Владимир Буковский: Совет диссиденті және құқық қорғаушысының өмірі мен қызметі
Vladimir Bukovsky
Владимир Буковский: кеңестік диссидент, адам құқығын қорғаушы, жазушы. Психиатриялық қуғын-қудалауды әшкерелеудегі рөлі, кеңес жүйесіне оппозициясы туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресейлік-британдық адам құқықтары белсендісі (1942–2019)
Russian British human rights activist (1942–2019)
Владимир Константинович Буковский (Влади́мир Константи́нович Буко́вский; 30 желтоқсан 1942 – 27 қазан 2019) – Ресейде туған британдық адам құқықтары белсендісі және жазушы. 1950 жылдардың соңынан 1970 жылдардың ортасына дейін ол Кеңес диссиденттік қозғалысының көрнекті өкілі болды, ол ел ішінде де, шетелде де жақсы танымал еді. Брежнев билігі кезінде ол Кеңес Одағының психиатриялық ауруханаларында, еңбек лагерьлерінде және түрмелерінде барлығы он екі жыл өтті. 1976 жылдың соңында Кеңес Одағынан қуылғаннан кейін Буковский Кеңес жүйесіне және оның Ресейдегі ізбасар режимдерінің кемшіліктеріне қарсы күресті. Белсенді, жазушы және нейрофизиолог болған ол Кеңес Одағында психиатрияны саяси мақсатта қолдануды әшкерелеу және тоқтату кампаниясымен танылды. Коммунизм құрбандарын еске алу қорының халықаралық кеңесінің мүшесі, 1998 жылы құрылған және бұрынғы диссиденттерді еске алу мен қолдау мақсатындағы Ыраазылық қорының директоры, сондай-ақ Нью-Йорк қаласындағы Адам құқықтары қорының халықаралық кеңесінің мүшесі Буковский Вашингтондағы Като институтының аға ғылыми қызметкері болды.
Vladimir Konstantinovich Bukovsky (Влади́мир Константи́нович Буко́вский; 30 December 1942 – 27 October 2019) was a Russian born British human rights activist and writer. From the late 1950s to the mid 1970s, he was a prominent figure in the Soviet dissident movement, well known at home and abroad. He spent a total of twelve years in the psychiatric prison hospitals, labour camps, and prisons of the Soviet Union during Brezhnev rule. After being expelled from the Soviet Union in late 1976, Bukovsky remained in vocal opposition to the Soviet system and the shortcomings of its successor regimes in Russia. An activist, a writer, and a neurophysiologist, he is celebrated for his part in the campaign to expose and halt the political abuse of psychiatry in the Soviet Union. A member of the international advisory council of the Victims of Communism Memorial Foundation, a director of the Gratitude Fund (set up in 1998 to commemorate and support former dissidents), and a member of the International Council of the New York City based Human Rights Foundation, Bukovsky was a Senior Fellow of the Cato Institute in Washington, D. C.
2001 жылы Владимир Буковский 1993 жылдан бері Коммунизм құрбандарын еске алу қорымен жыл сайын табысталатын Трумэн Рейган бостандық медалін алды. 2015 жылы ол Ұлыбританияда балалар порнографиясын иеленгені үшін қудаланды, бірақ ол ауыр сырқатқа шалдығып, сотқа дейін қайтыс болды.
In 2001, Vladimir Bukovsky received the Truman Reagan Medal of Freedom, awarded annually since 1993 by the Victims of Communism Memorial Foundation. In 2015 he was prosecuted in the United Kingdom on the charge, which he blamed on the Russian security services, of possession of child pornography, but became ill and died before the case went to trial.
Ерте өмір
Владимир Буковский орыс ата-анасының отбасында Башқорт Автономиялық Кеңес Социалистік Республикасындағы (қазіргі Ресей Федерациясындағы Башқортостан Республикасы) Белебей қаласында дүниеге келді. Оның отбасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы жерге эвакуацияланған. Соғыстан кейін ол ата-анасымен бірге Мәскеуге оралды, оның әкесі Константин (1908–1976) танымал совет журналисі болды. Мектептегі соңғы жылы Владимир рұқсатсыз журнал құрғандығы және оны редакциялағандығы үшін мектептен қуылды. Университетке түсу шарттарын орындау үшін ол орта білімін кешкі сыныптарда аяқтады. Буковский Мәскеу мемлекеттік университетіне биология факультетіне қабылданды, бірақ 19 жасында Комсомолды, яғни Жастар Коммунистік лигасының сынға алғандықтан университеттен шығарылды.
Vladimir Bukovsky was born to Russian parents in the town of Belebey in the Bashkir Autonomous Soviet Socialist Republic (today the Republic of Bashkortostan in the Russian Federation), to which his family was evacuated during World War II. After the war he and his parents returned to Moscow where his father Konstantin (1908–1976) was a well known Soviet journalist. During his last year at school Vladimir was expelled for creating and editing an unauthorised magazine. To meet the requirements to apply for a university place he completed his secondary education at evening classes. Bukovsky was enrolled at Moscow State University for biology but was kicked out at age 19, having criticised the Komsomol, i. e., the Young Communist League.
Маяковский алаңы
1960 жылы қыркүйекте Буковский биологияны оқу үшін Мәскеу университетіне түсті. Ол және бірнеше досы 1958 жылы Мәскеу орталығында ақынның ескерткіші ашылғаннан кейін басталган Майаковский алаңындағы бейресми поэзия оқылымдарын жаңартуға шешім қабылдады. Олар "Бумеранг" журналының редакторы Владимир Осипов (1960) және "Феникс" журналын шығарған Юрий Галансков (1961) сияқты әдеби самиздаттың екі мысалымен байланыс жасады. Содан кейін 19 жастағы Буковский Коммунистік жастар лигасы, яки комсомол туралы сындық жазбаларын жазды. Кейіннен бұл мәтінге КГБ "Комсомолдың құлдырауы туралы тезистер" деген атау берді. Буковский КСРО-ны өткір идеологиялық дағдарысқа тап болған "заңсыз қоғам" деп бейнеледі. Комсомол "өліп бара жатыр", ол моральдық және рухани билігінен айырылды деп мәлімдеді және оны демократияландыруды талап етті. Бұл мәтін және оның басқа да әрекеттері Буковскийді биліктің назарына түсірді. 1961 жылдың күзінде университеттен қуылғанға дейін ол екі рет тексерілді. Буковский 1963 жылдың 1 маусымында тұтқындалды. Кейіннен ол РСФСР Қылмыстық кодексінің 70.1-бабы ("Кеңеске қарсы агитация және пропаганда") бойынша "ақыл-есінен жаңылуы" үшін сотталды. Ресми айыптау – кеңеске қарсы әдебиеттің фотокөшірмелерін жасау және иелену, атап айтқанда, Милован Джиластың тыйым салынған "Жаңа сынып" еңбегінің екі данасы.
