Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрлері
Species of bird
Қызыл мойынды соколь (Falco chicquera) – соколь тұқымдасына жататын жыртқыш құс. Оның екі жекелеген популяциясы бар, бірі Үндістанда, екіншісі Африкада. Бұл орташа мөлшердегі сокольдің қанаттары көкшіл-сұр түсті, жоғарғы денесі және көзден өтетін қысқа мойын таспасы бар қызыл бас киімшесі бар. Қанаттың бас қауырсындары қара, ал құйрығының ұшындағы жалғыз қара жолақ ерекшеленеді. Индиялық түрі – Falco chicquera chicquera, сондай-ақ қызыл баслы мерлин немесе қызыл баслы соколь деп те аталады, негізінен Үндістан субконтинентінің ашық далаларында кездеседі, бірақ оның оңтүстік-шығыс Иранда да кездесетіні айтылады. Сахара төменіндегі Африкада таралған Falco chicquera ruficollis түрі географиялық орналасуы мен ерекше сыртқы түріне байланысты кейде жеке түр ретінде қарастырылады, оны қызыл мойынды соколь (Falco ruficollis) деп атайды. Ол индиялық түріне өте ұқсас, бірақ жоғарғы бөлігінде қара жолақтары, кеудесінде қызғылт жолақ және мұрты мен көзінің үстінде қара сызықтары бар. Басқа соколдай, аналықтары аталықтарынан ірілеу, ал Үндістанда сокольшілер аналықты "турумти", ал аталықты "чатва" деп атайды. Олар көбінесе таңертең және кешке жұптасып аң аулайды, кішкентай құстар, жартастар және үйіршіктерді ұстайды.
The red necked falcon (Falco chicquera) is a bird of prey in the falcon family with two disjunct populations, one in India and the other in Africa. This medium sized falcon has bluish grey wings and upper body, a chestnut red cap with short chin straps passing through the eye. The primary feathers of the wing are black and a single black band at the tip of the tail are distinctive. The Indian subspecies Falco chicquera chicquera also known as the red headed merlin or red headed falcon is found mainly in the open plains of the India Subcontinent although it is thought to have occurred further west in southeastern Iran. The subspecies Falco chicquera ruficollis found in sub Saharan Africa is sometimes treated as a full species, the rufous necked falcon (Falco ruficollis), on the basis of its well separated geographic range and distinctive pattern. It appears very similar to the Indian form but has dark barring on the upperparts, a rufous breast band, and black moustachial and eye stripes. As in most falcons, the females are larger and falconers in India called the female turumti and the male as chatwa. They hunt in pairs mostly at dawn and dusk, capturing small birds, bats and squirrels.
Сипаттама
Қызыл мойынды соқырқұс – орташа денелі, ұзын қанатты түр, басы мен мойнының артқы жағы қызыл-қоңыр түсті. Оның ұзындығы шамамен, қанаттарының ені болса – . Қанаттары мен үстіңгі бөліктері көкшіл сұр, ал құйрығында тар жолақтар мен кең қара жолақ болады, жолақтың ұшы ақ түсті. Қанаттың ұшы тыныш күйде құйрықтың ұшына жетпейді.
The red necked falcon is a medium sized, long winged species with a bright rufous crown and nape. It is on average in length with a wingspan of The wings and upper parts are bluish grey and the tail has narrow bars, a broad subterminal black band tipped with white. The wingtip does not reach the tip of the tail at rest.
Кіші түрлер
Африкалық Falco chicquera ruficollis (кейбір жіктемелерде толық түр – F. ruficollis) ересегі алғаш рет 1837 жылы Уильям Суэйнсон сипаттаған. Оның беті ақ, тек мұртша жолағы қара. Жоғарғы жағы ашық сұр, ал қанаттың негізгі қауырсындары және кең құйрық жолағы қара. Төменгі жағы ақ, қанат асты, төменгі кеуде, құрсақ және құйрық асты қара жолақты. Алдыңғы мойнында (индиялық нысанында жоқ) қызыл қоңыр жолақ бар. Батыс Африкадағы аталықтарының салмағы 139–178 грамм, ал аналықтарының салмағы 190–305 грамм аралығында болады. Замбези өзенінен оңтүстіктегі Африканың ерекше ірі құстары көбінесе 1911 жылы Дж. В. Б. Гуннинг пен Остин Робертс сипаттаған Falco chicquera horsbrughi түршесі ретінде бөлінеді. Бұл жергілікті ат, мүмкін, қателікпен осы түрге берілген, себебі бұл ат шығар құсына (shikra) қатысты болуы мүмкін. Левайлянт екі атауды қолданбаған, оны Le Chicquera деп атаған, ал Франсуа Мари Даудин 1800 жылы оған Falco chicquera есімді екі атауды берген. Алғашқы авторлар оны мерлинмен бірге Aesalon туысына, кейін Lithofalco туысына жатқызған. Басқалары оны Chicquera немесе Hypotriorchis туысына қосқан. Цитохром b геніндегі молекулалық тізбектердің айырмашылықтарын зерттеулер африкалық және үнділік нысандардың 0,9 миллион жылға созылған оқшаулану салдарынан ерекше екенін көрсетеді. Қысыңқы ареалдары болғандықтан, олар көбінесе толық түрлер ретінде қарастырылады.
