Кіріспе

Трикпен карта ойыны
карта ойыны

Омбре (es hombre 'адам' деген сөзден, "омбер" деп айтылады) немесе l'Hombre – үш ойыншыға арналған, жылдам темпте өтетін 17 ғасырғы трикпен карта ойыны және "ең табысты ойлап табылған карта ойыны". Оның тарихы 16 ғасырдың соңында Испанияда төрт ойыншыға арналған ойын ретінде басталды. Бұл Еуропадағы ең ерте белгілі карта ойындарының бірі және өз түріндегі ең классикалық ойын, Euchre, Boston және Solo Whist ойындарының тікелей атасы. Оның қиын ережелеріне, күрделі ұпай санауына және бейтаныс шетел тіліндегі терминдеріне қарамастан, 17 ғасырдың соңғы тоқсанында Еуропаны жаулап алды, Германияда Ломбер және Л'Хомбер, Австрияда Лумбур, ал Англияда Омбре (бастапқыда "умбер" деп айтылған) атауымен белгілі болды, бүгінгі келісімшарттық бридж сияқты беделді орынға ие болды. Ombre ақырында төрт қолды Quadrille, үш қолды Tritrille, бес қолды Quintille және алты қолды Sextille сияқты байланысты ойындардың толық отбасына айналды, сондай-ақ неміс Solo, австриялық Préférence және швед Vira ойындарына да әсер етті, өзі "ең күрделі ойлап табылған карта ойындарының бірі" саналады. Басқа ойындар Омбреден сауда-саттық сияқты элементтерді алды; мысалы, бұрын Homme деп аталған Bête құмар ойыны және Taroc l'Hombre таро ойыны.

Тарих

Омбренің карта ойындары саласындағы тарихи маңызы – ол козырдың бірінші картасын кездейсоқ тарту орнына, сауда-саттық арқылы анықталған алғашқы карта ойыны болды. Бұл ойын Triunfo ойынынан дамыды, бірақ L'Hombre ойынынан сауда-саттық идеясы Skat және Tarot сияқты басқа карта ойындарына қабылданды, ал ол Hombre ойынының ставка жүйесінің көп бөлігін қарызға алды. Омбре Англия мен Францияға шамамен бір уақытта жеткен. Ең ерте француз тіліндегі сілтеме 1671 жылға дейін, ал Англияда 1661 жылға дейін жетеді, ал ережелер жинағы 1662 жылы жарияланды. Ойын 17-шы ғасырдың соңынан бастап 18-шы ғасырға дейін Еуропаның дерлік барлық бұрышында танымал болды. Көптеген ойындар сияқты, Омбре де жылдар бойына күрделілігі арта түскен көптеген нұсқаларды қабылдады, бірақ оның танымалдылығы 18-шы ғасырдың екінші жартысында Quadrille деп аталатын жаңа, төрт ойыншыға арналған француз нұсқасымен басылды, кейіннен оның орнын ағылшын Whist ойыны басты. Басқа да ұрпақтар мен гибридтер Preference сияқты үш ойыншыға арналған және German Solo және Mediateur сияқты төрт ойыншыға арналған ойындарды тудырды. Tresillo деген атпен ол 19-шы ғасырда Испанияның кейбір аймақтарында, Португалия мен Бразилияда Voltarète ретінде, ал 20-шы ғасырда Боливия, Перу және Колумбия сияқты елдерде Rocambor ретінде сақталды. Бүгінге дейін ол Данияда L'Hombre ретінде, көбінесе Ютландияда және Фюнен аралында, Даниялық Омбре одағы (Dansk L'hombre Union) ұйымдастыруымен, сондай-ақ Фарер аралдарында (Lumbur ретінде) және Исландияда (Lomber ретінде) ойналады. Бүгінде Tresillo Испанияда, ал Rocambor Оңтүстік Америкада (Боливия және Перу) әлі де кездеседі. Ол Португалияда Mediator деген атпен әлі де болған болуы мүмкін. Ағылшын антиквары және табиғат зерттеушісі Дейнс Баррингтон Омбренің Англияға, мүмкін, Карл II патшасының әйелі, Катерина Браганцалық әкелгенін айтады, өйткені корольдік ақын Эдмунд Уоллер «Патшайым Омбреде жыртылған карта туралы» атты өлең жазған. Ол өте ынталы ойыншы болды, сондай-ақ 1674 жылдың соңында ағылшынның жоғары қоғамының көптеген мүшелері болды, сондықтан Парламенттің төменгі палатасы Омбре ойынына қарсы заң қабылдауды немесе кем дегенде ставкаларды 5 фунт стерлингке шектеуді ұсынды, бұл ұсыныс сол кезде «күлкілі» деп есептелді. Бірақ 1660 жылы Лондонда жарық көрген, бірнеше құрметті тұлғалардың сұрауымен жазылған «The Royal game of the ombre» атты шағын ережелер кітабы, бұл ойынның Реставрациядан бұрын Англияда белгілі болғанын көрсетеді. 18-шы ғасырдың соңында оның үш ойыншыға арналған нұсқасы, German Solo, көбінесе неміс Омбресі (Dütsch Lumber немесе Deutsche L'Hombre) деп аталды, бұл ойын Солтүстік Германиядағы «төменгі топтарда» танымал болды.