In September 1960, Bukovsky entered Moscow University to study biology. There he and some friends decided to revive the informal Mayakovsky Square poetry readings which began after a statue to the poet was unveiled in central Moscow in 1958. They made contact with earlier participants of the readings such as Vladimir Osipov, the editor of Boomerang (1960), and Yuri Galanskov who issued the Phoenix (1961), two examples of literary samizdat. It was then that the 19 year old Bukovsky wrote his critical notes on the Communist Youth League or Komsomol. Later, this text was given the title "Theses on the Collapse of the Komsomol" by the KGB. Bukovsky portrayed the USSR as an "illegal society" facing an acute ideological crisis. The Komsomol was "moribund", he asserted, having lost both moral and spiritual authority, and he called for its democratisation. This text, and his other activities, brought Bukovsky to the attention of the authorities. He was interrogated twice before being thrown out of the university in autumn 1961. Bukovsky was arrested on 1 June 1963. He was later convicted, in absentia, by reason of his "insanity", under Article 70.1 ("Anti Soviet agitation and propaganda") of the RSFSR Criminal Code. The official charge was the making and possession of photocopies of anti Soviet literature, namely two copies of the banned work The New Class by Milovan Djilas.
Гласност митингісі, 5 желтоқсан 1965
1965 жылдың желтоқсан айында Буковский Мәскеудің орталық бөлігіндегі Пушкин алаңында Андрей Синявский мен Юлий Даниэльдің сот процесіне қарсы демонстрация ұйымдастыруға көмектесті. Ол математик және ақын Александр Есенин Волпиннің "Азаматтық үндеуін" таратты, онда билік органдары сот процесінде гласность талап ететін кеңестік заңдарды сақтауға, атап айтқанда, кез келген сот отырысына жұртшылық пен бұқаралық ақпарат құралдарын қабылдауға шақырды. Олар Александр Гинцбург, Юрий Галансков, Алексей Добровольский және Вера Лашкованың (кейін 1968 жылдың қаңтарында "Төрттің ісі" ретінде сотталған) қамауға алынуына наразылық білдіріп, өздерінің наразылық білдіру құқығын қорғады: 1966 жылдың 16 қыркүйегінде жаңа заң, 190.3-бап қабылданды, ол кез келген қоғамдық жиналыстар мен демонстрацияларды қылмыс деп есептеді. 1967 жылдың 1 қыркүйегінде өзінің сотта Буковский соңғы сөзінде режимнің заңды құрметтемеуі мен заңдық процедураларды сақтамауына сын көтерді. Ол 1936 жылғы (қазірге дейін қолданыстағы) Кеңес Конституциясының 125-бабын демонстрациялар мен басқа да қоғамдық наразылықтарды ұйымдастыру құқығын қорғау үшін пайдаланды. Сондай-ақ, прокуратура 1961 жылғы Қылмыстық процессуалдық кодекстің ережелерін бұзғанын мәлімдеді. Буковскийдің соттағы соңғы сөзі осындай мәлімдемелер жинағы ретінде және Павел Литвинов құрастырған демонстрация мен одан кейінгі сот процестері туралы материалдар жинағының бір бөлігі ретінде кеңінен таралды. Басқа наразылық білдірушілер Вадим Делонай мен Евгений Кушев өз ісіне өкініш білдірді, бірақ кінәлі емес екендерін айтты; олар условный срок алып, босатылды. Буковский қарсылық танытып, Виктор Хаустов сияқты (1967 жылдың ақпанында сотталған) "жалпы режимдегі" түзеу-еңбек лагерінде үш жылға сотталды. Буковский жазасын өтеу үшін Воронеж облысындағы Бор қаласына жіберілді. 1970 жылдың қаңтарында босатылды.
In December 1965, Bukovsky helped prepare a demonstration on Pushkin Square in central Moscow to protest against the trial of the writers Andrei Sinyavsky and Yuli Daniel. He circulated the "Civic Appeal" by mathematician and poet Alexander Esenin Volpin, which called on the authorities to obey the Soviet laws requiring glasnost in the judicial process, e. g. the admission of the public and the media to any trial. They were protesting against the recent arrests of Alexander Ginzburg, Yuri Galanskov, Alexei Dobrovolsky and Vera Lashkova (finally prosecuted in January 1968 in the Trial of the Four) and asserting their own right to protest: on 16 September 1966 a new law, Article 190.3, had been introduced which classified any public gatherings or demonstrations as a crime. On 1 September 1967, at his own trial, Bukovsky used his final words to attack the regime's failure to respect the law or follow legal procedures. He invoked Article 125 of the (still current) 1936 Soviet Constitution to defend the right to organise demonstrations and other public protests. He further suggested that the prosecution had repeatedly failed to observe the revised 1961 Code of Criminal Procedure in its conduct of the case. Bukovsky's final words in court circulated widely in a samizdat collection of such addresses and as part of a collection of materials about the demonstration and subsequent trials compiled by Pavel Litvinov. Fellow protestors Vadim Delaunay and Yevgeny Kushev admitted regret for their actions but not their guilt; they received suspended sentences and were released. Bukovsky was defiant and, like fellow demonstrator Victor Khaustov (convicted in February 1967), was given three years in an "ordinary regime" corrective labour camp. Bukovsky was sent to Bor in the Voronezh Region to serve his sentence. He was released in January 1970.
