Кіріспе

Оңтүстік Африкалық АИТВ/ЖҚС белсенділер ұйымы

Treatment Action Campaign (TAC) – 1998 жылы АИТВ-мен өмір сүретін белсенді Закки Ахматпен бірге құрылған Оңтүстік Африкалық АИТВ/ЖҚС белсенділер ұйымы. TAC ұйымының негізінде оның негізін қалаушының өмірлік тәжірибесі, тікелей әрекет тактикасы және апартеидке қарсы күресінің тарихы жатыр.

Негізін қалау

Емдеу іс-әрекеті науқаны (TAC) 1998 жылдың 10 желтоқсанында, Халықаралық адам құқықтары күнінде іске қосылды. The New Yorker журналы "Нелсон Манделадан бері елдегі ең маңызды диссидент" деп атаған Закки Ахмат, апартеидке қарсы гей құқықтарын қорғаушы Саймон Нколи ЖҚТБ-дан қайтыс болғаннан кейін, он басқа белсендімен бірге осы ұйымды құрды. Осы кезде, бай оңтүстік африкалықтарға жоғары белсенді антиретровирустік терапия қолжетімді болғанмен, Саймон Нколи ЖҚТБ-дан көз жұмды. Кейптаунның шағын белсенділер тобынан тез өсіп, олардың көпшілігі ANC-нің Марксистік жұмысшылар тобында саяси тамырлары бар еді, TAC ұлттың көптеген аймақтарындағы және басым көпшілігі қара және кедей азаматтардан тұратын кең таралған ұйымға айналды. Ұйым барлық оңтүстік африкалықтар үшін ЖҚТБ-ға қарсы емдеуге қолжетімділікті арттыру мақсатында жұртшылықтың хабардарлығын арттыру және ЖҚТБ-ға қарсы емдеудің қолжетімділігі, бағасы және қолданылуына қатысты мәселелерді түсіндіру үшін үгіт жүргізеді. Емдеу іс-әрекеті науқаны ЖҚТБ және денсаулық мәселелеріне арналған "Тең емдеу" журналын шығарады.

Үкіметке қарсы іс-қимыл

TAC бастапқыда Оңтүстік Африка үкіметін жүкті аналарға анадан балаға жұқтырудың алдын алу шараларын қамтамасыз етпегені үшін сынға алды. Бұл іс Оңтүстік Африка Конституциясының денсаулық сақтауға құқық кепілдігіне сүйене отырып жеңіліспен аяқталды, және үкіметке мемлекеттік емханаларда МТЖ-нің алдын алу бағдарламаларын ұйымдастыруға бұйрық берілді. TAC сондай-ақ фармацевтикалық өнеркәсіп үкіметке қарсы сот процесін қозғағанда, үкіметті қорғау арқылы көмектесті. TAC іске amicus curiae ретінде қатысып, үкіметтің позициясын қолдайтын қысқаша мәлімдеме ұсынды. Фармацевтикалық компаниялардың істен бас тартуы үкіметтің жеңісіне әкелді, бірақ үкімет осы жеңісінің нәтижесінде қолжетімді болған антиретровирустық препараттарға қол жеткізуге қызығушылық танытпады. Керісінше, көпұлтты компаниялардың патенттік құқықтарына қарсы ортақ жеңісін қабылдамай, қолжетімді дәрі-дәрмектерді ұсынбайтын президент Табо Мбеки ВИЧ СПИД-тің себебі емес деген СПИД-ті жоққа шығаратын көзқарасты қолдады, сондай-ақ СПИД-ке қарсы препараттар зиянды емес, пайдалы екенін айтып, шетелдік СПИД-ті жоққа шығарушыларды үкіметіне кеңес беруге шақырды. Ал, осы өлімнің көп бөлігі ВИЧ-ке қарсы препараттарға уақтылы қол жеткізу арқылы болдырмауға болар еді. Заңдық жеңістерден кейін және үкімет антиретровирустық препараттарды қолжетімді етуден бас тартқаннан кейін, TAC мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесі арқылы ЖИТС-ке қарсы емдеуге жалпы қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін науқан бастады. 2002 жылы өткен ұлттық құрылтайда топ бұл мәселе бойынша үкіметке қарсы күресуге шешім қабылдады, алдымен 2003 жылдың ақпан айында Парламентке мыңдаған адамдардың қатысуымен шеру ұйымдастырды, содан кейін 2003 жылдың наурыз айында азаматтық бағынбаушылық науқанын бастады. Үкімет өкілдері емдеу жоспары әзірленетінін мәлімдегеннен кейін, TAC азаматтық бағынбаушылық науқанын тоқтатты. 2003 жылдың жазында TAC үкіметтің ішкі айналыстағы есебін алды, онда емдеу мемлекеттік денсаулық сақтау жүйесіндегі қымбат ауруханаға жатқызуды азайту арқылы тиімді болатыны көрсетілген, бірақ үкімет есепті мақұлдамады және ақпараттық ағымды айыптады. 2003 жылдың тамызында TAC кезекті жылдық құрылтайда азаматтық бағынбаушылықты қайта бастауға дауыс берді. TAC мүшелері Ахматқа дәрі-дәрмек қабылдауды ұсынды, ол оған келісті. Сонымен қатар, TAC белсенділері мен басқа да қауым мүшелеріне дәрі-дәрмек тарату үшін емдеу жобасын бастады. Құрылтайдан кейін көп ұзамай, азаматтық бағынбаушылық науқаны қайта басталғанға дейін, Министрлер кабинеті мемлекеттік денсаулық сақтау клиникалары арқылы антиретровирустық препараттарға қол жеткізуді бастауға шешім қабылдады. Оңтүстік Африка жүйесінде Министрлер кабинеті Президенттің шешімін жоққа шығара алады, және бұл жағдайда да солай болды. Министрлер кабинеті Оңтүстік Африканың ЖИТС саясаты ВИЧ СПИД-тің себебі екендігіне негізделгенін растады, бірақ бұрынғы президент Табо Мбеки және оның Денсаулық сақтау министрі Манто Тшабалала Мсиман СПИД-ті жоққа шығаратын ұстанымды қолдады. Денсаулық сақтау министрі антиретровирустық емдеудің орнына тамақтануға ерекше мән берді. Оңтүстік Африканың денсаулық сақтау саласындағы бас шенеунік ретінде ол TAC белсенділігінің басты нысанасы болды. Тшабалала Мсиманг 2008 жылдың қыркүйегінде президент Мбеки қызметтен кеткеннен кейін Денсаулық сақтау министрі лауазымынан босатылды, бұл қадамды "Дәрігерлік іс-қимыл науқаны" құттықтады. Антиретровирустық препараттарға қол жеткізу қазіргі таңда ресми саясат болып табылады, бірақ оны жүзеге асыруда кемшіліктер бар. TAC үкіметке қарсы наразылық білдіруді және сот процесін жалғастыруда (ЖИТС құқығы жобасымен бірлесіп), осылайша оның енгізілуінің жылдамдығы мен тәсіліне әсер етуді жалғастыруда.