Этимология

Ombre өзінің атын испан тіліндегі ойыншы қолданған сөзден алған: Yo soy el hombre, яғни "Мен – сол адаммын". Бұл, негізінен, Primero ойынының өзгеруі болып көрінеді және ол 1611 жылы Себастьян де Коваррубиас сөздігі жарыққа шыққанға дейін ойлап табылған болуы керек, бірақ сөздікте ол туралы ештеңе айтылмаған. Ағылшын тілінде "Hombre" деп жазылу "Ombre" деп өзгерді, себебі бұл атау француз тіліндегі "ombre" сөзінен, яғни "көлеңке" деген мағынадан шыққан деген жаңылыс пікір болды. Cotton's Compleat Gamester кітабында былай делінген: "Осы ойынның бірнеше түрі болған, бірақ ең бастысы "Renegado" деп аталды, онда тек үш адам ғана ойнай алатын, әрқайсысына тоғыз қағаз берілетін, сондықтан сегіз, тоғыз және он қағаздарды тастағаннан кейін қоймада он үш қағаз қалатын". Сеймурдың "The Compleat Gamester" (1722) еңбегінде осы ойынды ойнап отырған жоғары сыныптан шыққан адамдардың суреті бейнеленген және ол ойынның өте танымал болғаны, соның нәтижесінде XVIII ғасырдың басында үш жақты карта үстелі сияқты ерекше жиһаз түрі пайда болғаны сипатталған. Жазушы және Безансон университетінің дінтану профессоры Жан Батист Буллеттің айтуынша, испандықтар ойынды кейде екінші матадордың атымен "Манила" деп атаған, бұл сөз испан тілінде "өлтіруші" деген мағынаны білдіреді.

Қорытынды

Ombre – үш ойыншыға арналған ойын, онда бастапқыда Ombre немесе l'Hombre (адам) деп аталған бір ойыншы екі қарсыласына қарсы ойнайды. Ойын дәстүрлі түрде қырық картадан тұратын испандық карточкалар жинағымен ойналады, онда монеталар мен кеселер (дөңгелек) және қылыштар мен дорбалар (ұзын) болады, бірақ ол Солтүстік Еуропаға тараған кезде, алмаз бен жүрек (қызыл) және пика мен дорба (қара) бояулары бар француздық карточкалармен ауыстырылды. Карталар берілгеннен кейін, ойыншылар қай бояудың жоғарырақ болатынын анықтау үшін бәсекелеседі. Жоғары бояуды таңдаушы (Омбре) екінші ойыншылардан көбірек ұтылым алуға міндеттенеді және сәтті болса, пулді жеңіп алады. Егер Омбренің қарсыласы ең көп ұтылым алса, Омбре оған төлем жасайды. Егер ұтылымдар тең болса, Омбре пулге ақша салады. Барлық ұтылымдарды алу сияқты әртүрлі жетістіктер үшін қосымша төлемдер қарастырылған (Vole).

Омбре Ренегадо

XVII ғасырда Испаниядан тыс елдерде кеңінен таралған кезде, көптеген адамдар 1663 жылы Мадридте тұңғыш рет сипатталған, үш ойыншыға арналған "Renegado" деген нұсқасын ойнай бастады. Қолданылған терминдер ағылшын тілінде болған, олар француз тіліндегі испан сөздерінің ағылшынша аудармалары еді.

Қақпақ

Дәстүрлі түрде испандық 40 картадан тұратын колода қолданылады, бірақ француздық колоданы да қолдануға болады, онда пика семсерлерге, трефа клубтарға, жүректер кеселерге, ал ромбтар монеталарға сәйкес келеді. Стандартты 52 карталық колодадан сегіздік, тоғыздық және ондықтарды алып тастау арқылы қолайлы 40 карталық колода жасауға болады.

