Кіріспе

Бразилиялық кәсіпкер, спортшы және футбол әкімшісі

Панамерика ойындары
Күміс медаль – 1951 жылғы Панамерика ойындары, 1951 жылғы Буэнос-Айрес]]

Жан Мари Фаустин Годфройд "Жоао" де Хавеланж (ʒɑ̃ maʁi fostɛ̃ ɡɔdfʁwa də avlɑ̃ʒ; 8 мамыр 1916 – 16 тамыз 2016) – бразилиялық заңгер, кәсіпкер және спортшы, 1974 жылдан 1998 жылға дейін ФИФА-ның жетінші президенті болды. Оның президенттік қызметі ФИФА тарихында екінші ең ұзақ мерзімді, тек Жюль Римеден кейін ғана. Қызметтен кеткен кезде ол Құрметті президент атағын алды, бірақ 2013 жылдың сәуір айында осы лауазымнан бас тартты. Одан бұрын Стэнли Раус, ал оның орнын Сепп Блаттер басты. Жоао Хавеланж 1963 жылдан 2011 жылға дейін Халықаралық Олимпиада комитетінің (ХОК) мүшесі болды. Ол лауазымнан кеткен кезде ХОК-тың ең ұзақ қызмет еткен белсенді мүшесі еді. 2012 жылдың шілдесінде швейцариялық прокурордың есебінде ол және оның күйеу баласы Рикардо Тейшейра ФИФА Атқару комитетінде қызмет еткен кезеңде Әлем чемпионаттарының маркетингтік құқықтарын берумен байланысты 41 миллионнан астам швейцариялық франк (21 миллион фунт стерлинг) көлемінде пара алғаны анықталды. Ол Auto Viação Jabaquara автобус компаниясының заң кеңесшісі болып жұмыс істеді, содан кейін Viação Cometa S/A тағы бір автобус компаниясының президент-директоры болды. Бала кезінен спортқа қызығушылық танытқан Хавеланж 20 жасында 1936 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында Берлинде жүзуден сынға түсті, бірақ 400 метрге еркін жүзу және 1500 метрге еркін жүзу жарыстарында топтан шыға алмады. Ол сондай-ақ 1952 жылғы Хельсинкиде өткен Жазғы Олимпиада ойындарында су полосынан 13-орынды бөліскен бразилиялық команданың құрамында болды. 1956 жылғы Мельбурн Олимпиадасында бразилиялық делегацияның жетекшісі болды.

Спорттық әкімші

Бразилиядағы Метрополитен жүзу федерациясының президенті ретінде Хавеланж Бразилия Ұлттық Олимпиада комитетінің мүшесі болды және 1958 жылы Халықаралық велосипед спорты одағына қосылды. Бразилия спорт конфедерациясының вице-президенті болғаннан кейін, ол 1958 жылдан 1973 жылға дейін конфедерация президенті қызметін атқарды.

ФИФА президенті (1974-1998)

1974 жылы Хавеланж әлем футбол қауымдастығының басқарушы органы – ФИФА президенті лауазымына ағылшын Стенли Раусты жеңіп алды. Хавеланж бұл лауазымға тағайындалған алғашқы (және қазірге дейін жалғыз) еуропалық емес адам болды. Президенттікке үміткерлік науқаны барысында ол 86 түрлі елде Пелемен бірге үгіт жүргізді. Спорттық маркетинг сарапшысы Патрик Налли: «Хавеланж болашақты көріп білді, өзінің жоғары деңгейдегі әлем чемпионатын өткізетін жалғыз федерацияның президенті болса, зор экономикалық күшке ие болатынын түсінді» деді. Коммерциялық ұйымдардың қолдауы Хавеланж пен ФИФА-ның болашағы үшін өте маңызды болды және жаһандық спорт федерациялары үшін үлгі құрды. Налли былай мәлімдеді:

Хавеланж басшылығымен телеарналарға берілетін құқықтардың сатылымы күрт өсті. 1987 жылы келесі үш ФИФА әлем чемпионатының еуропалық құқықтары 440 миллион долларға сатылды, ал 1998 жылдан басталатын үш турнирдің АҚШ-тан басқа елдерге берілетін құқықтары 2,2 миллиард долларға бағаланды. Хавеланж президенттік қызметін атқарып тұрған кезеңде ФИФА әлем чемпионатының қатысушы командаларының саны 16-дан 32-ге дейін артты, ол өзінің қызметінің барысында алты әлем чемпионатын өткізуге қатысты. Хавеланж сонымен қатар бразилиялық қылмыскер Кастор де Андрадемен байланыста болды, ол заңсыз құмар ойындар желісінің басшысы еді. 1994 жылы Андраде рэкетшілік қылмысы үшін алты жылға бас бостандығынан айырылды. Хавеланж 1987 жылы Андраде туралы сипаттама жазып, оны «жақсы мінезді және жағымды, адалдығымен ерекшеленетін, жақсы отбасылық адам, адал дос және спорт әкімшісі ретінде құрметтейтін адам» деп бағалады. «Кастор де Андрадені осы мәлімдемені қалауынша пайдалануға рұқсат етемін». Тейшейра 1989-2012 жылдар аралығында Бразилия футбол конфедерациясының (CBF) президенті болды. Ол спорттық әкімшілік саласында тәжірибесі жоқ қаржыгер еді. Бразилиялық футболшы Пеле Тейшейраны сыбайлас жемқорлыққа қатысқандығы үшін айыптады, нәтижесінде Пеле мен Хавеланж арасында сегіз жылдық араздық туды. Осыдан кейін Хавеланж Пеленің 1994 жылғы Лас-Вегаста өткен ФИФА әлем чемпионатының жеребе тарту рәсіміне қатысуын тоқтатты. Бұл шешімге байланысты сын-пикирлер Хавеланждың 1994 жылы ФИФА президенті лауазымына қайта сайлану мүмкіндігіне кері әсер етті. Бразилияның спорт министрі болған Пеле 1997 жылдың желтоқсан айында Бразилия конгресінің төменгі палатасы бекіткен «Пеле заңы» деп аталған заң жобасын әзірледі. Бұл заң футбол клубтарын екі жыл ішінде компанияларға айналуға міндеттеді, бұл ойыншыларға келісімшарт жасау бойынша үлкен еркіндік берді және Бразилия футбол конфедерациясының билігін шектеді. Хавеланж егер заң қабылданса, Бразилияны 1998 жылғы ФИФА әлем чемпионатынан шеттетуге уәде берді.

