып, денсаулы ұйымдық мәдениетті құруға көмектеседі деп күтілуде. Flor (2007) «коммуникация мен мәдениет тығыз байланысты» (112-бет) деп атап көрсеткен. Кез келген ұйымдық қарым-қатынаста, ішкі және сыртқы, коммуникация мәдениетті құрайды және керісінше. Әлемдегі көптеген ұйымдардың ортақ мақсаты – жұмыс орнындағы белгісіздікті азайтып, өнімділікті арттыратын тиімді ішкі коммуникацияны құру. Осының салдарынан тиімді коммуникация процестері тиімді коммуникация саясатының нақты түрде қолданыста екенін немесе тәжірибеде заңдыланғанын білдіруі мүмкін. Бұл мәселенің күрделілігі шешім қабылдаушылардың, саясаттанушылардың және ұйым мүшелерінің ұйымдық коммуникация процестерін дамытудағы өзара әрекеттесуі арқылы көрінеді. Flor (2007) жұмыс орнындағы потенциалды күрделіліктерді сипаттап, олардың ұйымның коммуникациялық мәдениетін жақсартуға көмектесуден гөрі ауыртпалық тудыруы мүмкін екенін айтады. Коммуникация жұмысының ең қиын бөлігі (және, мүмкін, ең көп уақытты алатыны) – жоғары лауазымдағы басшыңыздан бастап, пән маманынан бастап, соңында, пікірлері (және талғамы) шешім қабылдаушыдан мүлдем өзгеше болуы мүмкін пайдаланушыға дейін барлығын қанағаттандыру. Бұл, әсіресе, көп уақытты қажет етеді, себебі дұрыс немесе бұрыс болсын, әркім өзін коммуникация саласындағы сарапшы санайды (167-168 беттер).

Қатысу әдісі, қоғамдық радио және саясатты әзірлеу

Юн (1996) бойынша, даму коммуникациясындағы қатысушылық тәсілдердің тамыры 1970 жылдардың басында, даму саласындағы көптеген мамандар 1950 және 60-жылдарда басым болған, елдердің экономикалық өсуін басты мақсат тұтқан жоғарыдан төменге қарайғы даму үлгісіне күмән келтіре бастаған кезде пайда болды. Юн (1996) бойынша, даму "жаңа технологиялардың кең таралуы мен қабылдануы арқылы басталады деп есептелді". Юн (1996) одан әрі, мұндай жаңғырту дамыған елдерден шақырылған сарапшылардың басшылығымен ұлттық астаналарда жоспарланғанын түсіндіреді. Көбінесе, осы жоспарлардың "объектісі" болған ауыл тұрғындары, "қаладан келген бейтаныс адамдар жерді зерттеуге немесе жоба алаңдарын қарауға келгенде, көбінесе ескертусіз" соңғы болып білетін. Алайда, 1960 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында бірінші, екінші және үшінші әлемдердің жіктелуі күшін жойып, орталық пен шеткері арасындағы байланыс әр аймақта байқалады, мәдени ерекшеліктерге және көп өлшемділікке баса назар аударатын дамудың жаңа тұжырымы қажеттігі туындайды (Сервас және Малихао, 2005). Сервас пен Малихао (2005) "жаһандық" әлемнің, жалпы және оның жекелеген аймақтық және ұлттық құрылымдарының көп қырлы дағдарыстарға тап болып отырғанын айтады. Олар экономикалық және қаржылық дағдарыстан өзге, әлеуметтік, идеологиялық, моральдық, саяси, этникалық, экологиялық және қауіпсіздік дағдарыстарына да сілтеме жасайды. Осыған байланысты, бұрынғы тәуелділік теориясын қолдау қиынға соқты, себебі жаһандану дәуірінде аймақтардың, елдердің және қоғамдардың өзара байланысы күшейді. Олардың пікірінше, даму мен әлеуметтік өзгерістерге қатысты жаңа көзқарас қалыптасты, оның "ортақ бастауы – өзгерістерді "төменнен жоғарыға" қарастыру, жергілікті қоғамның өзін-өзі дамытуынан бастау". Бастапқыда, сөз, дәстүрлі