Келісіміміз

Дельден ең жоғары картаны тартқан адам дилер болады; дилерлік кезек және ойын сағат тіліне қарсы бағытта жүреді. Ойын басталардан бұрын дилер пулге бес фишка салады, карталарды үштен бөліп, тоғыз карта таратады, ал қалған он үш картаны ойын бетіне сырт жағымен төңкеріп қойып, қорын немесе талонды құрайды.

Ұсыныс

Ең жоғары бағаны қойған адам Ombre болады, басымдықтарды таңдайды және қарсыластарынан жеке-жеке артық трюктерді жеңуге тырысады. Осылайша, бес немесе одан көп жеңіс, ал төрт жеңіс, егер басқалары үш және екіге бөліссе. Мүмкіндіктер төменнен жоғарыға қарай: Entrada: Ombre басымдықты жариялайды, карталарын тастайды және қордан алмастырады. Vuelta: Ombre қордың үстіңгі картасын ашып, басымдықты анықтайды, карталарын тастайды және алмастырады. Solo: Ombre басымдықты жариялайды, бірақ тастамай да, алмастырмай да ойнайды. Кезекпен әр ойыншы тапсыруға немесе баға беруге мүмкіндік алады, ал тапсырғаннан кейін қайтадан баға бере алмайды. Әр баға соңғы бағадан жоғары болуы керек. Дегенмен, төмен баға берген және әлі тапсырмаған ойыншы, егер үстіне шақырылмаса, өзінің бағасын алдыңғы ойыншының бағасына теңестіре алады. Егер Solo ойналмаса, Ombre қордан бірдей сандағы карталарды тарта алмас бұрын, қалағанын тастауға болады. Solo болсын, болмасын, екі қарсылас та өздері үшін карталарын тастап, алмастыра алады. Қорғаушылардың біреуінің қолы күштірек болуы тиімді болғандықтан, олар кімнің бірінші алмастыру керектігін келісе алады. Олай істеген адам сегіз картаға дейін кез келген сандағы карталарды тарта алады. Ережелерге сәйкес, қолданылмаған карталарды жабық немесе ашық қалдыру туралы ойын алдында келісу керек.

Ойнаңыз

Ең үлкені бірінші болып бастайды, ал әрбір трюктің жеңімпазы келесі трюкті бастауға құқылы. Трюкті бастаған костюмнің ең жоғары картасы немесе козы бар болса, ең жоғары козы алады. Әдетте, мүмкіндігі болса, бастаған костюмді ұстану керек, әйтпесе кез келген карта ойнауға болады. Дегенмен, матадорларды тек жоғары матадорлар ғана мәжбүрлей алады, төменгі матадорлар немесе козылар емес. Яғни, егер ойыншының жалғыз козыры матадор болса, ол козырға еріп отырудың қажеті жоқ, оның орнына ("Renege") картасын тастауға болады. Бірақ, егер жоғары матадор басталып, оның жалғыз козыры төмен болса, ол оны ойнауға міндетті. Егер Ombre алғашқы бес трюкті қатарынан ұтып алса, ол ойынды жеңіп алды деп мәлімдеуге құқылы, қосымша ойнаудың қажеті жоқ. Егер ол алтыншы трюкті бастаса, онда ол тоғызын да ("Vole") жеңуге міндетті болады, осылайша оның жеңіс немесе айыппұл мүмкіндіктерін арттырады. Егер Ombre жеңе алмаймын деп ойласа, төртінші трюкке дейін кез келген уақытта бас тарта алады, бірақ "Соло" ойнағанда мұны істеуге құқығы жоқ. "Вуэльта" кезінде оның бас тартуын екі қарсылас та қабылдауы керек. Алайда, егер ойын "Entrada" болса, кез келген қарсылас Ombre рөлін өз мойнына алып, өзі ұсынғандай қалған қолын ойнауға құқылы.

Жазалар

Егер Омбре "Пуэстаны" жоғалтса, ол пулді екі есеге арттырып, ойындағы әр ойыншыға бес фишка төлейді. Егер Омбре "Кодильді" жоғалтса, ол "Пуэстаға" қарағанда сондай төлейді, бірақ ақшаны банкаға емес, жеңген ойыншыға төлейді. Бұл айыптар жоғарыда сипатталған "Примералар" үшін одан да артады, және егер ол алғашқы бес ойынды және "Эстучесті" жоғалтса, ол әрбір кезекті козырь үшін біреуден төлейді. Егер Омбре алтыншы ойынға жеткеннен кейін тоғыз ойынның бәрін жеңе алмаса, ол әр қарсыласына 30 төлейді, егер ол "Вуэльта" ойнаса – 2, ал "Соло" ойнаса – 10, сондай-ақ қолданылатын "Эстучестер" санын да кемітеді.

