Бенгт Стромгрен: Даниялық астроном және астрофизик өмірі мен еңбектері
Bengt Strömgren
Бенгт Стремгрен – даниялық астроном, астрофизик. Әкесінің ықпалымен 14 жасында ғылыммен айналысып, тұңғыш мақаласын жариялаған ғалымның өмірі мен еңбектері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даниялық астроном және астрофизик Бенгт Георг Даниэль Стромгрен (21 қаңтар 1908 – 4 шілде 1987) – даниялық астроном және астрофизик болған.
Danish astronomer and astrophysicist
Bengt Georg Daniel Strömgren (21 January 1908 – 4 July 1987) was a Danish astronomer and astrophysicist.
Өмір және мансап
Бенгт Стромгрен Гетеборг қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Хедвиг Стромгрен (қыз есімі Лидфорсс) және Копенгаген университетінің астрономия профессоры, Копенгагендегі университет обсерваториясының директоры болған Элис Стромгрен еді. Бенгт профессор үйінде ғалымдармен, көмекшілермен, бақылаушылармен және қонақтармен бірге өсті. Әкесі Бенгтті ғылыммен айналысуға баулыды, ал Бенгттің алғашқы мақаласы 14 жасында жарияланды. 1925 жылы орта мектепті бітіріп, Копенгаген университетіне түсті. Екі жылдан кейін астрономия және атом физикасы бойынша бітіріп, келесі екі жылда докторлық диссертациясын қорғады, ол 1929 жылы 21 жасында үздік бағамен бағаланды. Жақын жердегі Нильс Бор институтында теориялық физиканы оқығаннан кейін ол көптеген пайдалы тәжірибе жинады және дұрыс уақытта дұрыс жерде болды. Біраз уақыттан соң ол кванттық физиканың жаңа теориялық базасын ғарыш зерттеулеріне қолданып, кванттық механиканы жұлдыздарда зерттеуді жоспарлағанын түсінді. 1925 жылы ассистенттікке үміткер болғанда, туысқандық байланыс себепті қабылданбағаны анық болды. Бірақ бір жыл өткен соң ол ассистенттікке ие болды, өйткені ол ең үздік болды, тіпті оның жұмыс берушісі әкесі болғанына қарамастан. 1932 жылы университетте лектор болып тағайындалғаннан кейін, Стромгрен 1936 жылы Отто Струве шақыруымен Чикаго университетіне барды. 18 ай бойы шетелде болу жас зерттеуші үшін өте маңызды болды. Данияға оралғанда, Еуропадағы ұлттық социализмнің күшеюіне байланысты, 1940 жылы әкесінен профессорлық қызметті мұра етіп алды. Данияның неміс оккупациясы кезіндегі бес жылдық оқшаулықта ол Данияның жаңа обсерваториясын, Брорфельде обсерваториясын салуды бастады. Бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Бенгт Стромгрен жобаға мемлекеттік қаржыландырудың жетіспеуіне көңілі толып, ұлттық экономиканың дамымауына байланысты Дания ғылымын тастап кетуге мәжбүр болды, ол 1951 жылы осы қадамды жасады. Ол АҚШ-қа барып, Йеркс және Макдональд обсерваторияларының директоры болды және алты жыл бойы сол жерде қызмет етті. 1957 жылы ол Принстон қаласындағы Жоғары оқу орнында теориялық астрофизика кафедрасының алғашқы профессоры болып тағайындалды, сонда ол Альберт Эйнштейннің кабинетін алды. Ол 1967 жылға дейін отбасымен бірге Принстонда тұрды, содан кейін туған жері Данияға оралды және Карлсберг сарайында тұратын Данияның ұлы ғалымдарының соңғыларының бірі болды, бұл сарайда бұрын Нильс Бор да тұрған. 1987 жылы ол аурудан кейін қайтыс болды.
Bengt Strömgren was born in Gothenburg. His parents were Hedvig Strömgren (née Lidforss) and Elis Strömgren, who was professor of astronomy at the University of Copenhagen and director of the University Observatory in Copenhagen. Bengt grew up in the professor's mansion surrounded with scientists, assistants, observers and guests. His father paced and promoted Bengt into a life with science, and Bengt's first paper was published already at the age of 14. He graduated from high school in 1925 and enrolled at the Copenhagen university. Only two years later, he graduated in astronomy and atomic physics, and during the following two years, he completed a doctoral degree, which was evaluated with the best marks in December 1929, when he was 21 years old. He gained a great deal of useful experience from his studies in theoretical physics at Niels Bohr's Institute close by, and he was at the right place at the right time. He soon found out that he intended to use the fresh theoretical framework of quantum physics in space, and investigate the applications of quantum mechanics in stars. Obviously, questions of nepotism were in play when he applied for an assistantship already in 1925, which he didn't get. But only one year later it was given to him anyway — he was the best, regardless of his employer being also his own father. After being appointed as lecturer at the university in 1932, Strömgren was invited to the University of Chicago in 1936 by Otto Struve. Going abroad for 18 months meant a lot to the young researcher, and when he went back to Denmark and to the rising national socialism in Europe, he succeeded his father's professorship in 1940. During five years of isolation, under the German occupation of Denmark, he initiated the building of a new Danish Observatory, the Brorfelde Observatory. But after the Second World War, Bengt Strömgren became tired of lacking state funding for the project, and with a stagnant national economy, he felt that he had to leave Danish research, which he did in 1951. He went to the United States and became director of the Yerkes and McDonald Observatories, and stayed there for six years. In 1957, he was appointed the first professor of theoretical astrophysics at the Institute for Advanced Study in Princeton, where he got Albert Einstein's office. He stayed at Princeton with his family until 1967, when he went back to his homeland Denmark, and became the next to the last resident in a series of great Danish scientists of the Carlsberg Mansion and Honor, which had earlier been occupied by Niels Bohr among others. In 1987, he died after a short period of illness.
Ғылым
Бенгт Стромгрен астрофизика ғылымына зор үлес қосты. Ол жұлдыздардың химиялық құрамының бұрынғы болжамдардан мүлдем өзгеше екенін анықтады. 1930 жылдардың соңында сутегінің мөлшері шамамен 70%, ал гелийдікі – 27% құрайтынын тапты. Соғысқа дейін ол жұлдыздардың айналасындағы иондалған сутегінің үлкен жұлдызаралық шарларын – со-аталған Стромгрен сфераларын ашты. 1950-1960 жылдары ол жаңа төрт түсті жүйемен фотоэлектрлік фотометрияны дамытып, қазір Стромгрен фотометриялық жүйесі деп аталатын әдіс жасады. Данияның Брорфельде обсерваториясынан басқа, Стромгрен Чилидегі Ла-Сильядағы ESO еуропалық обсерваториясын құруға белсенді қатысты.
Bengt Strömgren made momentous contributions to astrophysics. He found that the chemical composition of stars was very much different than previously assumed. In the late 1930s, he found the relative abundance of hydrogen to be nearly 70%, and helium to be about 27%. Just before the war, he discovered the so called Strömgren Spheres — huge interstellar shells of ionized hydrogen around stars. And in the 1950s and 1960s, he pioneered photoelectric photometry with a novel four colour system, now called Strömgren photometric system. Apart from the Danish observatory of Brorfelde, Strömgren was active in the early organisation of the joint European observatory of ESO at La Silla in Chile.