және халықтық ақпарат құралдары, топтық шаралар қатысушылық коммуникацияны қолдау үшін ең қолайлы құралдар деп есептелді, сондықтан бұқаралық ақпарат құралдарының мамандары қатысушылық коммуникацияға қатысты өздерінің жаңа тәсілдерін енгізді (Yoon, 1996), бұл қоғамдық радионың пайда болуына әкелді. Қоғамдық радионың тарихи философиясы – осы құралды дауыссыздардың дауысы, қысымға ұшырағандардың тілі және жалпы даму құралы ретінде пайдалану. Юн (1996) қоғамдық радиода адамдардың "жергілікті мәселелерге қатысты бағдарламаларды жасап, дауыстаған, олар қауымдастық немесе ауыл деңгейінде де, кеңірек аймақтық немесе субөңірлік деңгейде де қатысушылық коммуникацияны жүзеге асыруға мүмкіндік берген ең өзекті және маңызды мәселелерге арналған" екенін түсіндіреді. Қоғамдық радио хабарларын таратудың көптеген табыстары бейресми білім беру саласында байқалады (Beltran, 1993 in Yoon, 1996). Сауаттылықты арттыру бағдарламалары қоғамдық радио және телеарналар арқылы тиімді жүргізілді. Бұл станциялармен қамтылған басқа тақырыптарға гендерлік теңдік, ауыл шаруашылығы, денсаулық сақтау, табыс табу, жұмысшылардың қауіпсіздігі және еңбекті қорғау, жерді пайдалану және діни мәселелер кіреді (Yoon, 1996). Магама (2015) қоғамдық радио сияқты қатысушылық даму жобалары шешім қабылдау процесіне қатысушылық тәсілді қолданады және шеттетілген адамдарға "өздері бастаған жобаларды анықтау және іске асыру арқылы өз даму жолын анықтауға" мүмкіндік береді. Ол "қатысушылық коммуникация жергілікті қоғамға ақпаратты еркін бөлісуге және олар не істегісі келетінін және оны қалай істеуге болатынын келісуге құқық береді" деп атап өтеді. Таминга (1997) Магама (2015) қоғамдық радиода байлар мен әйелдер, жергілікті халықтар және кедейлер сияқты маргиналданған топтар арасындағы қарама-қайшылықты "тыңдаушыларға өздерінің нақты қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ортаны өзгертуге мүмкіндік беру және оларды саяси, экономикалық және әлеуметтік жағынан маргиналдандыратын білім мен билік монополиясын бұзу" арқылы жояды. ЮНЕСКО-ның Данияның халықаралық даму агенттігі (DANIDA) және Филиппин үкіметімен бірлесіп жасаған жобасында, "Тамбули" деп аталатын (Тамбули – филиппиндік термин, ауыл тұрғындарын маңызды жиналысқа шақырудың дәстүрлі тәсілі) қоғамдық радионы пайдалана отырып, 1991 жылы коммуникациялық жоба (Джаявира және Табинг, 1997) басталды. Howley (2005) жобасының арқасында жергілікті тұрғындар радионың өзара мүдделі мәселелерді талқылауға арналған форумы ретіндегі әлеуетін бағалай бастады, бұл жергілікті халыққа жергілікті, аймақтық және тіпті ұлттық саяси көшбасшылар мен билік органдарына дереу және тұрақты кері байланыс беруге мүмкіндік берді, бұл оларға өз тағдырларын анықтауға көбірек мүмкіндік берді. Howley (2010) Магама (2015) сілтемесі бойынша "қоғамдық радио адамдардың қажеттіліктеріне сәйкес келу үшін қолданыстағы ақпарат құралдарының құрылымын өзгертуге және қайта құруға қабілеттілігін көрсетеді" деп атап өтті. Бұл, Сервас (1996) Магама (2015) қорытындысында айтқандай, қоғамдық радионың кәсіби емес мамандарға ақпарат құралдарын жасауға, басқаруға және жоспарлауға қатысуға мүмкіндік беруіне байланысты мүмкін болады.