Психиатрияны теріс пайдалануға қарсы науқан
1960-1970 жылдары Кеңес үкіметі тәуелсіз ойлы адамдарды жазалау және қорқыту құралы ретінде психиатриялық емдеуді кеңінен қолдана бастады. Бұл «психушка» деп халық арасында белгілі болған, дәстүрлі психиатриялық ауруханаларда немесе (мысалы, Ленинград арнайы психиатриялық ауруханасы) жаза орындау мекемелерінің құрамында құрылған психиатриялық түрме ауруханаларында шексіз ұстауды қамтыды. Дені сау адамдар психикалық және көбінесе қауіпті науқастармен бірге ұсталды; оларға түрлі психотроптық препараттар ішуге мәжбүр етілді; сондай-ақ, КГБ-ның толық бақылауындағы түрме типтес мекемелерге қамалуы мүмкін еді. CBS News тілшісі Билл Коулдың Мәскеу маңындағы орманда түсірген құпия сұхбатында Буковский Кеңес үкіметінің саяси диссиденттерді психиатриялық мекемелерге жіберіп, оларды дәрі-дәрмекпен емдеуге мәжбүр ететінін айтты. Бұл құжаттарды 1971 жылғы наурыз айында «Адам құқықтарын қорғау жөніндегі халықаралық комитет» деп аталатын шағын француз тобы баспасөзге ұсынды. Буковскийдің хаты 12 наурызда The Times (Лондон) газетінде, ал кейін Британдық психиатрия журналында жарияланды. 1971 жылғы қарашада өткен отырыста Дүниежүзілік психикалық денсаулық федерациясы өз мүшелерін айыптауларды тергеп-тексеруге және еркін пікір білдіру құқығына қауіп төнген жағдайда оны қорғауға шақырды. Қоғамдық қысымға жауап ретінде Дүниежүзілік психиатриялық қауымдастық 1977 жылғы Алтыншы дүниежүзілік конгресінде Кеңес тәжірибесін айыптап, теріс пайдалануды бақылау үшін тексеру комиссиясын құрды. 1983 жылы Кеңес өкілдері шығарылу қаупінен қорқып, Дүниежүзілік психиатриялық қауымдастықтан шығып кетті.
In the 1960s and 1970s, the Soviet authorities began the widespread use of psychiatric treatment as a form of punishment and deterrence for the independent minded. This involved unlimited detention in a psikhushka, as such places were popularly known, which might be conventional psychiatric hospitals or psychiatric prison hospitals set up (e. g. the Leningrad Special Psychiatric Hospital) as part of an existing penal institution. Healthy individuals were held among mentally ill and often dangerous patients; they were forced to take various psychotropic drugs; they might also be incarcerated in prison type institutions under overall control of the KGB. During a clandestine interview filmed by CBS News correspondent Bill Cole in a forest near Moscow, Bukovsky described how the Soviet government was committing political dissidents to mental institutions and subjecting them to drug treatments. The documents were released to the press in March 1971 by a small French group called the International Committee for the Defence of Human Rights. Bukovsky's letter appeared on 12 March in The Times (London) and later in the British Journal of Psychiatry At a meeting in November 1971, the World Federation for Mental Health called on its members to investigate the charges and defend the right to free opinion where it was threatened. Responding to public pressure, the World Psychiatric Association finally condemned Soviet practices at its Sixth World Congress in 1977 and set up a review committee to monitor misuse. In 1983, the Soviet representatives withdrew from the World Psychiatric Association rather than face expulsion.
Соңғы тұтқындалуы (1971) және түрмеге қамалуы
Құжаттар жарияланғаннан кейін Буковский "Правда" газетінде "советке қарсы қызметпен айналысатын қасты хулиган" деп айыпталып, 1971 жылғы 29 наурызда тұтқындалды. Алғашында Лефортово түрмесінде ұсталды, ал тамыз айында Буковский Сербский институтында шамамен үш ай өткізді, ол оны бұл жолы психикалық денсаулығы орнында және сотқа қатыса алатынын растады. 1972 жылғы қаңтарда сотта Буковский кеңестік психиатрияны қаралаған, шетелдік журналистермен байланыс жасаған, сондай-ақ "самиздат" иеленген және таратқан деген айыптармен айыпталды. Ол бұл мүмкіндікті пайдаланып, соңғы сөзін кең аудиторияға жеткізді, ал мәтін "самиздат" арқылы таралды. Оған екі жыл түрме, бес жыл еңбек лагері және тағы бес жыл ішкі жерде қуғын-сүргін жазасы берілді. Түрмеде Буковский және оның камераласы, психиатр Семен Глузман, "Диссиденттерге арналған психиатрия бойынша нұсқаулық" деген 20 беттік қысқаша оқулық жазды. Ол шетелде орыс тілінде (1975) және ағылшын, француз, итальян, неміс және дат тілдерінде кеңінен жарияланды. Ол саяси психиатрияның болуы мүмкін құрбандарына тергеу кезінде психикалық ауру деп диагноз қойылмауы үшін қалай мінез-құлық тану керектігін үйретті.
Following the release of the documents, Bukovsky was denounced in Pravda as a "malicious hooligan, engaged in anti Soviet activities" and arrested on 29 March 1971. At first held in Lefortovo Prison, in August, Bukovsky spent approximately three months in the Serbsky Institute, which this time pronounced him mentally sound and able to stand trial. During the trial in January 1972 Bukovsky was accused of slandering Soviet psychiatry, contacts with foreign journalists, and the possession and distribution of samizdat. On this occasion he again used his final words to the court to reach a much wider audience when the text circulated in samizdat. He was sentenced to two years in prison, five in a labour camp, and five more in internal exile. While in prison Bukovsky and his fellow inmate, the psychiatrist Semyon Gluzman, wrote a brief 20 page Manual on Psychiatry for Dissidents, which was widely published abroad, in Russian (1975) and in many other languages, including English, French, Italian, German, and Danish. It instructed potential victims of political psychiatry how to behave during interrogation to avoid being diagnosed as mentally ill.
