Дəуіт кітабындағы Далила әңгімесі

Кіріспе

Еврей Киелі кітаптарының Билер кітабында аталған әйел Делила (/d//ɪ/'/l//aɪ//l//ə/ dilEYElə; דְּלִילָה, "назды" деген мағынаны білдіреді; دليلة; label=[[Ежелгі грек]]) – Еврей Киелі кітаптарының Билер кітабының он алтыншы тарауында есімдері тілге алынған әйел. Ол Самсонға ғашық, және Израильдің соңғы төрешісі қызметін атқарады. Палестиналық әмірлер Делилаға оның күшін табу үшін пара береді. Үш рет әрекеттенгенімен сәтсіз аяқталады, соңында ол Самсонды шашынан күш алатынын айтуға итермелейді. Самсон ұйықтағанда, Делила оның шашын қырқып, оны палестиналықтарға беруге мүмкіндік береді. Делила раввиндік және христиандық пікірталас тақырыбы болды; раввиндік әдебиеттер оны Михейдің анасымен, Михейдің құдайы туралы Киелі кітаптағы оқиғада теңестірсе, ал кейбір христиандар оны Исаны сатқан Яһуда Искариотпен салыстырады. Ғалымдар Делиланың Жаил мен Юдит сияқты Киелі кітаптағы басқа әйелдермен ұқсастықтарын атап өтті, сондай-ақ Самсон мен Делиланың қарым-қатынасының оқиғасы шетелдіктерге деген негативті көзқарасты көрсетеді ме деген мәселені талқылады. Делиланың көрнекті бейнелеріне Джон Милтонның "Самсон Агонисте" пьесасы және Сесил Б. Демилдің 1949 жылғы "Самсон мен Делила" Голливуд фильмі кіреді. Оның есімі опасыздық пен құштарлықпен байланысты әйелдермен астасып кеткен.

Киелі кітапта

Делила Соректен шыққан әйел еді. Олардың үйленгені айтылмаған. Ол үш рет сәтсіздікке ұшырады. Джеймс Д. Данн мен Джон Уильям Роджерсон "Ердманның Киелі кітапқа түсініктемесінде" Делиланың өз іс-әрекеттері үшін өкініш сезінген-сезінбегені талданбағанын атап көрсетеді.

Яһудилердің түсіндірмелері

Иосиф Флавий мен Псевдофилон екеуі де Далиланы филистин және жезөкше деп есептейді; Джози Бриджес Снайдер бұл Соттар кітабында Самсонның филистин әйелдеріне де, жезөкшелерге де қызығушылық танытқаны бейнеленгендігімен байланысты болуы мүмкін дейді. Псевдофилон Делила Самсонның әйелі болғанын да жазады және олардың "шетелдік әйелдің қандай зардаптарға әкелуі мүмкін екенін көрсетуге" тиіс. Делила туралы айтылғанға дейін Самсонның мансабының ұзақтығы сипатталады. Әдетте, Ескі өсиетте біреудің өмірінің немесе мансабының ұзақтығы кейіпкердің оқиғаға қатысының аяқталуын білдіру үшін соңында айтылады. Давид Кимхи бұл оқиғаның Самсонның мансабының шыңында айтылғанын атап өтеді, бұл одан кейін айтылатын Самсонның есімі оның құлдырауын және төмендеуін білдіреді дегенді көрсетеді. Бұл Самсонның, тіпті Делила бірнеше рет сатқындық жасаған болса да, неліктен өзінің әлсіздігін айтқандығын түсіндіруге болады. Ол шашын қырқып тастаса, Құдай оның күшін жоғалтатынын толық түсінбеген болуы мүмкін, өйткені оның күшін жоғалтуының нақты себебі оның рухани жағдайының төмендеуі болды. Бұл теория Михейдің анасы Михейге 1100 күміс тиынды оның құдайының бейнесін жасау үшін бергеніне негізделген, бұл Делилаға филистин басшыларынан оның сүйікті адамын сату үшін 1100 күміс тиын уәде еткенімен ұқсас. Христиандық комментаторлар Самсонды Иса Мәсіхтің типі ретінде қарастырды, бұл Самсонның оқиғасы мен Исаның Жаңа өсиетте бейнеленген өмірі арасындағы ұқсастықтарға негізделген. Делиланың Самсонға жасаған сатқындығы Яһуда Искариоттың Исаға жасаған сатқындығымен салыстырылды; алайда, Томас де Вио Каетан Делилаға біршама мейіріммен қарайды, ол Самсонды өлтіру немесе жарақаттау ниетімен әрекет етпегенін ұсынады. Ол Делила филистин басшыларынан алған параны Самсонды тек әлсірету үшін олардың сөзіне сенгендіктен алғанын мәлімдейді. Сол сияқты, Билли Грэм Самсонның филистинге тапсырылғаннан кейін көздерінің ойылып алынуын Далилаға деген құштарлығына бағынғандығы үшін жаза ретінде қарастырады; Грэм бұл адам не сепсе, соны орап алатынының мысалы деп санайды. Джойс Мейер Сатанның Самсонның "әйелдерге деген әуестігін" білгендіктен Делила арқылы жұмыс істегенін жазады. Мейер Делиланың Самсонмен қарым-қатынасын шайтанның адамдардың әлсіздіктерін қалай пайдаланатынының мысалы ретінде қарастырады.

