Кіріспе
Жаңа Зеландияның үшінші Ұлттық үкіметінің араласушы мемлекеттік экономикалық стратегиясы "Үлкен Ойлау" – Жаңа Зеландияның үшінші Ұлттық үкіметінің 1980-жылдардың басында премьер-министр Роберт Малдун (1975–1984) және оның Ұлттық үкіметі тарапынан ұсынылған араласушы мемлекеттік экономикалық стратегиясы. "Үлкен Ойлау" жобалары үкіметтің шетелден көптеп қарыз алуына, үлкен сыртқы дефицит тудыруына және алынған қаражатты ірі өнеркәсіптік жобаларға жұмсауына әкелді. Мұнай-химия және энергетика салаларындағы жобалар маңызды рөл атқарды, олар Жаңа Зеландияның мол табиғи газын аммиак, карбамид тыңайтқышы, метанол және бензин өндіру үшін пайдалануға бағытталған. Ұлттық кабинет министрі Аллан Хигет 1977 жылы Ұлттық партия конференциясында сөйлеген сөзінде "Үлкен Ойлау" деген атауды қолданды. Экономист Брайан Истон да экономикалық стратегияларды сипаттағанда осы "үлкен ойлау" терминін пайдаланған.
Think Big was an interventionist state economic strategy of the Third National Government of New Zealand, promoted by the Prime Minister Robert Muldoon (1975–1984) and his National government in the early 1980s. The Think Big schemes saw the government borrow heavily overseas, running up a large external deficit, and using the funds for large scale industrial projects. Petrochemical and energy related projects figured prominently, designed to utilise New Zealand's abundant natural gas to produce ammonia, urea fertiliser, methanol and petrol. The National Cabinet Minister Allan Highet coined the "Think Big" label in a speech to a National Party conference in 1977. Economist Brian Easton also used the term "think big" in describing economic strategies.
Тарих
1970 жылдардың соңында Жаңа Зеландия экономикасы 1973 жылғы энергетикалық дағдарыстың салдарынан, Ұлыбританияның Еуропалық экономикалық қауымдастыққа қосылуынан кейін ең ірі экспорттық нарығын жоғалтудан және өршіл инфляциядан зардап шекті. 1978 жылы Жаңа Зеландия мұнаймен қамтамасыз етуде тағы бір дағдарысқа тап болды. ОПЕК мұнай бағасын көтеруді жалғастырды. 1979 жылы Иран революциясы осы елдің мұнай өнеркәсібін парализдеді, нәтижесінде әлемдік тәуліктік мұнай өндірісінің бір бөлігі қысқарды. 1978 жылы Билл Берч Энергетика министрі болды. Ол Таранаки астындағы және оның жағалауындағы мол табиғи газ қорын құлдыраған экономиканы жаңғырту мүмкіндігі ретінде қарастырды. 1979 жылы мұнай дағдарысы одан әрі ушықты. 1979 жылдың бірінші жартысында ОПЕК мұнай бағасын барреліне 12 доллардан 19 долларға дейін көтерді. Жаңа Зеландия үкіметі демалыс күндері бензин сатуға тыйым салды. 1979 жылдың 30 шілдесінде үкімет «көліксіз күндерді» енгізді, онда жеке жүргізушілер аптаның бір күнін таңдап, сол күні жеке көлік жүргізуден бас тартуға міндетті болды. Белгіленген «көліксіз күні» көлік жүргізгендерге ауыр айыппұл салынды. Мұнай бағасының өсуі елдің бұрыннан да осал сауда шарттарын одан бетер нашарлатты. Мұнай құны Жаңа Зеландияның төлем балансы тапшылығының басты факторына айналды. Малдун әкімшілігі «Think Big» жобаларын Жаңа Зеландияның импортқа, әсіресе мұнайға тәуелділігін азайту және төлем балансын жақсарту мақсатында жүзеге асыруды көздеді.
Жобалар
Think Big компаниясының негізгі жобаларына Мотунуидегі Mobil синтетикалық бензин зауытын салу, Вангарей маңындағы Марсден Пойнт мұнай өңдеу зауытын кеңейту және Уайтарада экспортқа арналған метанол өндіруге арналған жеке зауыт салу кірді. Мотунуи теңіз үстіндегі Мауи кенінен алынған табиғи газды метанолға айналдырып, содан кейін оны сол жерде бензинге түрлендірді. Мұнай бағасының төмендеуі бұл процесті экономикалық тұрғыдан тиімсіз етіп көрсетті, нәтижесінде синтетикалық отын өндірісі азайды; бірақ, бұрынғы инвестициялардың нәтижесінде индустрия ірі қала берді. Жаңа Зеландия 1997 жылдың ақпанында синтетикалық бензин өндірісінен бас тартып, зауыттың метанол өндірісіне көшуіне жағдай жасады. Клута өзеніндегі Клайд тоғанының құрылысы – ұлттық электр желісіне қуат беру жоспарының бір бөлігі болды. Отаго портындағы Арамоанадағы қорыту зауыты салынған жоқ, себебі оған қарсылық білдіргендер экологиялық зиян келтіретінін айтты.
The construction of the Clyde Dam on the Clutha River formed part of a scheme to generate electricity for the national grid. A proposed smelter at Aramoana on Otago Harbour was never built—largely owing to resistance on the grounds of the environmental damage that would have been a consequence.
Өлшем нәтижесі
Жаңа Зеландия экономикасы үкімет жасаған ірі инвестициялардан зардап шекті. Инвестициялық ынталандырулар мен макроэкономикалық көрсеткіштер Think Big жобалары үшін алынған миллиардтаған долларлық қарыздардың салдарынан күрт өзгерді. 1982 жылдың 27 қыркүйегінде Малдун "Жалақы мен бағаны тоқтату ережелерін" енгізді, ол 1983 жылдың 22 маусымына дейін еліз бойынша жалақы мен бағаны тоқтата тұруды көздеді. Бұл саясат инфляцияны бақылауға бағытталған, бірақ бағаларын өзгерте алмайтын экспорттаушылардың кірістілігін төмендетті. Think Big жобаларын мақұлдау, кемінде оларды іске асыру кезеңінде және одан кейін, партиялық байланыстарға тәуелді болды (Ұлттық партияның қолдаушылары жобаларды жақтады, ал Лейборист партиясының қолдаушылары бастапқыда оларға қарсы шықты). Think Big жобалары одан әрі инфляция мен өнеркәсіптік проблемалармен байланысты болды. Ричард Преббл Маори қарызы мәселесі кезінде Еңбек кабинетіне былай деді: "Мулдунның Think Big үшін алған 7 миллиард доллары туралы айту жақсырақ, 600 миллион доллары туралы айтудан гөрі".