Шейх Мохаммад Хиябани: Азадистан күресі және трагедиясы
Mohammad Khiabani
Шейх Мохаммад Хиябани (1880-1920) – ирандық дін ғалымы, саяси қайраткер, Парсы Конституциялық революциясының қайраткері. Азадистанды құрды, Ұлыбританиямен жасалған келісімге қарсы шықты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Шейх Мохаммад Хиабани (شیخ محمد خیابانی, 1880–1920), кейде Хьябани деп те жазылады, сондай-ақ Шейх Мохаммад Хиабани Тәбризи ретінде белгілі, ирандық шиит дін ғалымы, саяси лидер және парламент депутаты. Ол Тәбриз қаласының жанындағы Хаминех қаласында, саудагер Хажи Абдулхамидтің (оның әкесі) отбасында дүниеге келген. Хиабани парсы конституциялық революциясы кезінде белсенділік танытып, шетелдік колониализмге қарсы күрескен көрнекті диссидент болды, нәтижесінде 1918 жылы Осман империясы оны жер аударып жіберді. 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін Хиабани бес жылға тыйым салынған Тәбриздің Демократиялық партиясын қайта құрды және оның жақтасы Тақи Рафат бас редакторлық еткен партияның ресми органы – «Таджаддод» газетін шығарды. Кейіннен ол Персия мен Ұлыбритания арасындағы 1919 жылғы шартқа наразылық ретінде көтеріліс ұйымдастырып, Тәбризді және айналасындағы аймақтарды басып алып, оны «Азадистан» («бостандық елі») деп атады; алайда, ол сепаратист болған жоқ. Хиабани және оның ізбасарлары «Азадистан» атауын Транскавказиядағы Бакуде орналасқан және «Әзербайжан Демократиялық Республикасы» деп аталған үкіметке «Әзербайжан» деген ат беруге қарсы наразылықтың белгісі ретінде таңдады. Сол кездегі премьер-министр Восуг од-Доулех құлағаннан кейін, жаңа премьер-министр Мехди Қоли Хедаятты толық өкілеттікпен Тәбризге жіберді, ол Хиабаниді 1920 жылдың жазында жойды және өлтірді (Хедаят Хиабанидің өз-өзіне қол жұмсағанын мәлімдеді).
Shaikh Mohammad Khiābāni (شیخ محمد خیابانی, 1880–1920), sometimes spelled Khiyabani, also known as Shaikh Mohammad Khiābāni Tabrizi was an Iranian Shia cleric, political leader, and representative to the parliament. He was born in Khameneh, near Tabriz to Haji Abdolhamid (his father) from Khameneh, a merchant. He became active during the Persian Constitutional Revolution and was a prominent dissident against foreign colonialism, which subsequently led to him being sent into exile by the Ottomans in 1918. After the Russian Revolution of 1917, Khiabani re established the Democrat Party of Tabriz after being banned for five years, and published the Tajaddod newspaper, the official organ of the party, edited by his supporter Taqi Rafat. Later, in a protest to the 1919 Treaty between Persia and the United Kingdom, which exclusively transferred the rights of deciding about all military, financial, and customs affairs of Persia to the British, he revolted and took Tabriz and surrounding areas, calling it Azadistan ("land of liberty"); he was not, however, a separatist. Khiabani and his followers chose the name "Azadistan" as a gesture of protest against the giving of the name "Azerbaijan" to the government centered on Baku in Transcaucasia which is called Azerbaijan Democratic Republic. After the fall of Vosough od Dowleh, the then prime minister, the new prime minister sent Mehdi Qoli Hedayat to Tabriz, giving him full authority, and he crushed and killed Khiabani in the late summer of 1920 (Hedayat claimed that Khiabani had committed suicide).