Сербияның Свилайняц қаласы: тарих, мәдениет және тұлғалар.
Svilajnac
Свилайняц – Сербияның Поморавье аймағындағы қала. 9 мыңнан астам халқы бар, Ресава және Морава өзендері жанында орналасқан. Тарихы 1467 жылға дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Свилайнац () – Сербияның орталық бөлігіндегі Поморавле округінде орналасқан қала және муниципалитет. Қаланың халқы 9 131 адамды, ал муниципалитет 23 391 адамды құрайды. Қала Белградтың оңтүстік-шығысында, Ресава өзенінің жағасында және Морава өзенімен шектесе орналасқан. Оның аты серб тіліндегі "жібек" сөзінен шыққан.
Svilajnac (, ) is a town and municipality located in the Pomoravlje District of central Serbia. The population of the town is 9,131 inhabitants, while the municipality has 23,391 inhabitants. It is located south east of Belgrade, on the banks of the river Resava, and bordering the river Morava. Its name stems from the word for silk in Serbian.
Тарих
Свилайнац алғаш рет Осман жазбаларында 1467 жылы жүз үй шаруашылығы бар ауыл ретінде тіңкерілген. Ауыл, кейін қалаға айналған, жібек өндірісі арқасында даңқ алып, осыдан атын алған (svila, "жібек"). Сербияның орталық бөлігінде орналасқан Свилайнац, жібек, жүн және мал саудасының ірі орталығы болған. Свилайнац – Бірінші серб көтерілісінің қайраткері Стеван Синджеличтің туған жері. Оның құрметіне мүсін Свилайнацтың орталық алаңында, Крива Чаршияның жаяуларға арналған аймағында орнатылған. Мүсін 1991 жылы мүсінші Михайло Пауновичтің жобасы бойынша жасалған. Қола ескерткіш Чегар шайқасының шешуші сәтін көрсетеді, онда Синджелич окоптан ұнтаққа от қойған. 1832 жылы Свилайнацта, Сербияның осы аймағындағы алғашқы медициналық орталықтардың бірі – аурухана ашылған. Архитектуралық және тарихи маңызы бар болғандықтан, Ескі аурухана ғимараты мәдени ескерткіш деп жарияланып, мемлекеттік қорғауға алынған. Ескерткіштің авторы – словен мүсіншісі Иван Заец, ал қола мүсіннің үлгісін жергілікті әйел Зора Милосавльевич Биджич сомдаған. Оның кім екені туралы бірнеше әңгіме бар. Аңыз бойынша, Мара 14 ғасырда Осман басқыншылығына қарсы Ресава аймағында күрескен немесе 1389 жылы Косово шайқасынан кейін анасымен бірге кешірім іздеген аңызды Джуг Богданның қызы болған. Сенімді нұсқалардың бірінде, Бірінші серб көтерілісі кезеңінде Косоводан келген Йокса Ресавачтың қызы Мара, Синджелич пен Ресава кнезі Петар Яковлевич Эрчичпен бірге түріктерге қарсы шайқасқан. Көп ұзамай Мара Ресавкинаға табынушылық туды, ол аналық, бостандық және өмірдің символы ретінде қабылданып, оған арнап көптеген әндер жазылған. Ескерткіште Мара оң қолында шам, сол қолында лавр гүлшоғыры ұстаған күйде бейнеленген. Оның аяғының астында монархияның символы – керней мен барабан жатыр. Осы себепті, ескерткіштің ашылу салтанатында Александр патшаның өкілі іс-шарадан шығып кеткен. Осы символизмге байланысты ескерткішке шабуыл жасалып, 1934 жылы оны бұзу туралы шешім қабылданды. Шындығында, Свилайнац қаласының мэрі Михайло Р. Миленкович мүсінді басқа, "сәйкес келетін" тұлғамен алмастыруды ресми түрде сұраған, сондықтан бұзу туралы 1934 жылдың 3 қазанында жарияланды, бірақ Морава Бановинасының тыйымы 26 қазанда қала әкімшілігінің шешімін күштен шығарды. 2007 жылдың 3 қыркүйегінде Демократиялық партия муниципалитет президенті Добривое Будимировичті ("Биджа", Сербия радикалдық партиясы) қызметтен шеттету туралы бастама көтерді. Бұл бастама Сербияның Демократиялық партиясының қарсылығына байланысты сәтсіз аяқталды. Қала 2014 жылы Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы су тасқыны кезінде зардап шекті.
