Кіріспе
Қалқанша безін хирургиялық жолмен алып тастау
Холецистэктомия – бұл қалқанша безін хирургиялық жолмен алып тастау. Холецистэктомия симптомды өт тастары және қалқанша безінің басқа да ауруларын емдеудің жиі қолданылатын тәсілі. Холецистэктомия лапароскопиялық жолмен немесе ашық хирургиялық тәсілмен жүргізілуі мүмкін. Операция көбінесе симптомдарды жеңілдетуге көмектеседі, бірақ 10 пайызға дейін адамдар холецистэктомиядан кейін де ұқсас симптомдарды сезінуі мүмкін, бұл постхолецистэктомия синдромы деп аталады. Сондай-ақ, өт қабығын өт жолдарының қозғалыс бұзылысын (дискинезиясын) немесе қалқанша безінің қатерлі ісігін емдеу үшін де алып тастауға болады. АҚШ-та өт тастары бар 20 миллионнан астам адамның шамамен 30 пайызы ғана симптомдарды (ауырсынуды) жеңілдету немесе асқынуларды емдеу үшін холецистэктомияға жатады.
Қиындықтар
Өт тастарынан туындаған өт қаққысы немесе ауырсыну, өт қабықшасын құрғататын өт жолы уақытша бітелгенде пайда болады. Әдетте, өт қаққысынан туындаған ауырсыну іштің оң жақ жоғарғы бөлігінде сезіледі, орташадан күшті болады және тас орыннан жылғалысымен бірнеше сағаттан кейін өздігінен басылады. Өт қаққысы көбінесе тамақтанғаннан кейін, өт қабықшасы өт жолына өт шығару үшін жирылғанда пайда болады. Өт қаққысының алғашқы шабуылынан кейін, 90%-дан астам адам келесі 10 жыл ішінде қайта шабуылға ұшырайды. Өт қаққысының қайталануы – өт қабықшасын алып тастаудың ең көп кездесетін себебі және АҚШ-та жыл сайын шамамен 300 000 холецистектомия жасалуына себеп болады.
Жедел холецистит
Холецистит, немесе өт ағуының қалыпты ағынының тоқтауынан туындаған өт қабығының қабынуы, холецистектомия жасаудың тағы бір себебі болып табылады. Бұл өт тастарының ең көп кездесетін салдары; өткір холециститтің 90-95% өт қабығынан өт шығуын бөгеген өт тастарынан пайда болады. Егер бұл бөгелу толық болмаса және тас тез шығып кетсе, адам өт қарыншасының ауруына (өт коликасына) шалдығады. Егер өт қабығы толығымен бітелсе және ұзақ уақытқа созылса, онда адамда өткір холецистит дамиды. Холециститтегі ауырсыну өт коликасындағыдай болады, бірақ ол алты сағаттан артыққа созылады және қызба, дікілдеу немесе қандағы ақ қан клеткаларының санының артуы сияқты инфекция белгілерімен бірге жүреді. Балаларға жасалатын мүше алмастыру операцияларында өт қабығы алынып тасталмайды, өйткені оның орнына бауырдың сол жақ бөлігі пайдаланылады.
Қарсы көрсетілімдер
Холецистектомияның нақты қарсы көрсетілімдері жоқ және ол, әдетте, қауіпсізделген хирургиялық операция саналады. Дегенмен, жалпы анестезияға шыдамаса, ешкім холецистектомия жасатуға жарамайды. Адамдарды тәуекел деңгейі жоғары және төмен топтарына бөлу үшін, мысалы, ASA физикалық жағдайының жіктеу жүйесі сияқты құралдарды қолдануға болады. Осы жүйеде ASA III, IV және V санаттарына жататын адамдар холецистектомия жасату кезінде жоғары тәуекелге ие деп есептеледі. Әдетте, бұл өте қарт жастағы адамдар мен басқа аурулары бар адамдарды қамтиды, мысалы, портальдық гипертензиямен бірге бауыр ауруының соңғы сатысы және қан ұюы бұзылған адамдар. Хирургиялық емге баламалы тәсілдер төменде қысқаша сипатталған.
Қауіптері
Барлық операциялар қауіпті асқынуларға алып келуі мүмкін, оның ішінде жақын орналасқан мүшелердің зақымдануы, қан кету, инфекция немесе тіпті өлім. Холецистектомиядағы операциялық өлім-жітім көрсеткіші 50 жасқа дейінгі адамдарда шамамен 0,1%, ал 50 жастан асқандарда шамамен 0,5% құрайды.
Операцияға дейінгі дайындық
Операция алдында толыққанды қан анализі мен бауыр функциясының тесттері әдетте жасалады. Тегіш тамыр тромбозын болдырмау үшін алдын алу шаралары қолданылады. Асқазаннан газды ОГ немесе НГ зонд арқылы шығаруға болады. Лапароскопиялық операция ашық холецистектомияға қарағанда аз асқынуларға, ауруханада аз жатуға және тез жазылуға мүмкіндік береді деп есептеледі.
Бір резеңке
Бір тілік арқылы лапароскопиялық хирургия (SILS) немесе лапароэндоскопиялық бір орынды хирургия (LESS) – стандартты лапароскопияда қолданылатын 3-4 түрлі кішкентай тіліктердің орнына, мойын тесігінен (көбелек) бір тілік жасалатын әдіс. Бұл әдіс дәстүрлі төрт тесікпен жасалатын лапароскопиялық холецистектомияға қарағанда эстетикалық артықшылықтар береді, бірақ операциядан кейінгі ауырсыну мен ауруханада жату мерзімі стандартты лапароскопиялық процедуралармен салыстырғанда ешқандай артықшылықты көрсетпейді.