Батыс өмір
Буковский Кембридж университетінде биология мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. Сондай-ақ ол «Қала салу: менің өмірім» (1978) атты кітап жазды және жариялады. (Орыс тіліндегі «Жел де қайтып келеді» деген атау – Киелі кітапқа сілтеме.) Кітап ағылшын, француз және неміс тілдеріне аударылды. Оны келесі жылы Нью-Йорктегі «Шалидзе» баспасында орыс тілінде басып шығарды. Бүгінде орыс тіліндегі түпнұсқасы бірнеше веб-сайттар арқылы онлайн режимінде қолжетімді. Батыста өмір сүргеннен бері Буковский көптеген очерктер мен poleмикалық мақалалар жазды. Бұл тек Кеңес режимін ғана емес, кейін Владимир Путинді де сынға алды, сонымен қатар Кеңес Одағының зұлсалыстарына қарсы Батыстың немқұрайлылығын және кейбір жағдайларда, оның осындай қылмыстарға қатысы бар екенін көрсетті. 1970-ші жылдардың аяғы мен 1980-ші жылдардың басында, Ауғанстанға Кеңес Одағының басып кіруінен кейін, Буковский Ұлыбритания мен АҚШ-тың 1980 жылы Мәскеуде өткен жазғы Олимпиада ойындарына ресми бойкот жариялау үшін сәтті науқан жүргізді. Сол жылдары ол батыс бейбітшілік қозғалыстарының қызметі мен саясатына алаңдаушылық білдірді. 1983 жылы кубалық диссидент Армандо Вальладареспен бірге Буковский «Халықаралық Қарсылық» ұйымын құрды және кейін президенті болып сайланды. Коммунизмге қарсы ұйымды Париждегі шағын кеңседен кеңес диссиденттері мен эмигранттар, атап айтқанда Владимир Максимов пен Эдуард Кузнецов басқарды. Бұл қор Шығыс Еуропада және басқа да жерлерде коммунизмді құлатуға ұмтылған диссиденттік және демократиялық қозғалыстардың үйлестіру орталығы болуды мақсат етті. Ол коммунистік елдерде және Батыста наразылық акцияларын ұйымдастырды және коммунистік үкіметтерге батыс қаржылай көмегіне қарсы болды. Сондай-ақ, бұл қор демократиялық қозғалыстарды қолдау жөніндегі ұлттық кеңес (Демократия жөніндегі ұлттық кеңес) құрды, оның мақсаты демократиялық құқықтық мемлекеттердің құрылуына көмектесу, конституция жазуға және азаматтық институттарды қалыптастыруға көмек көрсету болды. 1987 жылдың наурыз айында Буковский және тағы тоғыз эмигрант автор (олардың ішінде Эрнст Неизвестный, Юрий Любимов, Василий Аксёнов және Леонид Плюшч) Михаил Горбачевтің реформаларының мәні мен шынайылығына күмән келтірген кезде Батыста және содан кейін Кеңес Одағының өзінде де қызу пікір-таластар тудырды.
Bukovsky gained a master's degree in Biology at Cambridge University. He also wrote and published To Build a Castle: My Life as a Dissenter (1978). (The title in Russian, And the Wind Returns , is a Biblical allusion.) The book was translated into English, French and German. It was published in Russian the following year by Chalidze publishers in New York. Today the Russian original is available online via a number of websites. Since he has lived in the West, Bukovsky has written many essays and polemical articles. These not only criticised the Soviet regime and, later, that of Vladimir Putin, but also exposed "Western gullibility" in the face of Soviet abuses and, in some cases, what he believed to be Western complicity in such crimes. In the late 1970s and early 1980s, following the Soviet invasion of Afghanistan, Bukovsky campaigned successfully for an official UK and US boycott of the summer 1980 Olympics in Moscow. During the same years he voiced concern about the activities and policies of the Western peace movements. In 1983, together with Cuban dissident Armando Valladares, Bukovsky co founded and was later elected president of Resistance International. The anti Communist organisation was run from a small office in Paris by Soviet dissidents and emigres, notably Vladimir Maximov and Eduard Kuznetsov. The Foundation aimed to be a co ordinating centre for dissident and democratic movements seeking to overturn communism in Eastern Europe and elsewhere. It organised protests in the communist countries and in the West, and opposed western financial assistance to communist governments. The Foundation also created the National Council to Support Democratic Movements (National Council for Democracy) with the goal of aiding the emergence of democratic rule of law governments, and providing assistance with the writing of constitutions and the formation of civil institutions. In March 1987, Bukovsky and nine other émigré authors (Ernst Neizvestny, Yury Lyubimov, Vasily Aksyonov and Leonid Plyushch among them) caused a furore in the West and then in the Soviet Union itself when they raised doubts about the substance and sincerity of Mikhail Gorbachev's reforms.
Кеңес Одағына оралу (1991)
1991 жылдың сәуірінде Владимир Буковский он бес жыл бұрынғы жер аударылысынан кейін алғаш рет Мәскеуге келді. 1991 жылғы президенттік сайлауға дайындық кезінде Борис Ельциннің сайлау штабы Буковскийді вице-президенттікке үміткерлердің тізіміне қосты. Келесі жылы президент Ельцин Буковскийдің Ресей азаматтығын ресми түрде қайта берді: ол елден қуылғанға қарамастан, Кеңес Одағының азаматтығынан ешқашан айырылмаған еді.
In April 1991, Vladimir Bukovsky visited Moscow for the first time since his deportation fifteen years before. In the run up to the 1991 presidential election, Boris Yeltsin's campaign team included Bukovsky on their list of potential vice presidential running mates. The following year President Yeltsin formally restored Bukovsky's Russian citizenship: he had never been deprived of his Soviet citizenship, despite deportation from the country.
