Кіріспе

Екінші ең жоғары жабық ұсыныс бағасымен аукцион

Викрей аукционы немесе жабық екінші бағамен сауда-саттық (SBSPA) – жабық сауда-саттықтың бір түрі. Бәсекелестер аукционға қатысушылардың ұсыныстарын білмей, жазбаша ұсыныстарын жібереді. Ең жоғары ұсыныс білдірген жеңіске ие болады, бірақ төленетін баға екінші ең жоғары ұсынысқа тең болады. Бұл аукцион түрі стратегиялық тұрғыдан ағылшын аукционына ұқсас және бәсекелестерді өздерінің нақты құнын ұсынуға ынталандырады. Алғаш рет бұл аукционды Колумбия университетінің профессоры Уильям Викри 1961 жылы ғылыми тұрғыдан сипаттаған, бірақ мөр таңбаларын жинаушылар 1893 жылдан бері оны қолданып келген. 1797 жылы Иоганн Вольфганг фон Гете бір қолжазбаны жабық ұсыныс арқылы, екінші бағамен сатқан. Викридің алғашқы мақаласында негізінен тек бір бөлінбейтін тауар сатылатын аукциондар қарастырылған. Осы жағдайда ғана «Викрей аукционы» және «жабық екінші бағамен сауда-саттық» терминдері мағынасы жағынан бірдей және бір-бірін алмастыра қолданылады. Егер бірнеше бірдей тауарлар болса, бәсекелестер кері сұраныс қисығын ұсынады және мүмкіндік шығынына төлейді. Викрей аукциондары экономикалық әдебиеттерде кеңінен зерттелген, бірақ практикада сирек кездеседі. Көп бірлік аукциондары үшін Викрей аукционының жалпыланған түрлері бар, мысалы Google және Yahoo! онлайн жарнама бағдарламаларында қолданылатын жалпы екінші баға аукционы (ынталандыруға сәйкес келмейді) және Викрей–Кларк–Гровс аукционы (ынталандыруға сәйкес келеді).

Өзін-өзі ашу және ынталандырудың үйлесімділігі

Жеке құндылықтары бар Викрей аукционында әрбір сауда жасайтын адам сатылатын затқа бағасын білдіру арқылы күтілетін пайдасын максималды деңгейге дейін жеткізеді. Мұндай аукциондар кейде агенттік ипотекалық кепілдік берілген бағалы қағаздар (МБҚ) нарығында белгілі бір пулмен сауда жасау үшін қолданылады.

Экс-пост тиімділігі

Викрей аукционы ең жалпы жағдайларда шешімді тиімді (жеңімпаз – ең жоғары баға берген ұсынушы) болып табылады; осылайша, ол басқа аукцион түрлерінің тиімділік қасиеттерін салыстыруға арналған негізгі модельді ұсынады. Ол тек нәтижеге қарай тиімді (трансферттердің қосындысы нөлге тең) болады, егер сатушы "нөлдік ойыншы" ретінде ескерілсе, оның трансферті басқа ойыншылардың трансферттерінің қосындысының теріс мәніне тең (яғни, ұсыныстарға).

Кемшіліктері

Ол бағаны қалыптастыруға, яғни сатып алушылар өз бағалауларына көз жеткізбесе, нарықтық бағаны кезекті аукциондарсыз анықтауға мүмкіндік бермейді. Сатушылар пайданы ұлғайту үшін әдейі төмен баға ұсыну арқылы манипуляция жасай алады.

Жалпылау

Көп немесе бөлінетін тауарларға ең айқын жалпылау – барлық жеңімпаздардың ең жоғары жеңімпаз емес ұсыныстың сомасын төлеуі. Бұл бірыңғай бағалы аукцион деп аталады. Дегенмен, бірыңғай бағалы аукцион, әрбір ұсынушы тек бір бірлікке сұраныс танытса ғана, екінші бағалы аукциондағыдай, ұсынушылардың нақты бағаларын айтуға ынталандырмайды. Шындыққа сай ұсынуға ынталандыруды сақтайтын Викрей аукционының жалпылауы Викрей-Кларк-Гроувс (VCG) механизмі деп аталады. VCG механизмінің идеясы – заттарды пайдалылықтардың жалпы сомасын барынша арттыру үшін бөлу, содан кейін әрбір ұсынушы басқа барлық қатысушылар үшін олардың қатысуынан туындайтын "мүмкіндік шығынын" төлейді. Бұл мүмкіндік шығыны – бірінші ұсынушы ұсыныс бермеген жағдайда жеңіске жетер еді деген барлық басқа ұсынушылардың ұсыныстарының жалпы сомасы мен нақты жеңімпаздардың ұсыныстарының жалпы сомасы арасындағы айырмашылық ретінде анықталады. Басқа бір жалпылау түрі – резервтік баға белгілеу, яғни тауар мүлдем сатылмаса төменгі баға. Кейбір жағдайларда резервтік баға белгілеу аукцион ұйымдастырушының кірісін едәуір арттыра алады. Бұл Байес оптималды механизмдік жобалаудың мысалы. Механизмдік жобалауда ашына беру принципі Викрей аукционының жалпылауы ретінде қарастырылуы мүмкін.