Даму туралы ақпараттандыру және саясаттану әлеуметтік өзгерістерге бірлесіп ықпал етеді

Флор (академияда келтірілген, 2015 ж.) саясаттану ғылымдары мен даму коммуникациясының қоғамдағы негізгі функциясы бірдей болып көрінеді: әлеуметтік мәселелерді шешу және көпшіліктің игілігі үшін әлеуметтік өзгерістерді жүзеге асыру. Даму коммуникациясы мен саясаттану ғылымдарының ерекшеліктері бар. Біріншіден, екеуі де мақсатты. Олар қоғамдағы мәселелерді шешу және өзгерістерге жету үшін нақты және жүйелі функцияларды атқарады, ортақ мақсатқа қызмет етеді. Екіншіден, саясаттану ғылымдары мен даму коммуникациясы да кейде билік пен сыбайлас жемқорлықтың үкіметте ақылға қонымды логиканы бұзуға мүмкіндік беретінін мойындайды. Бұл бұқаралық ақпарат құралдарының коммерциялануынан көрінеді, онда әлеуметтік жауапкершіліктен гөрі пайдаға басымдық беріледі. Осылайша, даму коммуникациясы мен саясаттану ғылымдарының осы сыбайлас жемқорлықпен күресудегі рөлі бар. Саясаттану ғылымдары мен даму коммуникациясының үшінші ортақ ерекшелігі – саясаттың күшіне жету үшін нақты әрекеттер қажеттігі. Тек қана жазылған немесе айтылған саясаттың күші болмайды. Саясаттың тиімді болуы үшін оны жүзеге асыру, бақылау, бағалау және қолдау қажет. Даму коммуникациясы мен саясаттану ғылымдары әлемге үлкен әсер етуі үшін мүдделі тараптардың қатысуы немесе араласуы қажет. Төменде даму коммуникациясының саясаттану ғылымдарымен қалай байланысы бар екендігі және олардың кең қоғамда өзгерістерді жүзеге асыру үшін қалай бірігетіні туралы бірнеше зерттеулердің талдауы келтірілген. Аллен (1978, Флордың еңбегінде келтірілген) саясатты зерттеу туралы былай дейді: «Коммуникация адамның мінез-құлқының барлық қырларына енгендіктен, коммуникацияны зерттеу – саясатты жасаудың бір жолы. Коммуникация пайдалы түсінік, себебі ол саясатты тиімді зерттеуге мүмкіндік беретін тағы бір құрал. Коммуникация – кез келген саяси шешімнің тәуелді болатын аз ғана факторлардың бірі» (69-бет). Даму коммуникациясының маңызды рөл атқаратын тағы бір саласы – әлемдік денсаулық сақтау. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, Gavi Vaccine Alliance, АСЕАН және Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты халықаралық ұйымдар жаһандық нәтижелерге қол жеткізу үшін даму коммуникациясының принциптерін пайдаланған. Атап айтқанда, 1967 жылдың 8 тамызында Индонезия, Малайзия, Филиппин, Сингапур және Таиландтан тұратын Оңтүстік-Шығыс Азия елдері қауымдастығы (АСЕАН) АСЕАН декларациясына (Бангкок декларациясы) қол қою арқылы құрылды. Кейінгі жылдары Бруней (1984), Вьетнам (1995), Лаос (1997), Мьянма (1997) және Камбоджа (1999) (АСЕАН 2012a: 1) сияқты Оңтүстік-Шығыс Азия елдері де қосылды. АСЕАН аймақтағы экономикалық өсімді, әлеуметтік прогресті және мәдени дамуды жеделдету, өңірлік бейбітшілік пен тұрақтылықты нығайту, ортақ мүдделердегі мәселелер бойынша белсенді ынтымақтастық пен өзара көмек көрсету, оқу және ғылыми-зерттеу мүмкіндіктерін ұсыну және ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіпті тиімді пайдалану үшін ынтымақтастық жасау мақсатымен құрылды (АСЕАН 2012a: 1). Алайда, АСЕАН-ды сынға алғандар Оңтүстік-Шығыс Азиядағы аймақтық интеграцияның түрлі сәтсіздіктерін атап көрсетті. Бұрынғы зерттеулерде аймақтық интеграция «көпжақты саясатты үйлестірудің институционалдық процесінен және мүдделі тараптардың мүдделерін келіссөздер арқылы шешуден гөрі ұжымдық және субъективті сәйкестіктер» (Эллиот 2003: 29–52) деп анықталған. Әлемдегі соңғы аймақтық интеграция әрекеттері де институционалдық немесе үкіметтер арасындағы ынтымақтастық арқылы жүзеге асырылды (Anonymous 2005: 2291–2313). Кейбірлер АСЕАН-ның аймақтық интеграция әрекеттерін үкіметтер арасындағы ынтымақтастықтан гөрі институционалдық емес деп қарастырса да, даму коммуникациясы осы елдерді жақындастыруға және Декларацияға адалдықты нығайтуға маңызды рөл атқара алады.