2006 жылғы ИАҚ конференциясы және Дүниежүзілік іс-қимыл күні

2006 жылдың 13-18 тамызында Торонтода өткен ХVI Халықаралық СПИД қоғамының конференциясында TAC-тың қатысуы елеулі болды. Көптеген TAC қызметкерлері семинарларда баяндама жасады және сессияларды жүргізді, ең ірілері – TAC хатшысы Сифо Мтахи және қазынашы Марк Хейвуд. Хейвуд CNN тілшісі Санжай Гуптаның бірлесіп төрағалық еткен «Уақыт жетті: әрекетсіздіктің құны» атты пленарлық сессияда баяндама жасады. Сессияның соңында TAC-ты қолдаушылардың көпшілігі, «HIV ПОЗИТИВТІ» деген жазуы бар футболкаларды киіп, панельдің артында сахнаға шығып, «Мантоны қызметтен босату керек» сияқты хабарламалар жазылған плакаттарды үнсіз ұстады. Бұл денсаулық сақтау министрі Мантоның қатысуына байланысты болды. TAC мүшелері мен жақтастары көрме алаңындағы Оңтүстік Африка үкіметінің стендін де басып алды. Сондай-ақ, таңертең Закки Ахмат пен тағы 44 адамның Кейптаундағы провинциялық кеңселерді басып алып, тұтқындарды антиретровирустік препараттармен емдемеуге қарсы наразылық білдіргені үшін, әсіресе осы мәселе бойынша үкіметке қарсы сот ісіндегі бір талапкердің қазасына байланысты қамауға алынғанын хабарлады. Конференция аяқталғаннан кейін TAC 2006 жылдың 24 тамызындағы бейсенбі күнін Дүниежүзілік әрекет күні деп жариялады. АҚШ, Канада, Бразилия және Қытайда TAC жақтастары мен оларға көңіл білдірушілер наразылық акциялары мен шерулер ұйымдастырды. Оңтүстік Африкада полиция Кейптаундағы Түзету мекемелері департаментінің ғимараты алдында наразылық білдіргендерге бұрыш газ қолданды, бірақ ешкім ауыр түрде жарақат алмады. Гаутенг, Шығыс Кейп, Лимпопо және Квазулу-Наталдағы ұқсас наразылықтар зорлықсыз өтті. Демонстрацияларға 2000-нан астам адам қатысты. TAC-тың мақсаты – ұлттық кеңес өткізіп, ВИЧ/СПИД дағдарысын шешу жоспарын жасау, денсаулық сақтау министрін қызметтен босату, тұтқындарға дереу емдеу көрсету, заң үстемдігі мен Конституцияны құрметтеу және халыққа денсаулық сақтау жүйесін құру сияқты бес талабын орындау болды.

Қолдау

TAC Оңтүстік Африка қоғамының көптеген салаларынан қолдау алды, соның ішінде Жоғарғы Сот судьясы Эдвин Камерон, Кейптаун архиепископы Нжонгонкулу Ндуганге, «Шекарасыз дәрігерлер» және Оңтүстік Африка Кәсіподақтарының Конгресі (COSATU). 2006 жылдың тамызында АҚШ президенті Барак Обама, сол кезде сенатор болған, TAC-тің Хайелитша кеңсесіне сапар шегіп, TAC-тің сол кездегі төрағасы Закки Ахматпен кездесті. Сапары барысында Обама АИТС-ті тексерудің маңыздылығын баса көрсетті және Оңтүстік Африка үкіметін ЖҚТБ-ны жоққа шығарудан "оянуға" шақырды. TAC-ты әлеуметтік кәсіпкерлікті қолдаушы коммерциялық емес ұйым Ashoka қолдап отыр.

Бірлік

TAC бірқатар ұйымдармен және қозғалыстармен жұмыс істеді және оларға ынтымақ танытты. Бұған Әлеуметтік әділдік коалициясы, үйден қууға қарсы науқан, ЖИТС заң жобасы және COSATU кіреді. 2009 жылдың қазан айында TAC Абахали басеМьондоломен ынтымақтастық туралы мәлімдеме жасап, Кеннеди Роудтағы бейресми елді мекенге АХК мүшелерінің жасаған шабуылдарын айыптады.