The adult of the African subspecies Falco chicquera ruficollis (a full species, F. ruficollis, in many treatments) first described by William Swainson in 1837 has a white face apart from black on the moustachial stripe. The upperparts are pale grey, with black primary wing feathers and the broad tail band. The underparts are white with dark barring on the underwings, lower breast, belly and undertail. There is a rufous foreneck band (not present in the Indian form). West African males are known to weigh between 139 and 178 grams, while females are found between 190 and 305 grams. The particularly large African birds from south of the Zambezi River are often separated as subspecies Falco chicquera horsbrughi, which was described by J. W. B. Gunning & Austin Roberts in 1911 on the basis of a single specimen, This local name was probably attributed to this species by mistake as the name probably referred to a shikra. Levaillant did not use binomials but called it Le Chicquera and François Marie Daudin gave it the binomial Falco chicquera in 1800. Early authors placed it in the genus Aesalon along with the merlin and later in the genus Lithofalco. Others have placed it in the genus Chicquera or Hypotriorchis. Studies of molecular sequence divergence in the cytochrome b gene suggest that the African and Indian forms are distinctive due to separation for as long as 0.9 million years. With non overlapping ranges they are often treated as full species.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Африкада қызыл мойынды соқырқұс жартылай шөл, саванна және басқа да құрғақ, ашық жерлерде, кейбір ағаштармен, сондай-ақ өзен жағалауындағы орманды жерлерде кездеседі. Ол көбінесе Борасс пальмасының (Borassus aethiopum) шығырларын ұялау үшін пайдаланады. Көбінесе қоныс тұрады, бірақ ауа райына байланысты көшпелі қозғалыстар жасай алады. Үндістанда ашық кеңістіктерде кездеседі, тығыз орманды жерлерде немесе биік тауларда табылмайды. Номинативті түрінің батысқа қарай Иранға дейін таралғаны болжамдалады, алайда 1970 жылдан бері онда қандай да бір жазбалар жоқ. 1911 жылы Николай Зарудный олардың көбеюін тіркеген. Солтүстік Шри-Ланкада қыста кездейсоқ кездеседі, алғаш рет Э. Л. Лейард оны тіркеген.
In Africa, the red necked falcon is found in semi desert, savannah and other dry open country with some trees, but also riverine forest. It often perches and makes use of the crowns of Borassus palms (Borassus aethiopum) for breeding. They are mostly resident but may make nomadic movements in response to weather. In India, they are found in open habitats and is not found in dense forests or high hills. The nominate subspecies is believed to have occurred west until Iran although no records exist from there since 1970. They were recorded breeding in 1911 by Nikolai Zarudny. It is a winter vagrant in northern Sri Lanka where it was first recorded by E. L. Layard.
Мінез-құлық
Қызыл мойынды соқыр әдетте жұппен аң аулайды, көбінесе таң және кешке, кейде жұптың бірі төмен ұшып, кішкентай құстарды қозғап шығарады, ал екіншісі жоғарырақ ұшып, олар жасырынған жерден шыққанда аулайды. Олардың ұшуы жылдам және сергелеу. Ол ашық жерлерде кездесетін құстарды аулауды ұнатады, және ол аулайтын түрлерге мыналар жатады: Еуразиялық үй құсы (Passer montanus), үй құсы (Passer domesticus), ақ қашқан құйрық (Motacilla madaraspatensis), қызғылт жұлдыз (Sturnus roseus), қаштан құйрықты жұлдыз (Sturnus malabaricus), үнділік көкек (Cuculus micropterus), Кентский пуляр (Charadrius alexandrinus), кішкентай сақиналы пуляр (Charadrius dubius), шаңды тәжді шошқа (Eremoptrix griseus), сондай-ақ, қызғалдақ, бақалақ, сүйірқұйрық, шұбар, бұршақ, торғай (негізінен Calandrella, Alauda, Galerida sp.), көк көкек (Clamator jacobinus), тас қаз (Columba livia), жағалы қаз (Streptopelia decaocto), күлімсіреген қаз (Streptopelia senegelensis), қоңыр шоқыр (Lanius cristatus), тігінші құс (Orthotomus sutorius), қоңыр шоқыр (Lanius cristatus), ақ кеуделі балықшы (Halcyon smyrnensis), кішкентай құлқа (Calidris minuta), қара мартин (Riparia paludicola) және көк шоқыр (Saxicola caprata). Сонымен қатар, егеуқұйрықтар, кесірткелер, ірі жәндіктер де ауланады. Бангладеште жүргізілген бір зерттеуде ересек соқырлар көбінесе кішкентай торғай сияқты құстармен (72%) және Pipistrellus жартас құстарымен (28%) қоректенгені анықталды. Олар кейде басқа орташа өлшемді жыртқыштар ұстаған жемді тоналайды. Жемді кейде жасырып, кейін жеуге болады. Қызыл мойынды соқыр кешке қарай, мүмкіндігі болғанда су ішеді. Бұл Үндістанда да, Африкада да байқалды, онда ол кейде су қоймаларына барады. Бұл соқыр әдетте ескі ағаштардағы, әсіресе, қарақаралардың ұя алаңдарын қайта пайдаланады немесе биік ағашқа немесе пальма ағашының басына салған ұяға 3-5 жұмыртқа салады. Африкада олар өз ұяларын салудан басқа, Акациядағы жапырақты қарғалардың (Corvus albus), африкалық балық бүркіттерінің (Halieaetus vocifer) ұяларын да пайдаланады. Үндістанда ұя көбінесе үлкен манго ағашына (Mangifera indica) салынып, жапырақтардың арасында жасырылады. Ұя аумағы жақсы қорғалады, қарғалар мен бүркіттер қуып шығарылады. Ұяда екі-төрт жұмыртқа болады, оларды тек аналық соқыр ұялайды, және соңғы жұмыртқа салынғаннан кейін басталады. Жұмыртқалар шамамен 32-34 күннен кейін жарылады, жаңадан туған балапандар ақ түсті жұмсақ қауырсындармен жабылады және аналық соқыр бір апта бойы оларды жылытады. Аталық соқыр тамақ әкеледі, оны аналық соқыр жыртып, балапандарына береді. Балапандар Африкада 35-37 күнде, ал Үндістанда 48 күнге дейін қанаттанды.