Жастар арасында қауіп-қатерлер мен апаттар туралы ақпарат

Жастар қоғамды өзгертуде маңызды рөл атқарады. Олар цифрлық өкілдер ретінде тиімді қарым-қатынас жасайды, кең желілер құрады, әлеуметтік нормалар мен тәжірибелерді жасайды, оларға әсер етеді және өзгертеді. Қысқасы, ұжымдық дауыс құра алатын қарым-қатынас шеберлері болғандықтан, саясатқа ықпал ету және қоғамдағы берік орныққан көзқарастарды өзгертуге қабілетті. Мысалы, апат кезінде жастар қауіптер туралы хабарлауда, апаттардың алдын алуда және оларға жауап беруде рөлі жоқ, пассивті құрбандар ретінде қарастырылады. Апаттан зардап шеккендерге көмек көрсету көбінесе жоғарыдан төменге қарай стратегиялармен жүзеге асырылатындықтан, жастар әлсіз және апаттың салдарына ұшырағандар ретінде көрінеді. Алайда, Митчелл, Хейнс, Холл, Вей және Овен (2008) Сальвадор мен Нью-Орлеандағы зерттеулерінің нәтижелеріне сүйене отырып, осы пікірге қарсы тұрған сияқты. Митчелл және авторлар (2008) балалар мен жастардың ресми және бейресми тәуекел туралы ақпарат тарату желілеріндегі потенциалды ақпарат көзі бола алатынын тұжырымдады. Олардың зерттеулері көрсеткендей, балалар мен жастар отбасы мен қоғамға енгендіктен, тиімді арналар, көлік құралдары және байланыс көпірлері бола алады, сондай-ақ сенімді екі жақты «аудармашылар» және қарым-қатынас жасаушылар рөлін атқара алады. Жалпы алғанда, тілдік кедергілер болғанда, жастар ұйымдарын қолдау үшін сыртқы көмек көрсетілгенде, қоғамдағы әлеуметтік байланыс күшті болғанда және саяси институттарға (мысалы, полицияның жазасыздығына) сенімсіздік болғанда балалар мен жастар тәуекел туралы тиімді ақпарат жеткізушілер болып табылады (269-бет). Филиппинде Фернандес пен Шоудың (2013) зерттеуі бүгінгі күнге дейін «жастар апат қаупін азайтуға бағытталған іс-қимылға белсенді қатыспайтынын (немесе тіпті одан шеттетіліп жатыр)» көрсетіп тұр (135-бет). Фернандес пен Шоудың (2013) Филиппиннің ұлттық саясатын апат қаупін азайту (DRR) саласындағы жастар кеңесінің қатысуына қатысты қарастыруы, идеалды жағдайлар мен DRR-ға жастардың нақты қатысуы арасындағы қарама-қайшылықтарды көрсетеді. Жастарды апатқа төзімді қоғам құруға тарту үшін тағы көп жұмыс жасау қажет. Алайда, осындай қарама-қайшылықтарға қарамастан, филиппин жастарының даму бағдарламаларына қатысып, қоғамды апаттарға дайындауға бағытталған көптеген табысты оқиғалары бар. Ұлттық жастар комиссиясы (NYC, 2013) балалар мен жастардың тек осал топ емес, сонымен қатар болашақ апаттарға дайындық үшін өздерінің қауымдастықтарында маңызды рөл атқара алатынына сенім білдірді. Мысалы, 2013 жылы «Тен Ақкомплишед Ют Органайзэйшн» (TAYO) жүлдесіне ие болған «Танай Таушыларының жастар тобы» 2009 жылы «Ондой» (Кетсана) тайфуны болғаннан бері Танай, Ризал қаласының ғана емес, сонымен қатар Кесон провинциясының апат құрбандарына көмек көрсетуде. Танай қаласының жергілікті әкімдігі «Танай Таушыларын» муниципалитеттің ресми апатқа жауап беру тобы ретінде бекітті. TAYO 2013 жүлдесінің тағы бір иегері – «Хаяг» жастар ұйымы, Ормок қаласындағы (Лейте штаты) кедей отбасылардан шыққан балалар мен жастарға арналған «Лангой пара са Калувасан» су лагері мен ашық судағы қауіпсіздік бойынша дайындық курсын өткізді. Бұл Ормок қаласындағы көптеген жастардың суға қалай жүзу керектігін білмейтініне және мектептерде су қауіпсіздігі дағдылары оқытылмайтынына жауап ретінде жасалды (Rappler.com, 2014). Күмәнділікке қарамастан, Филиппиндегі жастар саясатын қайта қарауға және жастар топтарын DRR жобаларына тартуға көмектесу үшін саясаттанушылар мен коммуникациялық саясатты әзірлеушілердің үміті артып келеді. Фернандес пен Шоу (2013) жастардың апатты басқару және тәуекелді азайту жұмыстарына көбірек қатысуы үшін ашық және тартымды қарым-қатынас қажет екенін айтты.

