Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
1077–1260 жылдар аралығындағы түрік мамлюк тектес персиялық сүнни мұсылман әулеті.
1077–1260 Persianate Sunni Muslim dynasty of Turkic mamluk origin
Ануштегин әулеті (ағылшынша: /æ//n//u//ʃ//t//ə//'//g//i//n//i//d/), сондай-ақ Хорезм әулеті деп те аталады, Оғуз түркілерінің Бекдили руынан шыққан түрік мамлюк тектес персиялық сүнни мұсылман әулеті. Ануштегинидтер династиясы қазіргі Орталық Азия, Ауғанстан және Иранның көп бөлігін қамтитын Хорезм империясын 1077–1231 жылдар аралығында, бастапқыда Селжұқтар мен Қара Қытайдың (Батыс Ляо) қарастырылымында, кейіннен тәуелсіз билеушілер ретінде басқарды. XIII ғасырдағы моңғол шапқыншылығына дейін Хорезм империясы осы әулеттің билігінде болды. Династияның негізін Селжұқ сұлтандарының бұрынғы түрік құлы Әнуштегин Гарчай қалады, ол Хорезмның губернаторы болып тағайындалған. Оның ұлы Құтб ад-Дин Мұхаммед I Хорезмнің тұңғыш мұрагерлік шахы атанды. Ануш Тигин Оғуз түркілерінің Бегдили руына немесе Чигиль, Халадж, Қыпшақ, Қаңлы, немесе ұйғырларға жататын болса керек.
The Anushtegin dynasty or Anushteginids (English: /æ//n//u//ʃ//t//ə//'//g//i//n//i//d/, ), also known as the Khwarazmian dynasty was a Persianate Sunni Muslim dynasty of Turkic mamluk origin from the Bekdili clan of the Oghuz Turks. The Anushteginid dynasty ruled the Khwarazmian Empire, consisting in large parts of present day Central Asia, Afghanistan and Iran in the approximate period of 1077 to 1231, first as vassals of the Seljuks and the Qara Khitai (Western Liao), and later as independent rulers, up until the Mongol conquest of the Khwarazmian Empire in the 13th century. The dynasty was founded by commander Anushtegin Gharchai, a former Turkic slave of the Seljuq sultans, who was appointed as governor of Khwarazm. His son, Qutb ad Din Muhammad I, became the first hereditary Shah of Khwarazm. Anush Tigin may have belonged to either the Begdili tribe of the Oghuz Turks or to Chigil, Khalaj, Qipchaq, Qangly, or Uyghurs.
Тарих
Хорезм әулетінің құрылған күні әлі де даулы. 1017 жылы болған көтеріліс кезінде Хорезм көтерілісшілері Әбу әл-Аббас Мамунды және оның әйелі, Газнави әмірі Махмудтың қарындасы Хурраны өлтірді. Жауап ретінде Махмуд Хорезм аймағына шабуыл жасап, оны басып алды, оған Наса және Фарава рибаты да кірді. Осының нәтижесінде Хорезм 1017 жылдан 1034 жылға дейін Газнави империясының провинциясы болды. 1077 жылы, 1042/1043 жылдан бері Селжұқтарға тиесілі болған провинцияның билеушісі Селжұқ әмірінің бұрынғы түрік құлы Ануш Тигин Гарчайдың қолына көшті. 1141 жылы Селжұқ әмірі Ахмет Санжар Қатаван шайқасында Қарахитайлардан жеңіліп қалды, ал Ануш Тигиннің немересі Ала ад-Дин Атсыз Қарахитайдың Елю Дашиіне қарасты вассал болды. Әмір Ахмет Санжар 1156 жылы қайтыс болды. Селжұқ мемлекеті хаоске түскен кезде Хорезм шахтары өз аумақтарын оңтүстікке қарай кеңейтті. 