Josephus and Pseudo Philo both view Delilah as a Philistine and a prostitute; Josey Bridges Snyder theorizes that this may be due to the fact that Book of Judges portrays Samson as being attracted to both Philistine women and prostitutes Pseudo Philo also writes that Delilah was Samson's wife. and are supposed to "demonstrate the havoc that a foreign woman could wreak". Even before Delilah is mentioned, the length of Samson's career is described. Normally the length of someone's life or career in the Old Testament is mentioned last for a character to signify the end of his relevance to the narrative. David Kimhi notes that it is mentioned at the peak of his career; which implies that mentions of Samson afterwards marks his decline and downfall. This might explain why Samson eventually told Delilah of his weakness, even though she repeatedly betrayed him before. It is possible he was not fully aware that cutting his hair would cause God to allow him to lose his strength; since it was actually the decline of his spiritual state that caused him to lose God's favor. This theory rests on the fact that, in , Micah's mother gives her son 1,100 silver coins to construct his idol, similar to how Delilah was promised 1,100 silver coins to betray her lover by the Philistine leaders. Christian commentators have viewed Samson as a type of Jesus Christ, based on similarities between Samson's story and the life of Jesus as portrayed in the New Testament Samson's betrayal by Delilah has also been compared to Jesus' betrayal by Judas Iscariot; However, Thomas de Vio Cajetan views Delilah in a somewhat sympathetic light, suggesting that she never intended Samson to be killed or wounded. He asserts that Delilah accepted a bribe from the Philistine leaders because they convinced her that Samson would merely be weakened. Similarly, Billy Graham sees Samson's eyes being gouged out after he was handed over to the Philistines as his punishment for succumbing to his lust for Delilah; Graham also sees this as an example of the concept that one reaps what one sows. Joyce Meyer writes that Satan worked through Delilah, as he was aware that Samson had "a weakness for women". Meyer sees Delilah's relationship with Samson as an example of how the devil exploits people's weaknesses.

Ғылыми көзқарастар

Делиланың палестиналық болғаны жиі айтылады, алайда Библияда еврей есімдеріне ие шетелдіктер көптеп кездеседі, сондықтан Делиланың аты оның еврей екенін нақты дәлелдей алмайды. Яһуди әйелдерінің архивінен Дж. Шерил Эксум: «Егер Билер кітабының авторы Делиланың өзінің халқынан болса, оны жағымсыз жағдайда көрсетуі екіталай» дейді. Делила кейде Холофернстің басын кесетін Юдит кітабының басты кейіпкерімен салыстырылады.

