Кіріспе

Аттахавагга (пали тілінде "Сегіздік тарау") және Параянавагга (пали тілінде "Қасқа жол тарауы") – теравада буддизмінің Пали канонындағы сутталардың екі кіші жинағы. Олар – сақталған ең ерте буддалық әдебиеттердің қатарында және барлық көзқарастарды қабылдамауға немесе оларға байланыспауға ерекше мән береді.

Сутта Питакадағы орны

Аттахавагга мен Параянавагга – екі кішкентай сутталар жинағы. Олар Будда айтқан сөздер жинағы – Сутта Нипатаның бөлімдері ретінде Худдхака Никаяға қосылған. Сутталарда Аттахавагга Будданың алғашқы уағыздарының бірі ретінде бейнеленеді; Удана Будданың монахтан Дхамманы оқуын сұрап, ол Аттахавагганы оқығанда мақұлдаған жауабын көрсетеді.

Кездесу

Кейбір ғалымдар Аттхакавагга мен Параянавагганы канонның көп бөлігінен бұрын жазылған және буддизмнің ертерек түрін көрсетеді деп есептейді. Олардың тілі мен құрамының элементтері, өте ерте түсіндірмелерге енуі және кейбіреулердің пікірінше, кейінірек қалыптасқан нұсқаларынан өзгеше, тіпті олардан бұрынғы буддалық сенімдердің нұсқаларын білдіруі себеп болып табылады. Осыған байланысты, Параянавагга Аттхакаваггаға қарағанда кейінгі дәстүрге жақынрақ деп саналады. Сүтта Нипаттағы Хаггависанасутта (Мүйізтұмсық сутрасы) да буддалық монахтықтың ертерек үлгісін көрсетеді, ол үнді санньясин дәстүріне сәйкес, жеке саяхатшы монахтарға баса назар аударған. 1994 жылы Гандарада ең ерте үнді қолжазбаларының арасында мәтіндер тобы табылды. Бұл мәтіндерге Мүйізтұмсық сутрасының толыққанды нұсқасымен қатар Аттхакавагга мен Параянаваггадан алынған мәтіндік материалдар кірді.

Түсіндірме

Жалпы алғанда, Аттахавагга мен Параянавагга аскетизмнің теріс (яғни, тыйылуға) қатысты жақтарын күштірек баса көрсетуге ұмтылады және көзқарастардан бас тарту, күнделікті денелік іс-әрекеттерді реттеу және жыныстық құштарлықтарға қатысты үлкен мән береді. Аттахаваггада нирвана сияқты нақты мақсат көрсетілмейді, бірақ идеал адам бейнесі суреттеледі. Бұл идеал адам, ең алдымен, суддхи (тазалық) және санти (сабырлылық, тыныштық) қасиеттерімен ерекшеленеді. Аттахавагга барлық көзқарастарды қабылдамауға немесе оларға байланысты болмауға да ерекше мән береді және негізгі метафизикалық мәселелер бойынша өз пікірлерін айтуға тартынады.

Буддизмге дейінгі немесе прото-мадхьямака

Гомес оларды кейінірек пайда болған Мадхьямака философиясымен салыстырды, оның Прасангика ағымында ерекше басқалардың пікірлерін жоққа шығару әдісі қолданылады, ал өзінің пікірін ұсынуға баса назар берілмейді.

Тәржімелеуге сәйкес келмейді

Тилман Веттер, Гоместің байқауларымен келісе тұрып, тарихи және ілімдік тұрғыдан кейбір түзетулер енгізуді ұсынады. Біріншіден, ол осы қысқа сутталар жинақтарының біртекті емес екенін, демек, Гоместің ұсыныстарына толығымен сай келмейтінін айтады. Веттердің пікірінше, Гоместің тұжырымдамасын қолдайтын сутталар Буддадан бұрынғы балама аскеттер тобында туындаған және ерте кезде буддалық Сангхаға қосылған. Олар өзімен бірге бұрыннан бар сутталарды алып келген, сондай-ақ өз ілімдерін Будданың ілімдерімен үйлестіруге тырысып, жаңа сутталарды жазған.

Ортодоксалды түсіндіру

Пол Фуллер Гомес пен Веттердің аргументтерін қабылдамайды. Ол былай деп мәлімдейді:

Фуллер Никаяларда дұрыс көзқарас білім мен пікірлерге тәуелді емес екенін, ал Будданың өзінің Дхармасын – тастап кетуге тиіс саластырғанын айтады. Ол Аттакавагганың білім мен даналыққа қатысты ұстанымы, кейінірек жазылған Паттанадағы сыйлық беруге, нұсқауларды сақтауға, сақтау міндеттемесіне және джханаларды тәжірибелеуге жасалған сындармен параллель екенін анықтады. Оның пікірінше, екі мәтін де осы ерекше көзқарасты практикаға немесе білімге қарсы шабуыл ретінде емес, жолға байланып қалудың зиянды екенін көрсету үшін ұсынады. Сол сияқты, мәтіннің шоғырлану медитациясына қатысты ұстанымы түсінікке берілуден сақтандыруға және нәрселердің мәніне түсінік кіргенде тыныш ой-сананың қажетті екенін жеткізуге арналған. Александр Уинн де Веттердің Параянаваггада хронологиялық қабаттану бар және басқа туындыларға қарағанда саналылыққа және азаттыққа жетуге басқаша көзқарас бар деген екі талабын жоққа шығарады.

Тхеравада түсіндірмесі

Тхеравада дәстүрі мәтіннің мәлімдемелерін, оның ішінде анық түрде парадоксалды болуы көзделінген көптеген мәлімдемелерді де зерделеп, түсіндіруге арналған деп қарастырады. Сарипуттаға жатқызылған, "Маханидеса" деп аталатын кеңейтілген түсіндірме Канонға қосылған. Ол өлеңдердің мазмұнын қалған сөздердегі үйретімдермен сәйкестіруге тырысады. Кейбір жағдайларда, Тхеравада түсініктемелері, қабылданбайтын көзқарастар буддалық емес көзқарастар екенін ұсынып, барлық көзқарастарды жоққа шығаруды жұмсартады немесе күшін жояды, сонымен бірге Сегізді Жолдың көзқарастарының қажеттілігін растайды.