Кеңес Одағынан кейінгі қызмет
Британдық және еуропалық психиатрлар Буковскийдің психиатриялық зорлық-зомбылық туралы құжаттарын бағалап, 1971 жылы оны былай сипаттады: "Біздегі ақпарат [Владимир Буковский] кез келген елде билікке ұят келтіруі мүмкін адам екенін көрсетеді, себебі ол ыңғайлылық пен жеке құлшыныс үшін келісімге баруға дайын емес, және өзін қауіпке ұшырататынын білген жағдайларда да өз ойын айтуға сенімді. Бірақ мұндай адамдар көбінесе үлкен үлес қосады және оларға зор құрмет көрсету керек". Совет Одағының құлауынан кейін Владимир Буковский Ресей билігінің назарынан тыс қалды. Ол 1993 жылғы қазан айындағы Ресей Конституциялық дағдарысында Жоғарғы Кеңеске қарсы Ельцинге қолдау көрсетті, бірақ екі айдан кейін бекітілген Ресейдің жаңа Конституциясын Ельциннің билігін сақтап қалуға бағытталған деп сынады. Буковскийдің сөзіне қарағанда, Ельцин 1994 жылдан бастап қауіпсіздік органдарының құрбанына айналды, ал КГБ билігінің қайта орнатылуы сөзсіз болды. Буковский Мәскеудегі халықаралық трибуналдың нацистік Германиядан кейінгі алғашқы Нюрнберг процесіне (1945–1946 жж.) ұқсас рөл атқарып, елге коммунизмнің салдарынан арылуға көмектесетініне үміттенді. Буковский көшірген жүздеген құжаттардың сканерленген фрагменттерін (көптегені жарты бетке жуық) біріктіруге бірнеше жыл және көмекшілер тобы қажет болды, содан кейін 1999 жылы оларды онлайн режимінде жариялады. Осы құжаттардың көптеген бөліктері Буковскийдің "Мәскеудегі үкім" (1995) кітабында кеңінен цитата келтіріліп, талданды, онда ол кеңестік тарих және КСРО мен КПСС-тің Батыспен қарым-қатынасы туралы ашқандарын сипаттады. Бірақ бұл кітап ағылшын тілінде жиырма жылдан астам уақыт бойы жарық көрген жоқ. Random House баспасы кітаптың құқығын сатып алды, бірақ баспагер, Буковскийдің сөзімен айтқанда, авторын "кітапты либералдық-солшыл көзқарасқа сәйкес қайта жазуға" тырысты. Буковский қарсылық көрсетіп, Random House редакторына "өзінің өмірбаянындағы ерекшеліктерге байланысты" ол "саяси цензураға аллергиясы бар" екенін түсіндірді. (Келісім шарты кейіннен жойылды). Осы уақытта кітап француз тілінде "Москвадағы сот" (1995), орыс тілінде (1996) және басқа славян тілдерінде жарық көрді: бір кезде поляк тіліндегі басылым бестселлерге айналды. 2016 жылы ол итальян тілінде Spirali баспасынан Gli archivi segreti di Mosca деген атпен жарық көрді. Ағылшын тіліндегі аударма кітап түрінде 2019 жылдың мамырына дейін, автор қайтыс болғаннан бес ай бұрын жарық көрген жоқ.
British and European psychiatrists assessing the documents on psychiatric abuse released by Bukovsky characterised him in 1971: "The information we have about [Vladimir Bukovsky] suggests that he is the sort of person who might be embarrassing to authorities in any country because he seems unwilling to compromise for convenience and personal comfort, and believes in saying what he thinks in situations which he clearly knows could endanger him. But such people often have much to contribute, and deserve considerable respect." Soon after the collapse of the Soviet Union Vladimir Bukovsky was again out of favour with the Russian authorities. He supported Yeltsin against the Supreme Soviet in the 1993 Russian constitutional crisis in October that year but criticised the new Constitution of Russia approved two months later, as being designed to ensure a continuation of Yeltsin's power. According to Bukovsky, Yeltsin became a hostage of the security agencies from 1994 onwards, and a restoration of KGB rule was inevitable. Bukovsky hoped that an international tribunal in Moscow might play a similar role to the first Nuremberg Trial (1945–1946) in post Nazi Germany and help the country begin to overcome the legacy of Communism. It took several years and a team of assistants to piece together the scanned fragments (many only half a page in width) of the hundreds of documents photocopied by Bukovsky and then, in 1999, to make them available online. Many of the same documents were extensively quoted and cited in Bukovsky's Judgment in Moscow (1995), where he described and analysed what he had uncovered about recent Soviet history and about the relations of the USSR and the CPSU with the West. but did not appear in English for over twenty years. Random House bought the rights to the manuscript, but the publisher, in Bukovsky's words, tried to make the author "rewrite the whole book from the liberal left political perspective." Bukovsky resisted, explaining to the Random House editor that he was "allergic to political censorship" because of "certain peculiarities of my biography". (The contract was subsequently cancelled.). Meanwhile, the book was published in French as Jugement à Moscou (1995), in Russian (1996) and in certain other Slavic languages: for a time the Polish edition became a best seller. In 2016, it was published in Italian, by Spirali, with the title Gli archivi segreti di Mosca. An English language translation did not appear in book form until May 2019, five months before the author died.
1992 жылғы қала әкіміне үміткер болуы мүмкін
1992 жылы Мәскеу қалалық кеңесінің либералды депутаттары тобы, бұрынғы мэр Гавриил Попов отставкаға кеткеннен кейін, Буковскийді Мәскеудің жаңа мэрі сайлауына кандидат ретінде ұсынды.
In 1992, a group of liberal deputies of the Moscow City Council proposed Bukovsky's candidacy for elections of the new Mayor of Moscow, following the resignation of the previous Mayor, Gavriil Popov.