Делила туралы ғылыми пікірлердің бір бөлігі оның жынысына қатысты. «Төрешілерге феминистік көзқарас» еңбегінде Кэрол Смит феминист зерттеушілер Делиланың жақсы қасиеттерін баса көрсетуге, оның кемшіліктерін түсіндіруге бейім немесе одан гөрі «оң жағынан түсіндіруге ыңғайлы басқа Библия әйелдеріне» көңіл бөлмейді. Haaretz газетінен Элон Гилад: «Библиядағы кейбір оқиғалар шетелдік әйелдерге үйленбеу туралы ескерту береді, олардың ішінде Самсонның оқиғасы ең маңыздысы» деп жазады, Самсонның Делиламен қарым-қатынасы оның өліміне әкеп соқтыратынын атап өтеді. Керісінше, Элизабет Вертцель Самсон мен Делиланың қарым-қатынасын «соғысқан елдердің өкілдері арасындағы мәдени махаббаттың архетипі» деп қарастырады, бұл Ромео мен Джульеттаға ұқсас. «Делила» есімін алдау немесе сатқындықпен байланыстыруды Х.Г. Уэллстің «Көрінбейтін адам» (1897), Том Джонстың «Делила» әні (1968), Эндрю Ллойд Веббердің «Операның күлелі» (1986) және Пат Конройдың «Жағажай музыкасы» (1995) сияқты туындыларында кездестіруге болады. «Мың бір түндік» әңгімелерде оның есімі айлакер әйелдерге қатысты қолданылады. Делила өкінгенсіз, бірақ көңіл жағдайына ие алдамшы ретінде бейнеленеді және әйелдерді бағындыруды жақтайды. Либреттосы Ньюбург Гамильтонға тиесілі, ол «Самсон Агонисте» поэмасының негізінде жазылған. Сесил Б. Демиллдің режиссерлігімен 1949 жылы түсірілген «Самсон мен Делила» фильмінде Виктор Матур мен Хеди Ламарр басты рөлдерді сомдады. Фильм операторлық жұмысы, актерлік шеберлігі, костюмдері, декорациялары және жаңаша әсерлері үшін сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. 1950 жылғы ең табысты фильм атанды және бес «Оскар» номинациясына ие болды, оның екеуін жеңіп алды. «Нью-Йорк Таймс» газетінің редакторы Босли Кроутердің сөзіне сүйенсек, фильмде Делила «аңыз айтатындай емес, әлдеқайда асыл жаратылыс» ретінде бейнеленген. «Самсон мен Делила» фильмінде Делила Самсонның әйелінің қарындасы болып келеді және оның шашын кескеніне өкінеді. Самсон бағаналарды құлатуға дайындалғанда, Делила оның кеңесін орындамайды және храм құлағанда оның қасында қайтыс болады. «Самсон мен Делила» (1996) фильмінде Элизабет Херли осы рөлді сомдады.

Some scholarly commentary on Delilah centers on her gender. In the Feminist Companion to Judges, Carol Smith says that feminist commentators tend to stress Delilah's positive qualities, explain her negative ones, or ignore her in favor of "other biblical women who are more amenable to reinterpretation in a positive way". Haaretzs Elon Gilad writes "some biblical stories are flat out cautions against marrying foreign women, none more than the story of Samson", noting that Samson's relationship with Delilah leads to his demise. Contrariwise, Elizabeth Wurtzel sees Samson's relationship with Delilah as "the archetypal story of cross cultural love between members of warring nations", akin to Romeo and Juliet. The use of the name "Delilah" to connote deceit or betrayal can be found in works such as H. G. Wells' The Invisible Man (1897), the Tom Jones song "Delilah" (1968), Andrew Lloyd Webber's The Phantom of the Opera (1986), and Pat Conroy's Beach Music (1995). In One Thousand and One Nights, her name is applied to cunning women. casts Delilah as an unrepentant, but sympathetic, deceiver and speaks approvingly of the subjugation of women. with a libretto by Newburgh Hamilton, based on Samson Agonistes. The 1949 Biblical drama Samson and Delilah, directed by Cecil B. DeMille and starring Victor Mature and Hedy Lamarr in the titular roles, was widely praised by critics for its cinematography, lead performances, costumes, sets, and innovative special effects. It became the highest grossing film of 1950 and was nominated for five Academy Awards, winning two. According to Bosley Crowther of The New York Times, the film depicts Delilah as "a much more noble creature than legend would lead us to suppose". In Samson and Delilah, Delilah is the sister of Samson's wife, and repents cutting off his hair. When Samson prepares to collapse the pillars, Delilah does not follow Samson's advice to get out and she dies alongside him when the temple collapses. and Elizabeth Hurley in Samson and Delilah (1996).