Кіріспе
Ежелгі Грецияда мория (мориялар) – діни маңызы бар болғандықтан мемлекеттік меншік саналған зәйтүн ағаштары.
Шолу
"Аттик ораторлары" жинағынан, I том, 289-бет: Атика бойынша, жеке меншіктегі зәйтүндерден (ἴδιαι ἐλαῖαι, Lys. сөздері 7 § 10) басқа, мемлекеттік немесе жеке жерлерде орналасқан, мемлекеттік меншік деп есептелетін зәйтүндер де болды. Олар "мория" (μορίαι) деп аталды, аңыз бойынша олар Акропольде Афинаның өзінен өсірген алғашқы зәйтүн ағашынан таратылған. Бұл теория оларды мемлекеттік меншік ретінде сақтауға қолайлы болды, себебі оларға қасиетті мәртебе беріп, Ареопагтың тікелей қамқорлығына қойды, ол ай сайын инспекторлардың (ἐπιμεληταί, Lys. сөздері 7 § 29) және жылына бір рет арнайы комиссарлардың (γνώμονες, ib. § 25) баруын қамтамасыз етті. Морияны түбірден жұлу – жер аудару және мүлікті тәркілеумен жазаланатын қылмыс еді (ib. § 41). "Мориядан: Афинадағы қасиетті ағаш өсіру": Афинаның өзінің қорғауындағыларға берген сыйы – Акропольдің қасиетті тасына отырғызған зәйтүн ағашы. Осы бастапқы зәйтүн ағашынан он екі жаңа ағаш батыр Академнің киелі орнына отырғызылып, қасиетті бақ құрылды. Бұл ағаштар, ежелгі дереккөздерде айтылғандай, мория деп аталды. Этимологиясы әлі де түсініксіз, бірақ ең сенімді түсіндірме – мория сөзінің μερ түбірімен байланысы, ол "бөлік болу" мағынасын білдіреді; мориялар Афинаның меншігінің бір бөлігі болды.
Аттика (Афина) үшін байқау
Грек мифологиясына сәйкес, жаңадан құрылған Аттика қаласын (полис) құрғаннан кейін, патша Кекроп өзінің жаңа қаласына қамқоршы және қорғаушы құдайды тағайындауға ниеттенді. Посейдон (Олимпиялық теңіз, жер сілкінісі және жылқы құдайы) және Афина (Олимпиялық даналық, қолөнер және соғыс құдайы) екеуі де ежелгі грек қаласына иелік етуді қалады. Патша Кекроптың және Акропольдегі Аттика халқының алдында екі күшті олимпиадашы арасында жарыс өткізу туралы шешім қабылданды. Кім Аттика халқына көбірек пайдалы сыйлық сыйласа, сол қаланың қамқоршы құдайы болып жарияланып, қала оның құрметіне ат қойылатын еді. Посейдон бірінші болып сыйлығын ұсынды; үш тісті найзасымен тасқа күшті соққы бергенде, тұзды судың бұлағы ашылды. Афина одан кейін келді; ол найзасын Акропольдің топырағына шаншып, тізе бүгіп, ойыққа зәйтүн бұтағын отырғызды, ол тез арада Грекияның ең алғашқы мория (зәйтүн) ағашына айналды. Патша Кекроп және Аттика халқы сыйлықтардың пайдалылығын ойластырды. Посейдонның тұзды судан жасалған бұлағы ішуге немесе басқа да пайдалануға жарамсыз болды, ал Афинаның бағалы сыйы көптеген мақсаттарға сай келді. Афина жарыстың жеңімпазы деп жарияланды және оның құрметіне Афина деп аталған Аттика қаласының (полис) қамқоршы және қорғаушы құдайы болып тағайындалды. Olive Oil Times басылымында Лора Эйткен Берт былай деп жазады:
Афиналықтар Афинаның сыйлығын таңдады және зәйтүн ағашы барлық құнды қасиеттерімен грек өмірінің орталық бөлігі болып қала берді. Жапырақтары жеңімпаз спортшылардың, генералдар мен патшалардың басын безендіруге, ағашы үйлер мен қайықтар салуға, майы шамдарды жаққанға, денесі ширыққан спортшылардың денесіне уқалауға, барлық тағамдарға және зәйтүндерге қосылды – бұл Жерорта теңізі диетасының негізгі тағамы және ежелгі заманнан бері және бүгінгі күнге дейін бағалы экспорттық тауар. Тіпті Афинаның әйгілі тетрадрахма монеталарында Афинаның сұлу құсының сол жағында зәйтүн бұтағының жапырақтары бейнеленген.
The Athenians chose Athena's gift and the olive tree has remained a central part of Greek life ever since for all of its profound qualities. The leaves have been used to crown the heads of victorious athletes, generals and kings, the wood used to construct houses and boats, the oil used to give fuel to lamps, rubbed into the toned, muscled bodies of lithe athletes, added to all food dishes and the olives themselves—a staple in the Mediterranean diet and a valuable export throughout antiquity and today. Even the iconic Athenian tetradrachm coins had the leaves of the olive branch peeping to the left of Athena's owl.