Svilajnac was first mentioned in Ottoman records in 1467 as a village with a hundred households. The village, and later town, gained prominence through its silk production, from which it derives its name (svila, "silk"). Located in central Serbia, it flourished as a trading center, where silk, wool and livestock were traded. Svilajnac is the birthplace of the First Serbian Uprising revolutionary Stevan Sinđelić. A statue in his honor was raised in the central square of Svilajnac, in the pedestrian zone of Kriva čaršija. It was erected in 1991 after the design of sculptor Mihailo Paunović. The bronze monument marks the decisive moment in the Battle of Čegar, when Sinđelić, standing in the trench shot the powder keg. In 1832 a hospital was established in Svilajnac, one of the first medical centers in this part of Serbia. Due to its architectural and historical importance, the building of the Old Hospital has been declared a cultural monument and placed under the state protection. The monument was designed by Slovene sculptor Ivan Zajec and the model for the bronze sculpture was a local woman Zora Milosavljević Bidžić. There are several stories on her identity. A mythical ones, claim that Mara was a fighter in the Resava region against the Ottoman invasion in 14th century or a daughter of legendary Jug Bogdan who became a nun with her mother after the Battle of Kosovo in 1389. One of the plausible stories mentions Mara, a daughter of Kosovo migrant Joksa Resavac, from the period of the First Serbian Uprising, who fought the Turks with Sinđelić and the Resava knez Petar Jakovljević Erčić. Soon a cult of Mara Resavkinja developed and she was considered a symbol of maternity, freedom and life, with numerous songs being written about her. The monument shows Mara holding a torch in the right hand and laurel wreath in the left. Under her feet are the trumpet and a drum, symbols of monarchy. Because of this, a representative of the King Alexander on the monument's dedication left the ceremony. Due to this symbolism, the monument was attacked and finally in 1934 it was decided to demolish it. Actually, mayor of Svilajnac Mihajlo R. Milenković officially pleaded for the figure to be replaced with some other, "more appropriate", so the demolition was announced on 3 October 1934, but ban of the Morava Banovina nullified the decision of the town's administration on 26 October. On 3 September 2007 there was a Democratic Party initiative to depose the president of the municipality Dobrivoje Budimirovic "Bidža" (Serbian Radical Party). It failed, partially due to the opposition of the Democratic Party of Serbia. The town was damaged during the 2014 Southeast Europe floods.
Инфрақұрылым
Морава өзеніндегі сирек көпірлердің бірі Свилайнацта орналасқан, бұл оған ерекше стратегиялық маңыз береді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, шегініп келе жатқан Корольдік Югославия армиясы бұл көпірді қиратты. Соғыстан кейін көпір неміс соғыс өтемақы есебінен қайта жаңартылды. Свилайнацта көмір электр станциясы да бар. 1969 жылы көпірден бірнеше жүз метр жоғары орналасқан, оның қуаты 125 МВт құрайды. Қалада бұрынғы әскери казарма да орналасқан, онда бір уақытта 5000-ға дейін әскер орналасатын болған, қазір ол қолданыстан шығарылған.
One of only several bridges across the Morava is located in Svilajnac, giving it a unique strategic value. During the Second World War, the original bridge was destroyed by the retreating Royal Yugoslav Army. After the war, the bridge was rebuilt with German war reparations. Svilajnac is also the location of a coal power plant. Built in 1969, only several hundred meters upriver from the bridge, it has an energy output of 125 MW. The town is also the location to now decommissioned military barracks which could house up to 5,000 soldiers at any one time.