Қалалық және ауылдық ауыл шаруашылығы

Жаһандану осы әлемді кішкентай ауылға айналдырды. Осы құбылыспен қатар қала құрылысы немесе үкіметтер мен жеке секторлар ілгерілетуде жүрген ірі қала жоспарлау да жүзеге асуда. Саясатты жасау және басқаруды міндеттеу арқылы елдердің шалғайдағы орталықтары енді баяу-баяу қалаланған жерлер мен кеңістіктерге айналуда, бұл ластану, денсаулық мәселелері және басқа да әлеуметтік проблемалар сияқты қиындықтарға әкелуде. Дегенмен, кейбір елдерде қалалық орман шаруашылығы үрдісі кең таралған, ол тиісінше ғылыми ақпарат пен халықтың қатысуын қажет етеді. Янсе мен Конийнендейк (2007) атап көрсеткендей, қалалық қоғамның қалалық орманның игіліктері мен қызметтеріне қатысты алуан түрлі көзқарастары, қалаулары мен талаптары әлеуметтік принциптерді ескеретін саясатты жоспарлау процесінің қажеттігін көрсетеді. Олардың пікірінше, табысты саясатты қала құрылысы және жергілікті басқару саясатымен тығыз байланыс орнату арқылы ғана құруға болады. Бұл зерттеу мен саясат арасындағы тығыз байланысты талап етеді. Олар "NeighbourWoods" зерттеу және дамыту жобасының нәтижелерін талқылады, онда Еуропадағы алты қалалық орманды зерттеуде халықтың қатысуына арналған түрлі құралдар сынақтан өтті. Нәтижелер көрсеткендей, халықты тартымды түрде хабардар етуден бастап, қоғамдық пікірді жинауға және шешім қабылдауға толыққанды қатысу сияқты тәсілдерді қамтитын кезеңдік процестен тұратын құралдар жиынтығы әлеуметтік принциптерді ескеретін жоспарлауды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Саясат жасаушылармен байланыс жасау үшін жоғары деңгейде ашықтық қажет, процестің әрбір кезеңін нақты түсіндіру, бір-бірінің күтулерін ашық білдіру және өзара сенімге негізделген қарым-қатынастарды дамыту қажет (Janse & Konijnendijk, 2007). Көптеген ұйымдар мен үкіметтерде кездесетін билік мәселелеріне қарамастан, даму коммуникациясы және саясаттану ғылымдары көпшіліктің мүддесі үшін ортақ мақсатқа жетуге бағытталған нақты және жүйелі функцияларды ілгерілетуде. Бұл Үндістандағы жағдаймен дәлелденеді, онда Махараштра штатының Пуна қаласындағы ауыл шаруашылығы қауымдастығы қала құрылысының салдарынан жерді жоғалту қаупіне тап болды және ерекше шешім тапты (Sami, 2013). Жерлерін біріктірген шаруалар өздерінің әлеуметтік және саяси байланыстарын пайдаланып, Пунадағы экономикалық жағдайдың өзгеруінен пайдаланып, 400 акр жеріне аралас мақсаттағы қалашықты салды (Sami, 2013). Олар ауыл шаруашылығы қауымдастығының ішінде де, сыртында да, қала және штат деңгейінде де басқа мүдделі тараптармен одақ құрды. Сами (2013) мынадай қорытынды жасады: «Үнді қалаларындағы қалалық процестердегі билік пен саясаттағы ad hoc коалициялар, ұлттық және аймақтық үкіметтердің басымдықтары мен мақсаттарының өзгеруіне, сондай-ақ қалалық қызмет көрсетудегі үлкен айырмашылыққа байланысты, Үнді қалаларындағы саяси ерік пен көшбасшылықтың жоқтығының нәтижесі болып табылады» (151-бет).