Табиғи жарық өткізгіш
Табиғи ойық арқылы транслюминалды эндоскопиялық хирургия (NOTES) – лапароскопты тері кесіктерінің орнына табиғи ойықтар мен ішкі кесіктер арқылы іш қуысына енгізуге мүмкіндік беретін тәжірибелік әдіс. Бұл көзге көрінетін іздерді болдырмауға мүмкіндік береді.
Ашық холецистектомия
Ашық холецистектомияда оң жақ қабырғаның астына 8-12 см шамасында хирургиялық тілік жасалады және өт қабысы осы үлкен жарық арқылы, көбінесе электрокоагуляция қолданып, алынып тасталады.
Операциядан кейінгі басқару
Операциядан кейін көптеген пациенттерді қадағалау үшін ауруханаға жатқызады. Егер лапароскопиялық холецистектомия асқынусыз болса, ауырсыну мен құсық толығымен бақыланғаннан кейін күні бойы үйге жіберуге болады. Аса маңыздысы, өт қабығының тек бір бөлігі алынып тасталады және бірнеше күнге дренаж қойылады. Асқынуларға дренаж арқылы үздіксіз сұйық шығуы жатады, бұл жағдайда дренажды тоқтату үшін ERCP стенті орнату қажет болуы мүмкін.
Ұзақ мерзімді болжамы
Қарапайым өт көкпесіне емдеу үшін холецистектомия жасаған адамдардың 95%-ында өт қабын алып тастау олардың белгілерін толығымен жояды. Белгілер әдетте жоғарғы оң жақ ішек қуысындағы ауырсынумен бірге өт көкпесінің ауырсынуы мен дискомфортына ұқсас болады және көбінесе асқазан-ішек бұзылыстарын (диспепсияны) қамтиды. Кореяда жүргізілген жалпыұлттық зерттеуде холецистектомиядан кейін қатерлі ісіктердің қаупінің айтарлықтай өскені, соның ішінде бірнеше түрлі қатерлі ісік түрлерінің қаупінің жоғарылағаны хабарланды.
Жүктілік
Жүкті әйелдер үшін жүктіліктің кез келген триместрінде лапароскопиялық холецистектомияны жасау, әдетте, қауіпсіз. ERCP жалпы анестезия қажет етпейді және операциялық бөлмеден тыс жерде де орындалуы мүмкін. ERCP өт жолын бітеп тастаған нақты бір тасты алып тастауға қолданылуы мүмкін, бірақ ол өт қабындағы барлық тастарды жоя алмайды. Сондықтан, бұл түпкілікті емдеу саналмайды және тастардың қайталап тудыратын асқынулары бар адамдарға, әдетте, холецистектомия жасау қажет болады.
Холецистостомия
Холецистостомия – асқазан қабырғасы арқылы кішкентай түтікше енгізу жолымен өт қабығының дренаждалуы. Бұл әдетте түтікшені енгізуге дұрыс орынды табу үшін бейнелеу скандарының көмегімен жасалады. Холецистостомия өт қабығының дереу дренаждалуын қажет ететін, бірақ жалпы анестезия астындағы хирургиялық араласып-құрудан асқынулардың жоғары тәуекелі бар, мысалы, егде жастағы адамдар мен басқа аурулары бар адамдар үшін қолданылады. Түтікше арқылы ірің мен жұқтырылған материалды шығару өт қабығының және оның айналасындағы қабынуды азайтады. Бұл өмірді сақтап қалуға мүмкіндік беретін процедура, сонымен бірге шұғыл операция жасау қажеттілігін жояды. Алайда, бұл процедураның елеулі тәуекелдері мен асқынулары бар. Жедел холецистит үшін тері арқылы холецистостомия жасаған пациенттердің ретроспективті зерттеуінде 44%-ында холедохолитиаз (жалпы өт жолындағы бір немесе бірнеше тас), 27%-ында түтікше шығарылып, 23%-ында операциядан кейінгі абсцесс дамыды.
Тарих
Карл Лангенбух 1882 жылғы 15 шілдеде Берлиндегі Лазарус ауруханасында алғашқы холецистектомияны сәтті орындады. Лангенбухтың жаңа әдісті әзірлеуге негіздемесі 17 ғасырдағы иттердегі зерттеулерден туындады, олар өт қабығының қажетсіз екенін көрсетті, сондай-ақ оның әріптестерінің арасында өт тастары өт қабығында пайда болады деген медициналық пікірлер болды. Мюхеге 1980 жылы гинеколог Курт Семм жасаған алғашқы лапароскопиялық аппендектомия лапароскопиялық холецистектомия әдісін әзірлеуге шабыт берді. Мюхе өзінің әдісін 1986 жылы Неміс хирургиялық қоғамының конгресінде ұсынды, операциядан кейінгі ауырсынудың азаюын және ауруханада жату мерзімінің қысқаруын мәлімдеді. Оның жұмысы неміс хирургиялық қауымдастығының күшті қарсылығына ұшырады және ол оны ағылшын тілінде жеткізуде қиындықтарға тап болды. Осының салдарынан, оған мән берілмеді. 1990 жылы қосымша тергеуден кейін ол ақталуға ие болды. 2014 жылға қарай лапароскопиялық холецистектомия симптомдық өт тастарын емдеудің алтын стандартына айналды. Лапароскопиялық холецистектомия қиын процедура болуы мүмкін, сондықтан хирургтар операцияны қауіпсіз және тиімді орындау үшін жоғары деңгейдегі лапароскопиялық дағдыларды меңгеруі керек.