1194 жылы Ұлы Селжұқ империясының соңғы әмірі Тоғрұл III Хорезм билеушісі Ала ад-Дин Текиштен жеңіліп, қаза тапты, ол Хорасанның бір бөлігі мен Батыс Иранды жаулап алды. 1200 жылы Текиш қайтыс болды, оның орнына ұлы Ала ад-Дин Мұхаммед билікке келді, ол Гуридтермен қақтығыс бастады және Амударияда (1204) олардан жеңіліске ұшырады. Хорезмді тонағаннан кейін Мұхаммед өзінің үстемдігіндегі Қарахитайлардан көмек сұрап, олар оған әскер жіберді. Осы күшпен Мұхаммед 1204 жылы Хезарасп шайқасында Гуридтерді жеңіп, оларды Хорезмнен ығыстырды. Ала ад-Дин Мұхаммедтің үстемдігімен болған одағы ұзаққа созылмады. Ол қайтадан қақтығыс бастады, бұл жолы Қарахандықтардың көмегімен Талас шайқасында (1210) Қарахитай әскерін жеңді, бірақ Самарқанды (1210) Қарахитайлардың басып алуына рұқсат берді. Ол Қарахандықтарды (1212) және Гуридтерді (1215) құлатты. 1212 жылы ол астанасын Гурганж қаласынан Самарқанға көшірді. Осылайша, Трансоксанияның көп бөлігі мен қазіргі Ауғанстанды өзінің империясына біріктірді, ол Батыс Парсыны жаулап алғаннан кейін (1217 жылға қарай) Сырдариядан Зағрос тауларына дейін, Хиндукуштың солтүстік бөлігінен Каспий теңізіне дейін созылды. 1218 жылы империяның халқы 5 миллион адамды құрады.
The date of the founding of the Khwarazmian dynasty remains debatable. During a revolt in 1017, Khwarezmian rebels murdered Abu'l Abbas Ma'mun and his wife, Hurra ji, sister of the Ghaznavid sultan Mahmud. In response, Mahmud invaded and occupied the region of Khwarezm, which included Nasa and the ribat of Farawa. As a result, Khwarezm became a province of the Ghaznavid Empire from 1017 to 1034. In 1077, the governorship of the province, which since 1042/1043 belonged to the Seljuqs, fell into the hands of Anush Tigin Gharchai, a former Turkic slave of the Seljuq sultan. In 1141, the Seljuq Sultan Ahmed Sanjar was defeated by the Qara Khitai at the battle of Qatwan, and Anush Tigin's grandson Ala ad Din Atsiz became a vassal to Yelü Dashi of the Qara Khitan. Sultan Ahmed Sanjar died in 1156. As the Seljuk state fell into chaos, the Khwarezm Shahs expanded their territories southward. In 1194, the last Sultan of the Great Seljuq Empire, Toghrul III, was defeated and killed by the Khwarezm ruler Ala ad Din Tekish, who conquered parts of Khorasan and western Iran. In 1200, Tekish died and was succeeded by his son, Ala ad Din Muhammad, who initiated a conflict with the Ghurids and was defeated by them at Amu Darya (1204). Following the sack of Khwarizm, Muhammad appealed for aid from his suzerain, the Qara Khitai who sent him an army. With this reinforcement, Muhammad won a victory over the Ghurids at Hezarasp (1204) and forced them out of Khwarizm. Ala ad Din Muhammad's alliance with his suzerain was short lived. He again initiated a conflict, this time with the aid of the Kara Khanids, and defeated a Qara Khitai army at Talas (1210), but allowed Samarkand (1210) to be occupied by the Qara Khitai. He overthrew the Karakhanids (1212) and Ghurids (1215). In 1212, he shifted his capital from Gurganj to Samarkand. Thus incorporating nearly the whole of Transoxania and present day Afghanistan into his empire, which after further conquests in western Persia (by 1217) stretched from the Syr Darya to the Zagros Mountains, and from the northern parts of the Hindu Kush to the Caspian Sea. By 1218, the empire had a population of 5 million people.