Гаскарола

Егер барлық ойыншылар бірден келіссе, қайта сатудан аулақ болу үшін төмен баға ұсынуға болады. Олар:

Вольтерта: "Entrada" ойынымен теңдес ойын, онда Ombre қорданғы алғашқы картаны козыр ретінде ашады, карта тастайды және қолын толықтыру үшін 5 картаға дейін қосымша алады. Егер ашылған карта Spadilla болса, ойын "Vuelta" ретінде есептеледі.
Гаскарола: gascarille, cascarilla, cascarola, casco, casca – бұл ойын ережелерінде қолданылатын құрал. Егер үш ойыншының барлығы да өтетін болса, әр ойыншы кезекпен "каска" деп баға бере алады. Егер аукцион "Гаскарола" бағасымен жеңілсе, мәлімдеуші қордан сегіз карта алады, сегіз картаны толықтыру үшін өзінің бір картасын таңдайды, бірақ сондай-ақ тоғызын тастап, қордан тоғыз карта алуға да құқылы. Ол қолындағы карталарға сүйене отырып, козырдың түрін анықтайды. Одан кейін қорғаушылар қордағы қалған бес немесе төрт картамен алмасады, содан кейін "Entrada" шарты қалыпты тәртіппен ойналып, есептеледі.

Құс

Vole, Contrabola: Ешкім тастамайды, Hombre кем дегенде бір козыр костюмін ұстап тұрып жариялайды және барлық ойынды ұтыруға тырысады. Егер сәтті болса, ол ойын "Энтрада" болғандай жеңіске жетеді, әйтпесе "Пуэста" деп есептеледі. Spadille Forcé, Force Spadille: егер барлығы төңкерілсе (өтпесе), "Spadille" немесе "Basto" картасын ұстаған адам Ombre рөлін қабылдауы керек, немесе ешкімде болмаса, ең үлкені қабылдайды. Ол 8 картаға дейін тастап, қосымшадан алмастырып алады, содан кейін козырды жариялайды. Ойын "Entrada" ретінде есептеледі.

Терминология

Басто – үшінші ең жоғары матадор. Каска – туысқан португалдық "Волтарете" ойынындағы ставка. Кодильо – "Көлеңке" жеңіледі, қарсыластары жеңіске жетеді. Энтрада – козды жариялау, карта тастау және қосымшадан карта алу. Эстучес – ойынның ең жоғары үш картасы. Force Spadille (Spadille Forcé) – ойыншылардың бірінде "Spadille" немесе "Basto" болған кездегі ойын. Гано – "Мен аламын" немесе "картаны өткізіңіз" (әдетте "Мен жеңдім" деп аударылады) – серік қорғаушыға берілетін нұсқау. Сондай-ақ "Гано талабы", "Гано жасау". Маниль – екінші ең жоғары матадор. Морт – төртінші ойыншымен ойналатын ойын түрі. Нуль (Контрабола) – барлық тоғыз ойынды ұтылу. Омбре – "жариялаушы", козды таңдап, көптеген ойындарды жеңуге тырысатын ойыншы. Примерас – алғашқы бес ойынды жеңу. Пуэста – "Омбре" жеңіледі, ойындар тең болады. Пунто – коздың қызыл тузы. Ренеге – масть бойынша ойнамау. Сакада – "Омбре" жеңіске жетеді. Соло – карта тастамай және қосымшадан алмастан козды жариялау. Шпадилл – ең жоғары матадор. Воле (Бола) – барлық тоғыз ойынды жеңу. Волтарета – туысқан португалдық "Волтарете" ойынындағы ставка. Вуэльта – козды, карта тастауды және қосымшадан алуды анықтау үшін қосымшадан жоғарғы картаны айналдыру.

Екі қолды омбре

Ombre кейде үшінші ойыншының болмауы себепті екі ойыншы ойнай алады. Ойын үш қолмен ойнағанмен бірдей, бірақ колодадан бір түс, я тоғыздық немесе жүрек алынып тасталады, нәтижесінде 30 карта қалады. Сегіз картадан 2-леп бөліп беріп, қалған 12 картаны үстелге қояды. Ombre қалағанындай, бірақ сегіз картаға дейін алып алады, ал қалғандарын екінші ойыншы алады. Козырь аталғанда, ойыншыға Матадор үшін төлем жасалады. Ombre тікелей бес рет жеңіп, ставканы ұтып алуға тырысады. Егер жеңістер 4-ке тең бөлінсе, ойын "Ремис" деп есептеледі. Егер екінші ойыншы бес жеңіс алса, ол "Кодиль" арқылы жеңіске жетеді.