Мементо-гулаг
2001 жылы Буковский Флоренциядағы Comitatus pro Libertatibus – Comitati per le Libertà – Freedom Committees президенті болып сайланды. Бұл итальяндық либертариандық ұйым жыл сайын 7 қарашада (большевистік революцияның жылдығы) Коммунизм құрбандарына арналған «Мементо ГУЛАГ» немесе Еске алу күнін өткізді. Журналист Анна Политковскаяның Ұлыбританияға жиі сапарларының бірінде ол Владимир Буковский мен Борис Березовскийді «саяси эмиграцияның әртүрлі толқындарына салыстырмалы талдау жасау» мақсатымен сұхбатқа алды. Ол өзінің жарияланған мақаласында «Патриарх» деп аталған Буковскиймен Ұлыбританияда саяси пана алғандардың (Ахмед Закаев, Александр Литвиненко) жағдайын, сондай-ақ Тони Блэр үкіметінің және Еуропалық парламенттің Чечнядағы жағдайға қатысты көзқарастарын талқылады. Әңгіме барысында Буковский Слободан Милошевичтің Гаага трибуналына жеткізілуіне наразылық білдірді. Бұл Ресей демократиялық оппозициясының бірлескен ұйымы 2008 жылы Владимир Путиннің орнын басатын адам сайланғанда бос және әділ сайлауды қамтамасыз ету үшін құрылған. 2005 жылы Буковский 1960-1970 жылдардағы көрнекті диссиденттердің (Горбаневская, Сергей Ковалев, Эдуард Кузнецов, Александр Подрабинек, Елена Боннер) қатарында Владимир Кара-Мурза кішінің «Олар еркіндік таңдады» атты деректі фильмдер сериясына қатысты. 2013 жылы Буковский Нателла Болтянскаяның «Параллельдер, оқиғалар, адамдар» атты деректі фильмдер сериясында көрсетілді. 2009 жылы Буковский парламенттік емес оппозициялық күштердің кең ауқымын біріктірген жаңа «Солидарность» коалициясының кеңесіне қосылды.
In 2001, Bukovsky was elected President of the Comitatus pro Libertatibus – Comitati per le Libertà – Freedom Committees in Florence, an Italian libertarian organisation which promoted an annual Memento Gulag, or Memorial Day devoted to the Victims of Communism, on 7 November (the anniversary of the Bolshevik Revolution). On one of journalist Anna Politkovskaya's frequent visits to Britain she interviewed Vladimir Bukovsky and Boris Berezovsky to provide a "comparative analysis of different waves of political emigration". With Bukovsky, "The Patriarch" as he was called in the published version of her article, she discussed the position of those who had gained political asylum in Britain (Ahmed Zakayev, Alexander Litvinenko), and the attitudes of the UK government of Tony Blair and of the European Parliament to the situation in Chechnya. During their talk Bukovsky expressed disapproval of the way in which Slobodan Milosevic was brought before the Hague tribunal. This umbrella organisation of the Russian democratic opposition was formed to ensure free and fair elections in 2008 when a successor to Vladimir Putin was elected. In 2005, Bukovsky was among the prominent dissidents of the 1960s and 1970s (Gorbanevskaya, Sergei Kovalyov, Eduard Kuznetsov, Alexander Podrabinek, Yelena Bonner) who took part in a documentary series by Vladimir Kara Murza Jr. They Chose Freedom. In 2013 Bukovsky was featured in a documentary series by Natella Boltyanskaya Parallels, Events, People. In 2009, Bukovsky joined the council of the new Solidarnost coalition which brought together a wide range of extra parliamentary opposition forces.
Абу Грейб түрмесіндегі (Ирақ) азаптауды сынға алу
Гуантанамодағы тұтқындарды азаптау туралы ақпарат көбейген сайын, Абу-Грейб және ЦРУ-дың құпия түрмелеріндегі жағдайларға байланысты Буковский азаптауды ресми, бірақ жасырын түрде ақтауға қарсы пікір білдірді. 2005 жылғы 18 желтоқсанда «Вашингтон пост» газетінде жарияланған мақаласында Буковский 1971 жылы Лефортово түрмесінде басынан өткен азаптау оқиғасын еске алды. Ол ескерткендей, азаптау басталғаннан кейін оны тоқтату қиын, ал оны жүзеге асырушылардың санасын бұзады. «Азаптау», - деп жазды ол, - «тарихта зорлық-зомбылықтың құралы болған, емес тергеудің немесе ақпарат жинаудың құралы». Буковский түсіндірді:
As revelations mounted about the sanctioned torture of captives in the Guantánamo Bay detention camp, Abu Ghraib and the CIA secret prisons, Bukovsky entered the discussion with an uncompromising attack on the official if covert rationalisation of torture. In an 18 December 2005 op ed in The Washington Post, Bukovsky recounted his experience under torture in Lefortovo prison in 1971. Once commenced, he warned, the inertia of torture was difficult to control, corrupting those who carried it out. "Torture", he wrote, "has historically been an instrument of oppression—not an instrument of investigation or of intelligence gathering." Bukovsky explained:
Тергеу – бұл күрделі процесс, ол шыдамдылықты, терең талдау қабілетін, сондай-ақ өз деректеріңді дамыту шеберлігін қажет етеді. Азаптауға рұқсат берілген кезде, осындай сирек кездесетін талант иелері қызметтен кетеді, олардың орнын жылдам шешімдерді ұнататын, одан бетер дағдысыз әріптестері басады, ал қызмет садистердің ойын алаңына айналады. Екі жыл өткен соң, «Брюссель журналына» берген сұхбатында Буковский 1992 жылы құпия кеңес архивтерінен Еуропалық Одақты социалистік ұйымға айналдыруға бағытталған «қастандық» бар екенін растаған құпия құжаттарды оқығанын айтты. Ол Еуропалық Одақты «қорқынышты құбылыс» деп атады және оны «тоталитарлық мемлекетке айналуға үлкермес бұрын» мүмкіндігінше тезірек жою керек деп мәлімдеді. Еуроскептик көзқарасын білдіру үшін Буковский Ұлыбританиядағы «The Freedom Association» (TFA) ұйымының вице-президенті болды. Осыдан он жыл бұрын Буковский ынтымақтастыққа қол жеткізудің кейбір жолдарын сипаттады. КСРО үшін жұмыс істеген және осы бағытта саналы түрде әрекет еткен кеңес агенттерінен өзге, «Мәскеудегі сот» (1995) еңбегінде түсіндіргендей, КГБ және ГРУ «әсер ету агенттері» және «жасырын байланыстар» деп санайтын адамдар да болды:
blockquote|Investigation is a subtle process, requiring patience and fine analytical ability, as well as a skill in cultivating one's sources. When torture is condoned, these rare talented people leave the service, having been outstripped by less gifted colleagues with their quick fix methods, and the service itself degenerates into a playground for sadists. Two years later, in an interview with The Brussels Journal, Bukovsky said he had read confidential documents from secret Soviet files in 1992 which confirmed the existence of a "conspiracy" to turn the European Union into a socialist organisation. The European Union was a "monster", he argued, and it must be destroyed, the sooner the better, "before it develops into a full fledged totalitarian state". As an expression of his Eurosceptic position Bukovsky was vice president of The Freedom Association (TFA) in the United Kingdom. Ten years earlier, Bukovsky sketched some of the ways in which cooperation was secured. Beyond those who were recruited as Soviet agents and consciously worked for the USSR, as he explained in Judgment in Moscow (1995), there were men and women whom the KGB and GRU classified as "agents of influence" and "confidential contacts":
Осы «әсер ету агенттерінің» көпшілігі, шын мәнінде, КГБ агенттері емес еді. Кейбіреулері идеалистік себептермен кеңестік дезинформацияны таратты; ал кейбіреулері КГБ-ға бұрынғы «қарызын» төледі немесе керісінше, жаңа сыйлық немесе қызмет күтті; ал кейбіреулері не істеп жатқанын тіпті білмеді. Мысалдар шексіз. Буковский ескерткендей, бұл кеңес және Шығыс Еуропаны зерттеуші мамандардың Сталиннен кейінгі буындарына да қатысты. Олар 1970-1980 жылдары ұқсас қысымға және ынталандыруға ұшырады:
The majority of these "agents of influence", moreover, were not in a literal sense KGB agents. Some distributed Soviet disinformation for idealistic reasons; others were paying off an old "debt" to the KGB or, on the contrary, expected some new reward or service; others simply did not know what they were doing. The examples are endlessly varied. This applied equally, Bukovsky cautioned, to post Stalin generations of specialists on the USSR and Eastern Europe. They had been subjected to similar pressures and inducements in the 1970s and 1980s:
КСРО мен Ресейді зерттеуші сарапшылардың көпшілігі, советологтар мен славистер режімнен уақыт-уақытпен КСРО-ға баруға рұқсат алуға тәуелді болды. Маман қазіргі академиялық ортада өз орнын және беделін осы байланыссыз сақтай алмайды: оны байланысын жоғалтқан және енді өз білігін сақтап қалмайды деп айыптауға болады. Алайда, КСРО-ға сапар шегу мүмкіндігі сол жылдары КГБ тарапынан қатаң бақыланып отырды.
The majority of Sovietologists and Slavists, experts on Russia and the Soviet Union, were dependent on the regime for permission to visit the USSR from time to time. A specialist could not secure his place and reputation in the current academic world without that contact: anyone might accuse him of having lost touch and no longer retaining his expertise. The chance to travel to the USSR, however, was closely monitored in those years by the KGB.
2008 жылғы президенттікке үміткерлік
2007 жылдың мамыр айында Буковский 2008 жылдың мамыр айында өтетін Ресей президенттік сайлауында президенттікке кандидат болу ниетін жариялады. 2007 жылдың 16 желтоқсанында Буковский Дмитрий Медведев және басқа да кандидаттарға қарсы сайлауға ресми түрде ұсынылды. Буковскийді кандидат ретінде ұсынған топқа Юрий Рыжов, Владимир В. Кара-Мурза, Александр Подрабинек, Андрей Пьонтковский, Владимир Прибыловский және тағы басқалар кірді. Виктор Шендерович, Валерия Новодворская және Лев Рубинштейн сияқты белсенділер, жазушылар мен сарапшылар да Буковскийді қолдады. Кремльге жақын саясаткерлер мен сарапшылар Буковскийдің сайлаудағы мүмкіндіктеріне күмән келтірген кезде, оның кандидатурасын ұсынғандар көп қайталаған бірқатар айыптауларды жоққа шығарды. 2007 жылдың 16 желтоқсанында Мәскеуде Ресей Федерациясының 800-ден астам азаматы Буковскийді президенттікке кандидат ретінде ұсынды. Буковский тіркеуге қажетті қолдарды жинап, өтінішін 2007 жылдың 18 желтоқсанында Орталық сайлау комиссиясына уақтылы тапсырды. Буковскийдің кандидатурасын Григорий Явлинский қолдады, ол 2007 жылдың 14 желтоқсанында «Яблоко» партиясының конференциясында жеке науқанынан бас тартып, Буковскийді қолдайтынын мәлімдеді. Буковскийдің кандидатурасын қолдаған іс-қимыл тобы үкіметтік БАҚ-тың Буковскийдің РФ Президенті болу науқанында сәтсіздікке ұшырағаны және РФ Конституциялық сотына шағымдарында жеңілгені туралы мәлімдемелерін жоққа шығарды. 2007 жылдың 22 желтоқсанында Орталық сайлау комиссиясы Буковскийдің өтінішін қабылдаудан бас тартты, себебі 1) ол құжаттарды тапсырғанда жазушы ретіндегі қызметі туралы ақпарат бермеген, 2) ол Ұлыбританияда тұруға рұқсат алған және 3) соңғы он жылда Ресейде тұрмаған.
In May 2007, Bukovsky announced his plans to run as candidate for president in the May 2008 Russian presidential election. On 16 December 2007, Bukovsky was officially nominated to run against Dmitry Medvedev and other candidates. The group that nominated Bukovsky as a candidate included Yuri Ryzhov, Vladimir V. Kara Murza, Alexander Podrabinek, Andrei Piontkovsky, Vladimir Pribylovsky and others. Activists, authors and commentators such as Viktor Shenderovich, Valeriya Novodvorskaya and Lev Rubinstein also favoured Bukovsky. Responding to pro Kremlin politicians and commentators who expressed doubt about Bukovsky's electoral prospects, his nominators rejected a number of frequently repeated allegations. In Moscow more than 800 citizens of the Russian Federation nominated Bukovsky for president on 16 December 2007. Bukovsky secured the required number of signatures to register and submitted his application to the Central Election Commission on time, 18 December 2007. Bukovsky's candidacy received the support of Grigory Yavlinsky, who announced on 14 December 2007 at the Yabloko party conference that he would forgo a campaign of his own and would instead support Bukovsky. The Action Group in support of Bukovsky's candidacy denied claims by pro government media that Bukovsky had failed in his campaign to become RF President and in appeals before the RF Constitutional Court. On 22 December 2007, the Central Electoral Commission turned down Bukovsky's application, on the grounds that (1) he had failed to give information about his activities as a writer when submitting his documents, (2) he was holding a British residence permit, and (3) he had not been living in Russia during the past ten years.
