Кіріспе

Совет математигі Лев Семёнович Понтрягин (Лев Семёнович Понтрягин, Pontriagin немесе Pontrjagin деп те жазылады, аты кейде Леон деп ағылшыншаланады) (3 қыркүйек 1908 – 3 мамыр 1988) – совет математигі. 14 жасынан бастап толық соқыр болған, ол математиканың көптеген салаларында маңызды жаңалықтар ашты, оның ішінде алгебралық топология, дифференциалдық топология және оптималды басқару.

Ерте өмір және мансап

Ол Мәскеуде дүниеге келген және 14 жасында примус пешінің жарылуынан кейін жасалған сәтсіз көз операциясынан толық көрмей қалды. Оның анасы Татьяна Андреевна математикалық белгілерді білмейтін, бірақ Хайнц Хопф, Дж.Х.С. Уайтхед және Хаслер Уитни сияқты ғалымдардың математикалық кітаптары мен мақалаларын оқып, кейін оның хатшысы болып жұмыс істеді. Анасы математикалық белгілерге арнайы атаулар қойды, мысалы, жиынның біріктірілу белгісі үшін "құйрығы жоғары" деген сөзді қолданды. 1925 жылы ол Мәскеу мемлекеттік университетіне түсті, онда Павел Александровтың лекциялары оған үлкен әсер етті, ол кейін оның докторлық диссертациясының жетекшісі болды. 1929 жылы бітірген соң, ол Мәскеу мемлекеттік университетінде жұмысқа орналасты. 1934 жылы Мәскеудегі Стеклов институтына қосылды. 1970 жылы ол Халықаралық математикалық одақтың вице-президенті болды.

Жұмыс

Понтриягин студент кезінде гомология үшін дуалдық теория бойынша жұмыс істеді. Ол кейіннен қазір Понтриягин дуалдылығы деп аталатын Фурье түрлендіруінің абстракт теориясының негізін салды. Осы құралдарды пайдаланып, ол 1934 жылы абельдік топтар үшін Хилберттің бесінші мәселесін шеше алды. 1935 жылы ол классикалық компактты Ли топтарының гомологиялық топтарын есептеді, бұл оның кейіннен ең үлкен жетістігі деп атады. Рене Томмен бірге ол кобордизм теориясының негізін қалаушылардың бірі және осы теорияның орталық идеясын – кадрланған кобордизм мен тұрақты гомотопияның эквивалентті екендігін ашқандардың бірі саналады. Бұл шамамен 1940 жылы белгілі бір сипаттамалық сыныптар теориясын енгізуге әкелді, қазір Понтриягин сыныптары деп аталады, олар шекара болып табылатын манифольдта жоғалуға тиіс. 1942 жылы ол қазір Понтриягин квадраттары деп аталатын кохомологиялық операцияларды енгізді. Сонымен қатар, операторлар теориясында Крейн кеңістіктерінің нақты мысалдары – Понтриягин кеңістіктері бар. 1952 жылдан бастап ол оптималды басқару теориясы саласында жұмыс істеді. Оның максимум принципі – қазіргі заманғы оптимизация теориясының негізгі қағидасы. Ол сондай-ақ, қолданылатын басқарудың әрбір сәтте максималды оң немесе максималды теріс "бағытқа" ие болатын жағдайларды сипаттау үшін "банг-банг" принципін енгізді. Понтриягин математика бойынша бірнеше ықпалды монографиялар мен танымал оқулықтардың авторы болды. Понтриягиннің студенттерінің арасында Дмитрий Аносов, Владимир Болтянский, Реваз Гамкрелидзе, Евгений Мищенко, Михаил Постников, Владимир Рохлин және Михаил Зеликин болды.