ФИФА президенттік сайлауы

1994 жылы Нью-Йоркте өткен ФИФА Атқару комитетінің мәжілісінде Хавеланж ФИФА-ның тұрақты комитеттеріне тағайындаулар жасауы сынға ілікті. Хавеланж тағайындаулар жөніндегі талқылауды кейінге шегерді, комитеттердің жаңа құрамын көрсететін тізімді таратып, тізім дауыс берусіз қабылданғанын мәлімдеді. Англия Футбол қауымдастығы алдағы ФИФА президенттік сайлауында Леннарт Йоханссонға қолдау көрсетуге уәде берген, ал Хавеланж ФИФА Бас хатшысы Сепп Блаттерді қолдады.

Сыбайлас жемқорлық

1999 жылы De Telegraaf газеті хабарлағандай, 1992 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын өткізуге Амстердамның сәтсіз тытылуына байланысты Хавеланге алмаз, велосипед, спорттық тауарлар, Дельфт көк фарфоры, картиналар және сурет кітаптары сыйлық ретінде ұсынылған. "Мен оны өте жақсы есімде сақтаймын, себебі оның ерекше тілектері болды, ол тілектер ХОК заңдарына қайшы келді", - деді Амстердам Олимпиадалық ойындар 1992 қорының баспасөз қызметін басқарған Питер Кроненберг. 2006 жылдың мамырында британдық журналист-тергеуші Эндрю Дженнингстің "Foul! FIFA құпия әлемі: Парақорлық, дауыс берудің бұрмалануы және билеттерге қатысты жанжалдар" атты кітабы Хавелангені ISL компаниясының құлдырауына қатыстылығын көрсетті және кейбір футбол шенеуніктерін алған комиссияларын жасырын түрде қайтаруға шақырғанын жариялады. 2011 жылы Дженнингс Бразилия Сенатына Хавеланге Sicuretta атты фирма арқылы 50 миллион немесе одан да көп сомада пара жинаған болуы мүмкін екенін мәлімдеді. 2011 жылдың маусымында Хавеланге ISL компаниясына байланысты 1 миллион доллар пара алғаны туралы айыптауларды тексеру үшін ХОК этика комитеті құрылды. Тергеуге түрткі болған нәрсе – Дженнингстің 2011 жылдың мамырында BBC One арнасында көрсетілген "FIFA's Shame" атты "Panorama" бағдарламасындағы мәлімдемелері болды. 2011 жылдың қарашасында Дженнингс Хавелангені 2008 жылғы ISL алаяқтық ісін жабу үшін 5,5 миллион швейцариялық франк төлеген адамдардың бірі деп айыптады. 2012 жылдың шілдесінде ұзақ сот процесінен кейін Хавеланге мен Тейшейра ISL компаниясынан пара алғандар ретінде танылды. Цуг кантонының прокуроры 1992 жылдан 2000 жылға дейін Хавеланге мен Тейшейраға ISL компаниясы 41 миллион швейцариялық франк төлегенін көрсететін құжатты жариялады. Тейшейра 2012 жылдың наурызында ФИФА-дан кеткен болатын. 2012 жылы Сепп Блаттер бұл төлем кезінде коммерциялық пара алу Швейцарияда қылмыс ретінде қарастырылмағанын мәлімдеді.

Денсаулық мәселелері мен өлім

2012 жылдың наурыз және сәуір айларында Хавеланж Рио-де-Жанейрода оң аяғына жұққан ауыр инфекциясынан ауруханаға түсті, оған қарсы күресу үшін жансақтау бөлімінде болу қажет болды. 2013 жылдың сәуір айында ол "денсаулығы мен жеке себептерге" байланысты ФИФА-ның құрметті президенті лауазымынан қанағаттанды. 2016 жылдың 16 тамызында Рио-де-Жанейрода, сол қалада өткізіліп жатқан 2016 жылғы жазғы Олимпиада кезінде сағат 5:00 БРТ бойынша 100 жасында қайтыс болды.