Қрым, Украина, Литвиненко тергеу (20122015)
Буковский 2010 жылы 10 наурызда жарияланған «Путин кетіп қалу керек» деген онлайн-манифестке қол қойған алғашқы 34 адамның бірі болды. 2012 жылдың мамыр айында Владимир Путин төрт жыл премьер-министр қызметін атқарғаннан кейін Ресей Федерациясының президенті лауазымына үшінші рет сайланды. Келесі жылы Буковский Ресейдегі сұхбаттар жинағын жариялады, онда Путин мен оның командасы Сталиннің соңғы және ең танымал құпия полиция басшысы Лаврентий Берияның мұрагерлері деп сипатталды. 2014 жылдың наурызында Украина Крымдағы үкіметтік ғимараттарды, әуежайларды және әскери базаларды белгісіз сарбаздар мен жергілікті про-ресейлік жасақтар басып алғаннан кейін Ресей Қырымды аннексиялады. Батыс Путиннің жақын туыстарына бағытталған санкциялар енгізді, ал Буковский бұл оның режимінің аяқталуына әкеледі деп үміттенді. 2014 жылдың қазан айында Ресей билігі Буковскийге жаңа шетелге саяхаттау паспортын беруден бас тартты. Ресей Сыртқы істер министрлігі Буковскийдің азаматтығын растай алмайтынын мәлімдеді. Бұл жауапқа Ресей Федерациясының Президенттік Адам құқықтары кеңесі және Адам құқықтары жөніндегі Омбудсмен таңқалды. 2015 жылдың 17 наурызында Александр Литвиненконың улануына қатысты ұзаққа созылған тергеуде Буковский бұрынғы ФСБ офицерінің неліктен өлтірілгені туралы пікірін білдірді. Сегіз жыл бұрын BBC телеарнасына берген сұхбатында Буковский 2006 жылдың 23 қарашасында Лондонда Литвиненконың өліміне Ресей билігінің кінәлі екеніне күмәнданбағанын айтты.
Bukovsky was among the first 34 signatories of "Putin must go", an online anti Putin manifesto published on 10 March 2010. In May 2012, Vladimir Putin began his third term as president of the Russian Federation after serving four years as the country's prime minister. The following year, Bukovsky published a collection of interviews in Russia which described Putin and his team as The heirs of Lavrentiy Beria, Stalin's last and most notorious secret police chief. In March 2014 Russia annexed Crimea after Ukraine had lost control of its government buildings, airports and military bases in Crimea to unmarked soldiers and local pro Russian militias. The West responded with sanctions targeted at Putin's immediate entourage, and Bukovsky expressed the hope that this would prove the end of his regime. In October 2014, the Russian authorities declined to issue Bukovsky with a new foreign travel passport. The Russian Foreign Ministry stated that it could not confirm Bukovsky's citizenship. The response was met with surprise from the Presidential Human Rights Council and the Human Rights ombudsman of the Russian Federation. On 17 March 2015, at the long delayed inquiry into Alexander Litvinenko's fatal poisoning Bukovsky gave his views as to why the former FSB man had been murdered. Interviewed on BBC TV eight years before, Bukovsky expressed no doubt that the Russian authorities were responsible for the London death of Litvinenko on 23 November 2006.
"Құйылған суреттер" бойынша айыптау
2015 жылы Ұлыбритания Корольдік прокуратурасы Буковскийді оның компьютерінде табылған балалардың «тыйым салынған суреттері» үшін қудалауға көшкенін жариялады. Буковскийдің айыптаулар туралы мәлімдемелері үйлесімсіз болды. Прокурор Уильям Картердің сөзіне қарағанда, Буковский детективтерге 15 жыл бойы өзі суреттерді жүктеп алғанын айтқан. Бірақ тағы бір жағдайда Буковский айыптауларды абсурд деп сипаттап, суреттер туралы ақпараттың – бастапқыда оның компьютеріне жасырын бағдарлама арқылы орналастырылғанын айтқан – Ресейдің қауіпсіздік қызметтерінен Еуропол арқылы берілгенін мәлімдеді. 2015 жылдың мамыр айының басында Буковскийдің жеке неміс клиникасында тоғыз сағаттық жүрек операциясынан өткені хабарланды, оның барысында оған екі жасанды клапан салынды. Кейін Буковскийді үш күнге медициналық комаға салып, жазылу мүмкіндігін арттыруға тырысты. Ұзақ жүрек операциясынан кейін жартылай жазылған Владимир Буковский жыл басында Ұлыбритания Корольдік прокуратурасы оған тағылған айыптауларға жауап берді. Жоғарғы сотқа арнаулы шақыру қағазын (writ) жолдап, Владимир Буковский CPS оны қаралағанын айтты және 100 000 фунт стерлинг көлемінде өтемақы талап етті. Кейін Буковскийдің сотқа қатысуға денсаулығының жарамсыз екені анықталды. Ол Хайгейт зиратының шығыс бөлігінде жерленген.
In 2015, the UK Crown Prosecution Service announced prosecution of Bukovsky for "prohibited images" of children allegedly found on his computer. Bukovsky's statements about the accusations were inconsistent. According to the prosecutor William Carter, Bukovsky told detectives that he himself had downloaded the images over the course of 15 years. On another occasion, Bukovsky described the accusations as absurd and said that the tip about the images – which he initially said were planted on his computer by a backdoor program – was passed through Europol from Russian security services. In early May 2015, it was reported that Bukovsky had undergone a nine hour heart operation in a private German clinic, during which he was given two artificial valves. Subsequently, Bukovsky was kept in a medically induced coma for three days to improve his chances of recovery. After partial recovery from his lengthy heart surgery, Vladimir Bukovsky responded to charges brought against him by the UK Crown Prosecution Service earlier in the year. Issuing a High Court writ for libel, Vladimir Bukovsky said that the CPS had defamed him, and claimed damages of £100,000. Bukovsky was later ruled to be too ill to stand trial. He is buried on the eastern side of Highgate Cemetery.