The red necked falcon usually hunts in pairs, often at dawn and dusk, sometimes utilizing a technique in which one of the pair flies low and flushes up small birds while the other follows higher up and seizes the prey as it flushes from cover. They fly with a fast and dashing flight. It prefers to prey on birds found in open areas and some of the species it has been recorded to hunt are Eurasian tree sparrow (Passer montanus), house sparrow (Passer domesticus), white browed wagtail (Motacilla madaraspatensis), rosy starling (Sturnus roseus), chestnut tailed starling (Sturnus malabaricus), Indian cuckoo (Cuculus micropterus), Kentish plover (Charadrius alexandrinus), little ringed plover (Charadrius dubius), ashy crowned finch lark (Eremoptrix griseus), besides robins, quails, babblers, swifts, bulbuls, pipits, larks (mainly Calandrella, Alauda, Galerida sp. ), pied cuckoo (Clamator jacobinus), rock pigeon (Columba livia), collared dove (Streptopelia decaocto), laughing dove (Streptopelia senegelensis), brown crake (Lanius cristatus), tailor bird (Orthotomus sutorius), brown shrike (Lanius cristatus), white breasted kingfisher (Halcyon smyrnensis), little stint (Calidris minuta), plain martin (Riparia paludicola) and pied bushchat (Saxicola caprata). In addition mice, lizards, large insects are also taken. In one study in Bangladesh, adults fed mainly on small sparrow sized birds (72%) and Pipistrellus bats (28%). They may sometimes pirate prey obtained by other medium sized raptors. Prey may sometimes be cached and eaten subsequently. The red necked falcon drinks water where available during the afternoons. This has been observed both in India and in Africa, where it sometimes visits waterholes. This falcon usually reuses the old tree nest platforms, particularly of corvids, or lays its 3 5 eggs in a nest that it builds on the fork of a tall tree or in the crown of a palm tree. In Africa, they have been known to reuse the nests of pied crows (Corvus albus), African fish eagles (Halieaetus vocifer) on Acacia apart from building their own nest in Borassus palms. In India, the nest is often placed in a large mango tree (Mangifera indica) and concealed inside foliage. The nest territory is well guarded and crows and kites driven away. The clutch consists of two to four eggs which are incubated only by the female which begins after the last egg of the clutch is laid. The eggs hatch after about 32 to 34 days and the newly hatched young are covered in white down and are brooded by the female for a week. The male brings food which is torn by the female and fed to the chicks. The young fledge in about 35 to 37 days in Africa and up to 48 days in India.
Соколовта
Турумтиді үнді соққышылары ұнататын, олар оны үнді роликтеріне қарсы ұшыруға ерекше құштарлық танытар еді. Роликтер көрермендерді әуедегі шебер маневрлерімен көңілді ететін. Бұл соққыларды баль-чатри көмегімен ұстайтын, себебі олар басқа соққылар сияқты құбыжықты тек ауада ғана емес, жерде де қуалап, соның салдарынан аттың кібішікшесінен жасалған түйіндікке түсіп қалуы мүмкін еді.
The turumti was a favourite among Indian falconers who would fly it especially at the Indian roller which would make evasive aerial manoeuvres that entertained the onlookers. These falcons were caught using a bal chatri, as they not only captured prey in the air like other falcons, but will also pursue on the ground and thereby could get entangled in the horsehair nooses.
Паразиттер мен аурулар
Тұтқындағы құстар Ньюкасл ауруы вирусына және көптеген паразиттерге, оның ішінде Трихомонаға (ruficolllis түрінде) және Cyrnea eurycerca сияқты нематодтарға шалдығуы мүмкін.
Captive birds can be affected by Newcastle disease virus, as well as many parasites including Trichomonas (in subsp. ruficollis) and nematodes such as Cyrnea eurycerca.