Даму жөніндегі хабарлама (C4D) және электрондық ауыл шаруашылығы

Егер қалалық аймақтар мен бай елдер қала шаруашылығын дамытып жатса, үшінші әлем елдерінің көптегені де ауыл шаруашылығы процестерін және саясатын жақсарту, сондай-ақ ауыл шаруашылығын ақпараттандыру саласында олармен тең дәрежеде екенін мойндауға болады. Африкадағы ең кедей аймақтардың бірі – Малавиде Агунга (2012) кедейлікті азайту бағдарламаларының табыстылығы даму бойынша шешім қабылдаушылар мен далалық қызметкерлерге, әсіресе ауыл шаруашылығы кеңейту қызметкерлеріне C4D білімін беру арқылы одан да жоғары болуы мүмкін екенін атап өтті. Агунга (2012) ауыл шаруашылығы кеңейту білімінің дамуға C4D арқылы ауыл шаруашылығы кеңейтудің тиімділігін арттыруға бағытталған тұрғысынан әсер етуге қабілетті екенін айтты. Ол саясаткерлерді C4D туралы біліммен қамтамасыз ету C4D пилоттық жобаларына донорлық инвестицияларды, ауыл шаруашылығы кеңейту жүйелерін нығайтуға және кедейлікті азайту бағдарламаларының табысына ықпал ететінін мәлімдеді (Агунга, 2012). Филиппинде Флордың (2007) «Даму коммуникациясының тәжірибесі» атты кітабында күріш дағдарысы туралы айтылады. 1990 жылдың соңғы тоқсанында күріш пен басқа да тауарлардың бағасы өскен кезде Филиппин халқы қиын жағдайға тап болды. Флор (2007) былай деді: «Осы жағдайдан пайда көруге тиіс күріш фермерлері де зиян шекті. Олар өнімдерін тиімді бағамен сата алмады. Бір жағынан, олардың мол өнімі үшін жоғары өнімді сорттар, суару, пестицидтер және тыңайтқыштар сияқты қымбат ресурстар қажет болды. Екінші жағынан, делдалдар олардың өнімдерін өте төмен бағаға сатып алып, оларды қарапайым және қарызға мақұс қылды. Күріш өнеркәсібінің мәні – ақпарат, әсіресе нарықтық ақпарат ақша мен билік екендігінде. Іс жүзінде, филиппин күріш өнеркәсібін Бинондо күріш картелі деп аталатын белгісіз филиппин-қытай бизнесмендері тобы бақылайды. Картель негізінен филиппин-қытай саудагерлерінен тұратын бүкіл ел бойынша маркетингтік желіні пайдаланады және екінші дүниежүзілік соғыстан бері күріш саудасына қатаң бақылау орнатып, елдің кез келген жерінде кептірілген күріштің сатып алу бағасын дерлік диктанттауға мүмкіндік береді (114–115 беттер). Осы жағдайға қатысты не істелді? Даму коммуникациясы осы мәселеге қатысты ма? Өзгерістер ізделді ме? Қаржыны тиімді пайдалану сияқты баламалар туралы бірнеше талқылаулар болды, себебі халықаралық донорлық қаражат ауыл шаруашылығы фермерлеріне емес, ауыл шаруашылығын ақпараттандыруға (компьютерлерге, логистикалық көмекке деген қажеттіліктің артуы және т.б.) жұмсалғаны байқалды. Сондай-ақ, жерді өңдейтін фермерлердің санын азайтып отырған «ақ жағалы» жұмыс орындарының өсуіне назар аударылды (Флор, 2007). Жастар қаладағы өмірге қызығушылық танытып, провинцияда емес, кеңседе жұмыс істеуге ұмтылды. Осыған байланысты Флор (2007) саясатты рационалдастыруды ұсынды: Рационалдастыру ақпараттық секторға бөлінетін қаражатты азайтуды білдірмейді. Бұл басымдықтарды қайта реттеуді және ауыл шаруашылығы жағдайында нақты ауыл шаруашылығы қызметіне немесе ауылдық даму жағдайында тікелей әлеуметтік қызметтерге қаражатты арттыруды білдіреді (123-бет). Дегенмен, интернеттің үлкен ықпалы мен жаһанданудың әсері ауыл шаруашылығы саласын тұрақты болуы үшін қоғамдағы радикалды өзгерістерге бейімделуді талап етеді. Саясаттану және даму коммуникациясы көрсеткендей, коммуникация мен саясаттың мақсаты – жеке тұлғаларды немесе топтарды күшейту, ал бұл күшейту үнемі өзгеріп отыратын әлемге бейімделуді қажет етеді. Бұл ауыл шаруашылығын жаңа деңгейге, яғни электрондық ауыл шаруашылығына жеткізді. Электрондық ауыл шаруашылығы дегеніміз не? Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымы (FAO, 2013) оны былай анықтады: <block quote>Ауыл шаруашылығы мен ауылдық дамуды жақсарту үшін ақпарат пен коммуникация процестерін жақсартуға бағытталған жаңа сала. Нақтырақ айтқанда, электрондық ауыл шаруашылығы ауыл шаруашылығы саласында ақпараттық және коммуникациялық технологияларды (АКТ) пайдаланудың инновациялық тәсілдерін тұжырымдауды, жобалауды, әзірлеуді, бағалауды және қолдануды қамтиды (1-бет). «Электрондық егіншілік» веб-сайтындағы жазбасында Уолтер (2009) Филиппинде ауыл шаруашылығының тұрақтылығы мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін АКТ пайдалануды ілгерілету мақсатында «Ауылдық қауымдастықты күшейтетін білімді дамыту» бағдарламасы (K Agrinet) іске қосылғанын хабарлады. Бұл жоба елдің әртүрлі агенттерінің бірлескен күш-жігері болып табылады, олар ақпараттық технологияларды (АТ) фермерлерге, таулы аймақтарда тұратындарға және Филиппиндегі ауылдық кәсіпкерлерге ауыл шаруашылығы және табиғи ресурстар туралы ақпаратты жылдам тарату құралы ретінде пайдалануға бағытталған. Ауыл шаруашылығы және табиғи ресурстар саласындағы негізгі институттық ойыншылар: (1) Ауыл шаруашылығы министрлігінің Филиппин күріш зерттеу институтының Ашық академиясы басқаратын электрондық оқу, ауыл шаруашылығы кеңейту қызметкерлері үшін электрондық кеңейту және қашықтықтан оқытуға бағытталған; (2) Ғылым және технология министрлігінің Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және табиғи ресурстар зерттеу және дамыту кеңесі басқаратын электрондық консорциум, жақсартылған АКТ құралдары мен қолданбалары арқылы барлық серіктес зерттеу және дамыту институттары арасында технология мен білімді дамыту және алмасуды күшейту; (3) ДОСТ PCARRD басқаратын электрондық ферма, FITS орталықтары мен олардың фермер ғалымдары арқылы электрондық фермадан нарыққа мүмкіндіктерді ұйымдастыру арқылы электрондық коммерцияны ілгерілету; және соңғысы (4) Аграрлық реформа министрлігі (DAR) және Филиппин даму академиясы (DAP) басқаратын электрондық ауыл шаруашылығы, бағдарламаға аграрлық реформалық қауымдастықтардың қатысуын ұйымдастыру және ынталандыру (Уолтер, 2009, 1-бет). Шындығында, C4D және электрондық ауыл шаруашылығының мақсаты айқын: әсіресе кедей және маргиналданған адамдардың өмірін жақсарту. Бұл оларды өзгерістің әсеріне бейімдеу және күшейтуді қажет етеді.

Дамудағы әйелдердің рөлі - саясатты ілгерілету арқылы

Есептер мен зерттеулер көрсеткендей, әйелдер көбінесе түрлі зорлық-зомбылықтың құрбаны болады. Мысалы, Каунда (1990) Африкадағы Малавидегі шағын шаруаларды дамыту стратегиясы ауыл шаруашылығын коммерцияландыруға баса назар аударады, бұл шешім қабылдау процестерімен үйлесімде, олар бюрократияда орталықтандырылған және әйелдердің бағыныштылығы мен/немесе бағындырылуының тарихи негізін қайта жаңартуға және күшейтуге қызмет етеді. Дегенмен, соңғы онжылдықтарда әйелдер өз мүдделерін қорғауда және қоғамда өз даусын жеткізуде сәтті болғанын көруге болады. Өмірдің барлық саласындағы әйелдер түрлі даму жобаларына қатысып жатыр. Мысалы, Филиппинде Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасы (ДҰАӨ, 2012) Филиппиннің Минданао аралындағы әйелдерге ауыл шаруашылығын қайта жандандыруға көмектесу үшін жоба іске қосты, оларға табысты шаруалар болу үшін қажетті білім мен дағдыларды ұсынды. Бұл әйелдердің күшті болуға және тәуелсіздікке қол жеткізуге қабілетті екенін көрсетеді – даму коммуникациясы мен саясаттану ғылымдары қолдап отырған екі маңызды қасиет. HumanaPeopletoPeople (2012) Үндістанда гендерлік теңдікті де қолдап, әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейту үшін олар өз қауымдастықтарында әйелдердің өзін-өзі қолдау тобы сияқты коалициялар құрды, олар қоғамдық жобаларға бағытталған. Бұл әйелдерге сауда-саттық жүргізуге, экономикалық ықпал етуге, отбасының денсаулығы мен білімін жақсарту үшін ақша табуға және әлеуметтік мәртебесін арттыруға мүмкіндік береді. Бірінші әлемде де, үшінші әлемде де көптеген әйелдер ұлттық құрылысқа үлес қосу мақсатымен түрлі салаларда өздерінің өмірін өзгертуде. Әйелдердің шағын және орта кәсіпорындарын (ШОК) басқару және дамыту саласында Collective Changes ұйымының негізін қалаушы және бас директоры Гейл Ромеро дамушы елдердегі әйелдердің ШОК-тарына бизнес-менторларға тиімді технологиялық платформалар ұсынады. Гейл бизнестегі әйелдерді қолдауды және әйелдердің елдерінің экономикалық өркендеуіне олардың үлесін әлемдік деңгейде мойындауды жалғастыруда. Гейл сонымен қатар MacKenzie Romero Consulting аға кеңесшісі, Rainmakers TV атқарушы продюсері және 2011 жылдың тамызына дейін Америкалық қатерлі ісіктер қоғамының жаһандық денсаулық сақтау елшісі болды. Гейл соңғы екі онжылдығын инновациялық экономикалық идеялар мен науқандарды жасауға және интеграциялауға, сондай-ақ саясаткерлермен стратегиялық одақтар құруға арнады, бұл әлемдегі әйелдердің басшылыққа қол жеткізуіне көмектеседі. Ол көптеген стартап компаниялардың директорлар кеңесіне кірді және жаңа әлеуметтік кәсіпорын серіктестіктерін басқарды. Ол әлеуметтік әділдік, әйелдер мәселелері және білім беру тақырыптарында қонақ профессор, халықаралық спикер және баяндама жасаушы болып жұмыс істеді. Гейл технологияны пайдаланып әйелдердің кәсіптік дағдыларын арттыру жұмысы үшін жақында TED сыйлығына үміткер болды ("Басшылықтағы әйелдерді ілгерілету", 2014). Даму коммуникациясы мен саясаттану ғылымдары балалар мен жастар, әйелдер, шаруалар, жұмысшылар және т.б. адамдардың құқықтары мен бостандықтарын ілгерілетуде үлкен қадам жасады, олардың өздері мен қоғамдары үшін шешімдер қабылдауға, толық әлеуетін іске асыруға және Флор (2007) айтқандай, өзгерістердің қозғаушы күшіне айналуға көбірек білім мен мүмкіндік беруді мақсат етеді.